Thuyền buồm bột đá và resin mạ vàng là mô hình đổ khuôn từ hỗn hợp bột đá với keo nhựa, hoặc từ nhựa resin, rồi phủ lớp nhũ vàng, mạ vàng hay sơn màu; thuyền gắn đá là các mẫu dán thêm đá vụn, đá nhân tạo hoặc pha lê lên thân và buồm. Đây là nhóm có nhiều chi tiết nhất với giá dễ chịu nhất, nên chiếm phần lớn hàng quà khai trương. Đổi lại, độ bền của chúng nằm gần như hoàn toàn ở lớp phủ bề mặt.
Bài này nói rõ bột đá và resin thật ra là gì, các kiểu lớp vàng khác nhau ra sao, đá gắn trên thuyền thường là loại gì, cách nhận biết khi mua và cách lau chùi để lớp phủ bền lâu nhất.
Bột đá và resin thật ra là gì
Bột đá trong đồ mỹ nghệ là đá tự nhiên, thường là đá vôi hoặc đá hoa, được nghiền mịn rồi trộn với keo nhựa tổng hợp theo tỉ lệ nhất định, đổ vào khuôn silicon và để đông cứng. Sau khi tháo khuôn, thợ chà nhám, sửa chi tiết, sơn lót rồi phủ màu. Vì có phần đá nên vật thành phẩm khá nặng, cầm mát tay, nhưng bản chất vẫn là vật liệu tổng hợp, không phải đá nguyên khối tạc ra.
Resin, hay polyresin, là nhựa tổng hợp đổ khuôn, có thể pha thêm bột độn. Resin nhẹ hơn bột đá, ít giòn hơn, giữ được chi tiết rất mảnh như dây buồm, lan can, râu rồng. Nhiều sản phẩm trên thị trường thật ra là hỗn hợp của hai thứ, và người bán gọi tên theo thói quen. Điều quan trọng không phải tên gọi mà là bạn hiểu đây là vật liệu đổ khuôn: một khuôn có thể cho ra hàng trăm sản phẩm giống hệt nhau.
Nói thật điều này không có nghĩa thuyền bột đá là hàng kém. Chính nhờ đổ khuôn mà một con thuyền có thể mang đầy đủ hàng hoá trên boong, chữ trên buồm, sóng nước dưới đáy với giá chỉ bằng một phần nhỏ thuyền đồng đúc cùng cỡ. Chỉ cần đặt kỳ vọng đúng: đây là món trang trí đẹp trong vài năm, không phải vật để truyền qua nhiều đời như đồng hay gỗ tốt.
Nhũ vàng, mạ vàng, dát vàng lá: khác nhau ở đâu
Chữ "mạ vàng" trên mô tả sản phẩm có thể chỉ nhiều kiểu xử lý khác nhau. Bảng sau giúp bạn hỏi đúng:
| Kiểu lớp vàng | Cách làm | Nhìn và sờ | Độ bền |
|---|---|---|---|
| Sơn nhũ vàng | Phun sơn có bột kim loại màu vàng | Vàng hơi đục, ánh kim nhẹ | Phai, xỉn sau vài năm, bong khi chà |
| Mạ điện hoặc mạ chân không | Phủ lớp kim loại mỏng màu vàng lên bề mặt đã xử lý | Bóng như gương, đều màu | Đẹp lâu hơn nhũ nếu không chà xát, kỵ hoá chất |
| Dát vàng lá | Thợ dán từng lá vàng mỏng lên nền keo | Ánh vàng ấm, nhìn kỹ thấy mối nối giữa các lá | Bền màu, nhưng kỵ lau ướt, kỵ chà |
| Sơn màu đồng, giả đồng | Sơn màu nâu đồng, đánh bóng chỗ nổi | Giống đồng hun | Bong sơn khi va, lộ lõi trắng xám |
Phần lớn thuyền bột đá trên thị trường dùng sơn nhũ hoặc mạ trên nền sơn lót. Dát vàng lá thật ít gặp ở dòng này vì tốn công. Nếu người bán ghi "dát vàng 24K", bạn nên hỏi đó là vàng lá thật hay lớp màu vàng, và có giấy tờ gì đi kèm không.
Đá gắn trên thuyền thường là loại gì
Các mẫu thuyền "gắn đá quý" thường dùng đá vụn tự nhiên như thạch anh, mã não, đá mắt hổ đã mài tròn cạnh, hoặc đá nhân tạo như thuỷ tinh màu, pha lê đúc. Đá được dán lên thân thuyền, phủ kín buồm hoặc rắc trên boong như hàng hoá. Đá vụn tự nhiên có màu không đều, có vân và vết rạn nhỏ; đá thuỷ tinh có màu rất đều, thường có bọt khí nhỏ nhìn thấy khi soi đèn.
Cần hiểu rằng đá vụn dán trang trí không phải đá quý theo nghĩa giám định. Giá trị của chúng chủ yếu nằm ở hiệu ứng màu sắc, lấp lánh, không nằm ở từng viên. Khi người bán quảng cáo "thuyền đá quý tự nhiên", bạn có thể hỏi cụ thể đó là đá gì, có xử lý nhuộm màu không. Đá nhuộm phổ biến ở mã não và thạch anh, màu xanh lá hoặc tím quá tươi là dấu hiệu nên hỏi kỹ.
Thuyền pha lê là một nhánh riêng: toàn bộ thân và buồm làm bằng thuỷ tinh pha lê đúc hoặc mài, đặt trên đế có đèn. Pha lê bắt sáng đẹp nhưng rất dễ vỡ, nặng, và có thể hội tụ ánh nắng nếu đặt cạnh cửa sổ. Không đặt thuyền pha lê nơi nắng chiếu trực tiếp, vừa để tránh nóng cục bộ trên đồ vật xung quanh, vừa để giữ đèn đế không quá nhiệt.
Nhận biết khi mua: những điểm nên xem
Với thuyền đổ khuôn, chất lượng nằm ở lớp hoàn thiện. Bạn xem lần lượt các điểm sau:
- Mặt đáy. Đáy lộ màu trắng ngà hoặc xám là lõi bột đá; đáy bóng và nhẹ là resin. Đáy nên được dán nỉ hoặc phủ sơn kín, không để lõi trần hút ẩm.
- Đường ráp khuôn. Dọc sống thuyền, mép buồm có thể còn đường gờ do hai nửa khuôn ghép. Hàng làm kỹ đã mài sạch.
- Lớp vàng ở kẽ chạm. Lớp phủ đều đến tận kẽ là phun kỹ; kẽ lộ màu lót trắng hay đen là phun vội.
- Bọt khí. Lỗ nhỏ li ti trên mặt buồm, thân thuyền là bọt khí khi đổ khuôn chưa được trám.
- Đá gắn. Đá bám chắc, keo không trào ra quanh viên đá, không có chỗ trống do đá đã rơi.
- Mùi. Mùi nhựa hoặc sơn hắc mạnh là hàng vừa làm xong; để nơi thoáng vài ngày trước khi đặt trong phòng kín.
Hai con thuyền cùng khuôn có thể khác nhau nhiều ở lớp hoàn thiện. Khi mua online, ảnh chụp đáy và ảnh cận kẽ chạm là hai tấm nên xin trước khi chốt.
Vì sao lớp phủ bong, phai: những nguyên nhân thường gặp
Nắng chiếu trực tiếp. Tia cực tím làm sơn nhũ và lớp màu phai dần, đồng thời làm nhựa nền giòn. Thuyền đặt cạnh cửa kính hướng tây thường phai mặt quay ra cửa trước, nhìn hai bên lệch màu rõ rệt sau một đến hai mùa nắng.
Ẩm thấm từ đáy. Nếu đáy để lõi trần không phủ sơn, hơi ẩm từ mặt kệ, nhất là kệ đá lạnh trong mùa nồm, thấm ngược lên lõi bột đá, làm lớp sơn phía trên phồng rộp thành những nốt nhỏ. Dán nỉ hoặc phủ sơn kín đáy giảm được tình trạng này.
Chất lau mạnh. Cồn, nước lau kính, chất tẩy đa năng hoà tan hoặc làm mờ lớp phủ. Thói quen xịt nước lau kính lên mọi đồ trên kệ là nguyên nhân hay gặp khiến thuyền mạ vàng mờ đi mà chủ nhà không để ý.
Mồ hôi tay. Cầm thuyền bằng tay trần nhiều lần vào cùng một chỗ, thường là mũi thuyền hoặc đỉnh cột, để lại muối và dầu da. Lâu ngày chỗ đó xỉn hoặc tróc trước. Khi cần di chuyển, cầm vào đế hoặc đeo găng vải.
Sơn lót kém hoặc phủ vội. Đây là lỗi từ khâu sản xuất: lớp lót không bám, lớp phủ quá mỏng ở kẽ. Biểu hiện là bong thành mảng chỉ sau thời gian ngắn dù bạn giữ gìn cẩn thận. Trường hợp này nên báo người bán nếu còn trong thời hạn đổi trả.
Va chạm nhỏ lặp lại. Chạm khăn lau mạnh, đặt vật khác sát cạnh, xếp chồng khi dọn nhà. Mỗi lần chỉ trầy một chút, cộng lại thành vệt lộ lõi.
Lau thuyền bột đá, resin mạ vàng cho bền lớp phủ
Lớp phủ là thứ quyết định thuyền đẹp được bao lâu, nên cách lau quan trọng hơn cả vật liệu lõi:
- Phủi bụi bằng chổi lông mềm khô, như chổi trang điểm hoặc chổi vẽ lông mềm, đi theo chiều chi tiết.
- Với bụi bám lâu, dùng khăn sợi nhỏ khô lau nhẹ, không chà mạnh ở chỗ nổi cao vì đây là chỗ lớp vàng mỏng nhất.
- Nếu có vết bẩn dính, thấm khăn vào chút nước sạch, vắt thật khô rồi chấm nhẹ, sau đó lau lại bằng khăn khô ngay.
- Không dùng cồn, nước rửa kính, chất tẩy đa năng, kem đánh bóng kim loại; các chất này làm mờ hoặc tróc lớp mạ, lớp nhũ.
- Không ngâm nước, không xịt nước trực tiếp; nước thấm vào lõi qua vết nứt nhỏ có thể làm phồng sơn.
- Với thuyền gắn đá, phủi theo chiều từ trên xuống, không cạy viên đá lỏng; đá rơi thì giữ lại để dán bằng keo dán trong suốt.
Đặt thuyền tránh nắng trực tiếp và tránh gần bếp là cách giữ lớp phủ lâu nhất. Tia nắng làm phai nhũ vàng, còn hơi dầu mỡ bám lên bề mặt buộc bạn phải lau nhiều, mà càng lau nhiều lớp phủ càng mòn.
Khi nào thuyền bột đá, resin là lựa chọn hợp lý
Thuyền đổ khuôn hợp khi bạn cần một món nhiều chi tiết, màu sắc rực rỡ cho không gian thương mại: quầy thu ngân, sảnh cửa hàng, phòng khách đón khách làm ăn. Nó cũng hợp làm quà khai trương với số lượng nhiều, vì các món giống nhau đồng đều, dễ đóng gói, không chênh lệch như hàng thủ công.
Ngược lại, nếu bạn muốn một món đồ để lâu dài trong nhà, có cảm giác vật liệu thật, có thể truyền lại, thì thuyền gỗ tốt hoặc thuyền đồng đúc sẽ hợp hơn. Thuyền bột đá sau nhiều năm có thể bong lớp phủ, phai màu, và việc sơn lại thường không đẹp bằng ban đầu. Đây không phải lỗi của người mua hay người bán, mà là giới hạn của vật liệu.
Một cách cân bằng là chọn thuyền bột đá có lớp màu ít bóng, như màu giả đồng hun, giả gỗ, giả đá. Những lớp màu này khi trầy xước nhẹ ít lộ hơn lớp vàng gương. Nếu cần thuyền vàng, chọn mẫu có ít chỗ nổi cao nhọn, vì đó là chỗ mòn đầu tiên khi lau. Bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Thuyền bột đá có nặng không?
Bột đá có thành phần đá nên khá nặng, nặng hơn resin cùng cỡ nhưng thường nhẹ hơn đồng đúc. Thuyền bột đá đặc nặng hơn loại rỗng lòng. Trọng lượng cụ thể khác nhau theo mẫu, bạn nên hỏi người bán và kiểm kệ định đặt có đủ chắc, đặc biệt với kệ treo tường.
Thuyền mạ vàng bị bong một mảng có sơn lại được không?
Có thể dặm lại bằng sơn nhũ vàng bán ở cửa hàng mỹ thuật, nhưng màu khó khớp tuyệt đối với lớp cũ. Mảng nhỏ ở mặt sau hoặc chỗ khuất dặm thường không lộ. Mảng lớn ở mặt chính nên nhờ thợ sơn đồ mỹ nghệ phun lại cả bề mặt để đồng màu.
Thuyền resin có chịu được nắng không?
Resin và lớp phủ đều kém chịu tia nắng trực tiếp. Để lâu ngoài nắng, màu sẽ phai, nhựa có thể ngả vàng hoặc giòn. Thuyền resin chỉ nên đặt trong nhà, cách xa cửa sổ hướng nắng gắt. Nếu muốn thuyền buồm cho sân vườn, chọn đồng đúc hoặc đá tạc dành cho ngoài trời.
Đá gắn trên thuyền có phải đá quý tự nhiên không?
Tuỳ mẫu. Nhiều thuyền dùng đá vụn tự nhiên như thạch anh, mã não đã mài, một số khác dùng thuỷ tinh màu hoặc pha lê đúc. Đá vụn trang trí khác với đá quý giám định, giá trị chủ yếu ở hiệu ứng màu. Bạn nên hỏi người bán tên đá cụ thể và có xử lý nhuộm hay không.
Thuyền bột đá rơi vỡ có dán lại được không?
Vết gãy gọn có thể dán bằng keo hai thành phần, kẹp giữ đến khi khô rồi dặm màu chỗ nối. Vỡ vụn nhiều mảnh thì khó phục hồi đẹp. Theo quan niệm dân gian, nhiều người thay món mới khi vật trang trí vỡ nặng, đó là lựa chọn tuỳ gia đình chứ không phải điều bắt buộc.
Thuyền pha lê có đèn ở đế có an toàn không?
Đèn LED ở đế thường ít toả nhiệt, khá an toàn nếu dây điện và bộ nguồn đạt chuẩn. Bạn nên kiểm dây không bị dập, không đặt thuyền gần rèm vải hay giấy, tắt đèn khi đi vắng lâu. Đèn sợi đốt kiểu cũ nóng hơn nhiều, nên thay bằng LED nếu có thể.