Theo tập quán dân gian, gia chủ hoàn toàn có thể tự làm lễ khai quang cho vật phẩm trong nhà: lau sạch món đồ, đặt ở nơi trang trọng, thắp hương, bày ít hoa quả và nước sạch, rồi khấn ngắn theo nếp gia đình. Mức độ đơn giản hay đầy đủ tuỳ niềm tin và thói quen của mỗi nhà; không có cách nào được coi là bắt buộc.
Bài này dành cho người muốn tự làm mà chưa biết bắt đầu từ đâu. Nội dung gồm ba mức cách làm hay gặp, danh sách đồ cần chuẩn bị, một trình tự gợi ý cho buổi lễ gọn trong mười lăm phút, bố cục lời khấn để bạn tự nói bằng lời của mình, và những lưu ý an toàn mà nhiều người bỏ qua khi thắp hương cạnh tượng đá, tượng resin.
Tự làm có được không
Câu hỏi này xuất hiện nhiều vì có những lời quảng cáo nói khai quang phải do "người có căn" hay "thầy" làm. Thực tế, trong sinh hoạt tín ngưỡng của người Việt, gia chủ vẫn tự thắp hương, tự khấn trước bàn thờ gia tiên, bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa hằng ngày. Làm một lễ nhỏ cho món đồ mới cũng nằm trong nếp ấy.
Nhiều gia đình coi việc tự làm còn có ý nghĩa hơn: người khấn là người sẽ sống cùng món đồ, hiểu mình mong điều gì và nói ra bằng lời của chính mình. Với tượng Phật, mặt Phật hay pháp khí, một số gia đình muốn nhờ chùa; đó là lựa chọn riêng, được bàn ở một bài khác trong chuyên mục.
Điều duy nhất nên cân nhắc là sự đồng thuận trong nhà. Nếu ông bà có nếp làm lễ theo một kiểu cụ thể, hỏi ý trước để buổi lễ không thành chuyện tranh luận. Nếu trong nhà có người theo tôn giáo khác, bạn có thể làm lễ ở góc riêng của mình, không cần cả nhà cùng tham gia.
Ba mức cách làm hay gặp
Bảng dưới gom các cách làm theo mức độ, từ gọn nhất tới đầy đủ nhất. Bạn chọn mức hợp với thời gian, không gian và niềm tin của gia đình; mức nào cũng là một cách bày tỏ thành ý.
| Mức | Làm gì | Hợp với | Thời gian |
|---|---|---|---|
| Giản dị | Lau sạch, đặt lên kệ sạch, thắp một nén hương hoặc chỉ đứng lặng nói điều mong | Đồ đeo, linh vật nhỏ, người sống một mình, căn hộ nhỏ | Vài phút |
| Vừa phải | Chọn ngày rằm hoặc mùng một, bày hoa, quả, nước sạch, thắp hương, khấn ngắn | Linh vật bày phòng khách, tượng nhỏ trên bàn làm việc | Mười lăm đến hai mươi phút |
| Đủ lễ | Theo sách văn khấn gia đình dùng, lễ vật đầy đủ hơn, cả nhà cùng dự | Tượng Thần Tài, Thổ Địa, tượng đặt trên bàn thờ | Khoảng một giờ kể cả chuẩn bị |
Ở mức giản dị, nhiều người không thắp hương mà chỉ lau sạch món đồ bằng khăn mới, đặt nó vào chỗ đã chọn và dành một phút nghĩ về điều mình gửi gắm. Theo tập quán, như vậy cũng đã là một lễ khai quang theo nghĩa tối giản.
Chuẩn bị trước buổi lễ
Phần chuẩn bị quyết định buổi lễ có gọn gàng, an toàn hay không. Danh sách dưới áp dụng cho mức vừa phải; mức giản dị chỉ cần hai mục đầu.
- Làm sạch món đồ đúng chất liệu. Đồng và bột đá lau khăn mềm khô; đá tự nhiên lau khăn ẩm rồi lau khô; gỗ chỉ phủi bụi. Không ngâm, không dùng chất tẩy mạnh. Cách làm sạch chi tiết theo từng chất liệu có ở chuyên mục làm sạch, tẩy uế vật phẩm.
- Chỗ đặt. Một mặt kệ hoặc bàn sạch, có thể trải khăn đỏ hoặc vàng theo nếp nhiều nhà, hoặc đặt món đồ trên đĩa sứ trắng. Khăn hay đĩa chỉ giúp món đồ nổi bật và không trầy, màu sắc không mang yêu cầu bắt buộc.
- Hương và lư hương. Một bó hương nhỏ, lư hương có cát hoặc tro dày để cắm chắc. Nếu nhà có người nhạy khói, chọn hương ít khói hoặc chỉ thắp một nén.
- Hoa, quả, nước. Một bình hoa tươi, một đĩa quả theo mùa, một chén nước sạch. Nhiều nhà thêm đĩa muối gạo nhỏ theo nếp miền Bắc; nhà khác bỏ qua.
- Thời điểm cả nhà có mặt. Nếu muốn mọi người cùng dự, chọn lúc không vội: sáng cuối tuần hoặc tối sau bữa cơm.
Đồ chuẩn bị không cần mua mới hay đắt tiền. Bình hoa, đĩa quả, chén nước trong nhà đều dùng được, miễn sạch sẽ. Lư hương nếu chưa có thì một bát nhỏ đựng cát khô hoặc gạo cũng giữ được chân hương.
Chọn mức nào: ba tình huống ví dụ giả định
Tình huống thứ nhất, ví dụ giả định: một bạn trẻ sống một mình trong phòng trọ ở Đà Nẵng mua chiếc vòng tay thạch anh hồng. Phòng nhỏ, không có bàn thờ, chủ nhà không thích khói hương. Mức giản dị là hợp nhất: lau vòng bằng khăn mềm, đặt lên một chiếc đĩa sạch trên bàn học qua một buổi tối, dành một phút nghĩ điều mình mong, sáng hôm sau đeo vào.
Tình huống thứ hai, ví dụ giả định: một gia đình ở Hải Phòng mua đôi kỳ lân đá đặt ở tủ phòng khách. Ông bà trong nhà muốn có chút lễ nghi, con cháu thì bận đi làm. Mức vừa phải hợp với họ: chờ đến sáng mùng một, bày hoa quả, thắp hương, người lớn tuổi nhất khấn ngắn, cả nhà đứng cùng mười lăm phút trước giờ đi làm.
Tình huống thứ ba, ví dụ giả định: một cửa hàng tạp hoá ở Cần Thơ thay bộ tượng Thần Tài, Thổ Địa mới. Đây là tượng đặt trên kệ thờ, chủ tiệm có nếp cúng hằng ngày, nên họ chọn mức đủ lễ theo sách văn khấn gia đình vẫn dùng, làm trước giờ mở hàng.
Ba tình huống cho thấy không có mức nào "đúng hơn". Mức phù hợp là mức bạn làm được một cách thoải mái, an toàn và giữ được hoà khí trong nhà.
Trình tự gợi ý cho một buổi lễ gọn
Trình tự sau là gợi ý cho mức vừa phải, gom từ cách làm phổ biến của nhiều gia đình. Bạn có thể thêm bớt theo nếp nhà.
- Rửa tay, mặc quần áo gọn gàng. Lau lại mặt kệ lần cuối.
- Đặt món vật phẩm vào vị trí giữa, phía trước là hoa, quả và chén nước; lư hương đặt bên cạnh hoặc phía trước, cách món đồ ít nhất một gang tay.
- Thắp hương, cắm chắc vào lư. Đứng ngay ngắn trước món đồ.
- Khấn ngắn theo bố cục ở mục dưới, bằng lời của bạn. Có thể khấn thầm hoặc thành tiếng nhỏ.
- Chờ hương cháy khoảng một nửa hoặc tàn hẳn tuỳ nếp nhà. Trong lúc chờ, không để trẻ nhỏ chơi gần lư hương.
- Khi hương tàn, dọn quả để cả nhà dùng, thay nước, đặt món đồ vào vị trí lâu dài nếu chỗ làm lễ chỉ là chỗ tạm.
Bố cục lời khấn: tự nói bằng lời của mình
Các sách văn khấn cổ truyền có nhiều bản, mỗi bản trình bày khác nhau, và không có bài nào là "bản chuẩn" cho vật phẩm trong nhà. Vì vậy, thay vì chép một bài dài, bạn có thể nắm bố cục chung rồi nói bằng lời giản dị. Nếu gia đình đã có bản văn khấn quen dùng, hãy theo bản ấy.
Bố cục hay gặp gồm năm phần. Phần mở đầu là lời chào kính theo nếp nhà. Phần thứ hai, người khấn xưng tên, thường xưng "con", nói ngày tháng và địa chỉ nơi ở. Phần thứ ba trình bày việc: hôm nay gia đình đón món vật phẩm gì về nhà, đặt ở đâu. Phần thứ tư nói điều mong, nên cụ thể và chừng mực, ví dụ mong cả nhà bình an, mong việc học của con chăm chỉ hơn. Phần cuối là lời cảm tạ.
Lời khấn không cần dài. Nhiều người lớn tuổi cho rằng khấn chân thành, rõ ràng quan trọng hơn khấn đúng từng chữ. Bạn cũng nên tránh những lời "đòi hỏi" kiểu cầu trúng lớn, cầu thắng người khác; mong ước hướng về sự chăm chỉ, hoà thuận của chính gia đình mình thường được coi là đẹp hơn.
Thắp hương cạnh vật phẩm: những lưu ý an toàn
Phần này hay bị bỏ qua. Tượng resin và bột đá phủ sơn có thể biến dạng, bong sơn hoặc ám khói nếu đặt quá gần đầu hương đang cháy hay ngọn nến. Đá tự nhiên như thạch anh, mã não chịu nhiệt tốt hơn nhưng có thể bị ám bồ hóng, lau lâu mới sạch. Tượng đồng gần lửa lâu ngày dễ xỉn màu loang lổ.
Giữ khoảng cách ít nhất một gang tay giữa lư hương và món đồ, không cắm hương nghiêng về phía tượng. Không thắp nến hoặc đèn dầu trong không gian kín như tủ kính. Kệ gỗ cần có lớp lót chịu nhiệt dưới lư hương để tàn rơi không làm cháy sém mặt gỗ.
Nhà có trẻ nhỏ hoặc mèo, chó thì đặt lư hương ở chỗ chúng không với tới và không làm đổ được. Sau buổi lễ, kiểm tra tàn hương đã tắt hẳn trước khi ra khỏi phòng hoặc đi ngủ. Một buổi lễ an toàn là buổi lễ không để lại vết cháy, vết ám nào trên món đồ bạn vừa mua về.
Nếu sống ở chung cư có đầu báo khói nhạy, hãy làm lễ gần cửa sổ mở, chỉ thắp ít hương, hoặc chọn mức giản dị không cần lửa.
Sau buổi lễ: dùng món đồ như thế nào
Khi lễ xong, món đồ được đặt vào vị trí lâu dài và dùng như bình thường. Bạn không cần kiêng lau chùi, không cần cấm người trong nhà chạm vào. Theo nếp nhiều gia đình, chỉ cần giữ món đồ sạch sẽ, đặt ở nơi gọn gàng, thỉnh thoảng lau bụi là đủ thể hiện sự trân trọng.
Một số nhà có thói quen thắp hương lại vào ngày rằm, mùng một, hoặc khi có việc lớn. Đó là sinh hoạt riêng, không phải điều kiện để món đồ "giữ được ý nghĩa". Với đồ đeo, tháo ra khi tắm, khi ngủ, khi làm việc nặng là chuyện thực tế để giữ món đồ bền, không làm mất đi gì cả.
Nếu đang chọn thêm món đồ cho góc nhà, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy, rồi đo trước chỗ đặt để món đồ vừa vặn.
Câu hỏi thường gặp
Tự khai quang tỳ hưu tại nhà cần những gì?
Ở mức vừa phải, bạn cần khăn lau mềm, một mặt kệ sạch, hương và lư hương, một bình hoa, một đĩa quả và chén nước sạch. Lau sạch tỳ hưu, đặt lên kệ, thắp hương và khấn ngắn theo nếp nhà là xong. Mức giản dị chỉ cần lau sạch và đặt vào chỗ trang trọng.
Không biết văn khấn thì có tự khai quang được không?
Được. Không có bài khấn nào được coi là bắt buộc cho vật phẩm trong nhà. Bạn cứ nói theo bố cục chào, xưng tên và địa chỉ, trình bày việc, nói điều mong và cảm tạ, bằng lời giản dị của mình. Nếu gia đình có bản văn khấn quen dùng thì theo bản ấy.
Khai quang tại nhà nên làm vào buổi nào?
Nhiều gia đình chọn buổi sáng ngày rằm hoặc mùng một, hoặc bất kỳ buổi nào cả nhà có mặt và không vội. Điều thực tế quan trọng hơn là có đủ ánh sáng, không gian thoáng để thắp hương và đủ thời gian để không phải bỏ dở giữa chừng.
Có cần phủ khăn đỏ lên vật phẩm trước khi khai quang không?
Đó là nếp của một số nhà, có người phủ khăn rồi mở ra lúc khấn như động tác mở màn. Không có quy định chung. Nếu dùng khăn, chọn vải mềm, sạch để không làm xước bề mặt món đồ, nhất là tượng đồng đánh bóng và đá đã mài.
Người đang mang thai có tự khai quang được không?
Không có quy định nào cấm. Lưu ý thực tế là khói hương trong phòng kín có thể gây khó chịu cho người mang thai, người có bệnh hô hấp. Nên chọn mức giản dị không cần thắp hương, hoặc làm ở nơi thoáng gió và nhờ người nhà thắp hương thay.
Khai quang xong có được di chuyển vật phẩm không?
Được. Món đồ có thể được chuyển chỗ khi cần dọn dẹp, sửa nhà hoặc thay đổi bố trí. Một số gia đình thắp một nén hương khi chuyển vật phẩm sang chỗ mới lâu dài, nhưng đó là lựa chọn riêng. Khi di chuyển, nâng bằng cả hai tay và đỡ phần đế.