Thiềm thừ bột đá chịu được ngoài trời ở mức hạn chế: dưới mái hiên, chỗ râm, khô ráo thì giữ được khá lâu; còn lộ thiên dưới nắng mưa trực tiếp, đặt chìm trong nước non bộ hay thả vào bể cá thì lớp sơn và vật liệu xuống cấp nhanh. Nguyên nhân nằm ở keo nhựa trong bột đá và lớp sơn phủ, vốn nhạy cảm với tia cực tím, nhiệt độ thay đổi và nước.
Nhiều gia đình muốn đặt thiềm thừ ở sân, cạnh hòn non bộ hay bể cá vì quan niệm cóc hợp chỗ có nước. Mong muốn đó hoàn toàn có thể thực hiện, chỉ cần chọn đúng vị trí, chuẩn bị tượng kỹ và biết giới hạn của vật liệu. Bài dưới giải thích từng yếu tố thời tiết, cách đặt ở từng không gian, so bột đá với chất liệu khác khi để ngoài trời và lịch bảo dưỡng theo mùa.
Bột đá phản ứng thế nào với thời tiết
Tia cực tím. Nắng làm phai màu sơn, đặc biệt là màu xanh và đỏ, đồng thời làm keo polyester trong bột đá ngả vàng, giòn dần. Tượng lộ thiên có thể thấy phai sau một mùa nắng.
Nhiệt độ thay đổi. Ban ngày nắng nóng, tối mát, mưa rào bất chợt làm tượng giãn nở rồi co lại liên tục. Lớp sơn và thân bột đá giãn nở khác nhau, lâu ngày sinh rạn chân chim trên bề mặt.
Nước mưa và hơi ẩm. Lớp sơn còn nguyên thì nước không thấm vào. Nhưng khi đã có vết rạn, nước len vào, đọng lại, làm sơn phồng và bong từng mảng. Tượng rỗng ruột còn có thể hút nước qua lỗ đáy.
Rêu và mốc. Chỗ ẩm, râm là điều kiện lý tưởng cho rêu mọc. Có người thích vẻ rêu phong cho tiểu cảnh, nhưng rêu giữ ẩm sát bề mặt và đẩy nhanh việc bong sơn.
Bụi và lá rụng. Ngoài trời, bụi đường, phấn hoa, lá mục đọng trong rãnh lưng cóc nhiều hơn trong nhà. Khi gặp mưa, chúng thành bùn mỏng, khô lại thành vệt.
Sân vườn và hiên nhà: chọn vị trí trước khi chọn tượng
Vị trí tốt nhất cho thiềm thừ bột đá ngoài nhà là dưới mái hiên sâu, nơi tượng không bị mưa tạt và nắng chỉ chiếu xiên một lúc ngắn trong ngày. Hiên trước cửa chính vừa hợp quan niệm đặt gần lối vào, vừa đủ che chắn. Nhớ đặt cách mép hiên vài bước chân để mưa gió không hắt vào.
Nếu muốn đặt ở sân lộ thiên, hãy chọn góc có bóng cây hoặc bóng tường vào buổi chiều, thời điểm nắng gay gắt nhất. Kê tượng trên một tấm đá phẳng hoặc bệ cao vài phân để nước mưa không đọng quanh đáy. Tránh đặt trực tiếp trên đất hoặc cỏ, vì hơi ẩm từ đất bốc lên liên tục.
Cỡ tượng ngoài trời thường lớn hơn trong nhà vì không gian rộng. Con lớn rỗng ruột cần chống đổ khi gió mạnh: đặt trên mặt phẳng tuyệt đối, có thể dùng keo silicon gắn nhẹ vào bệ hoặc chèn đá quanh đáy. Ở vùng hay có bão, mùa mưa bão nên mang tượng vào trong.
Ở ban công chung cư hay nhà cao tầng, ưu tiên hàng đầu là an toàn cho người bên dưới. Không đặt tượng trên lan can, bậu tường hay chỗ có thể rơi ra ngoài. Đặt sát chân tường, bên trong ban công, và chọn cỡ vừa phải.
Thiềm thừ bên hòn non bộ và tiểu cảnh nước
Hòn non bộ, tiểu cảnh có thác nước nhỏ là nơi nhiều người muốn bày thiềm thừ vì hình ảnh cóc bên nước rất tự nhiên. Với bột đá, nguyên tắc là đặt bên cạnh nước chứ không đặt trong nước. Chọn một gờ đá cao hơn mặt nước, ngoài tầm tia nước bắn, để tượng chỉ chịu hơi ẩm chứ không bị ướt liên tục.
Trên thị trường có mẫu thiềm thừ phun nước, trong thân có đường ống, nối với bơm nhỏ. Mẫu này được thiết kế để tiếp xúc nước, nhưng vẫn cần kiểm tra xem lòng ống được phủ chống thấm kỹ không, mối nối ống có kín không. Định kỳ tháo ra làm sạch cặn vôi ở miệng phun, vì cặn bám làm tia nước lệch và đọng nước quanh miệng cóc.
Rêu sẽ mọc trên tượng đặt gần nước. Nếu muốn giữ màu sơn, chải nhẹ rêu bằng bàn chải lông mềm và nước sạch mỗi vài tuần. Không dùng thuốc diệt rêu hay javel, vì vừa hại sơn vừa có thể ảnh hưởng cá, cây trong tiểu cảnh.
Với non bộ mini để bàn trong nhà, điều kiện nhẹ nhàng hơn nhiều. Một con thiềm thừ nhỏ đặt trên gờ đá, cách dòng nước vài phân, có thể giữ đẹp lâu nếu lau khô hơi nước đọng định kỳ.
Bể cá: vì sao không nên thả tượng bột đá vào trong
Một số người thả tượng thiềm thừ vào bể cá cảnh. Với tượng bột đá sơn phủ thông thường, đây không phải lựa chọn tốt, trừ khi nhà sản xuất ghi rõ sản phẩm dùng được cho bể thuỷ sinh. Sơn và keo nhựa ngâm lâu trong nước có thể bong, và không rõ chúng có nhả chất gì vào nước hay không.
Thành phần canxi cacbonat trong bột đá, nếu lộ ra khi sơn bong, có thể hoà tan dần và làm thay đổi độ cứng, độ pH của nước. Với một số loài cá và cây thuỷ sinh ưa nước mềm, điều này đáng lưu ý. Người chơi thuỷ sinh thường chỉ dùng đồ trang trí làm riêng cho bể.
Nếu muốn có hình ảnh thiềm thừ cạnh bể cá, hãy đặt tượng bên ngoài, trên tủ đặt bể hoặc kệ bên cạnh, cách thành bể một khoảng để nước bắn và hơi ẩm khi thay nước không đọng lên tượng. Cách này vừa giữ được ý tưởng cóc gần nước theo quan niệm, vừa an toàn cho cả tượng lẫn cá.
Khi thay nước hay vệ sinh bể, nhấc tượng ra chỗ khác để nước không vương vào, rồi đặt lại khi khu vực đã khô.
Bột đá so với chất liệu khác khi đặt ngoài trời
Nếu chỗ đặt của bạn chủ yếu là ngoài trời lộ thiên, nên cân nhắc chất liệu khác. Bảng so sánh khái quát dưới đây giúp bạn chọn.
| Chất liệu | Chịu nắng | Chịu mưa, ẩm | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bột đá sơn phủ | Kém, sơn phai, keo ngả vàng | Trung bình khi sơn còn nguyên | Hợp hiên, chỗ râm |
| Đá tự nhiên nguyên khối | Tốt | Tốt, có thể rêu bám | Nặng, giá cao hơn |
| Đồng đúc | Tốt | Tốt, đổi màu theo thời gian | Xỉn, có lớp xanh tự nhiên |
| Xi măng, đá mài | Tốt | Tốt, cần sơn chống thấm | Nặng, chi tiết kém sắc |
| Gốm men | Tốt | Tốt nếu men kín | Dễ vỡ khi va, nứt men nếu đọng nước gặp lạnh |
Cho sân lộ thiên quanh năm, đá tự nhiên và đồng bền hơn hẳn. Bột đá phát huy tốt nhất ở chỗ có che chắn, nơi ưu thế về chi tiết và màu sắc của nó vẫn giữ được lâu.
Trước khi mua cho chỗ ngoài nhà, bạn nên hỏi người bán tượng có phủ lớp chống tia cực tím chưa, tượng đặc hay rỗng, lỗ đáy đã bịt chưa; có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so trước.
Chuẩn bị thiềm thừ bột đá trước khi đặt ra ngoài
Nếu đã chọn bột đá cho chỗ ngoài nhà, vài bước chuẩn bị giúp kéo dài tuổi thọ đáng kể:
- Kiểm tra toàn bộ bề mặt, dặm kín mọi vết rạn, sứt nhỏ trước. Nước sẽ tìm đến đúng những chỗ đó.
- Phủ thêm một lớp sơn bóng trong loại dùng ngoài trời, có chống tia cực tím. Làm ở chỗ thoáng, theo hướng dẫn trên bao bì.
- Bịt kín lỗ đáy của tượng rỗng ruột bằng keo silicon để nước không lọt vào trong.
- Dán đệm cao su hoặc kê tượng trên bệ cao vài phân để đáy không ngâm nước đọng.
- Với con lớn, chống đổ bằng cách gắn nhẹ vào bệ hoặc chèn đá quanh đáy.
- Ghi nhớ ngày đặt ra ngoài để theo dõi tình trạng sơn theo mùa.
Lớp sơn bóng ngoài trời cũng có tuổi thọ, thường cần phủ lại sau một thời gian tuỳ mức nắng mưa. Khi thấy bề mặt mất bóng, bắt đầu nhám, đó là lúc phủ lớp mới.
Bảo dưỡng theo mùa ở các vùng khí hậu
Ở miền Bắc, mùa nồm ẩm cuối đông đầu xuân khiến nước đọng thành giọt trên mọi bề mặt. Tượng ngoài hiên nên được lau khô thường xuyên hơn trong thời gian này, và nếu thấy mốc, cần xử lý sớm. Mùa đông khô hanh lại là lúc thuận lợi để dặm sơn, phủ bóng.
Ở miền Trung, nắng gắt mùa hè và mưa bão mùa thu là hai thử thách lớn. Mùa hè nên chuyển tượng vào chỗ râm hơn; trước mùa mưa bão, kiểm tra độ chắc của bệ và mang tượng vào nhà nếu có tin bão.
Ở miền Nam, mùa mưa kéo dài với những cơn mưa lớn buổi chiều. Bệ tượng phải đủ cao để không bị ngập nước đọng, và cần chải rêu định kỳ. Mùa khô nắng nhiều, nên quan sát độ phai màu và che chắn nếu cần.
Ở vùng cao như Lâm Đồng, sương và độ ẩm cao quanh năm, nhiệt độ ngày đêm chênh lệch lớn. Tượng bột đá ngoài trời ở đây dễ rạn sơn hơn; đặt dưới mái che là gần như bắt buộc nếu muốn giữ tượng lâu.
Dấu hiệu tượng ngoài trời cần mang vào nhà xử lý
Bề mặt mất bóng, sờ thấy nhám. Lớp phủ bảo vệ đã mòn, màu bên dưới sắp phai. Đây là lúc phủ lại lớp bóng, dễ và rẻ hơn nhiều so với sơn lại toàn bộ.
Xuất hiện rạn chân chim. Những đường nứt mảnh như mạng nhện trên sơn là đường cho nước len vào. Mang vào nhà, để khô hẳn, dặm và phủ lại trước mùa mưa.
Sơn phồng thành bọng nhỏ. Nước đã lọt vào dưới lớp sơn. Không bóp vỡ ngay ngoài trời; để tượng khô trong nhà vài ngày, sau đó cạo bỏ phần phồng, dặm và sơn lại.
Màu ngả vàng, nhất là màu sáng. Keo nhựa và lớp phủ đã bị tia cực tím tác động lâu. Nên chuyển tượng sang chỗ râm hơn, vì ố vàng không lau được.
Đáy có vệt ẩm, rêu bám quanh chân. Nước đọng quanh đáy thường xuyên. Kiểm tra lỗ đáy đã bịt kín chưa và nâng bệ cao thêm.
Câu hỏi thường gặp
Thiềm thừ bột đá có để ngoài trời được không?
Được, nhưng nên ở chỗ có mái che, râm và khô ráo. Lộ thiên dưới nắng mưa trực tiếp, lớp sơn phai và rạn khá nhanh, keo trong bột đá ngả vàng. Nếu chỗ đặt hoàn toàn lộ thiên, đá tự nhiên hoặc đồng là lựa chọn bền hơn.
Có đặt thiềm thừ bột đá trong hòn non bộ được không?
Đặt trên gờ đá cạnh nước, ngoài tầm tia nước bắn thì được. Không nên đặt chìm hoặc để nước chảy qua liên tục, trừ mẫu phun nước được thiết kế riêng. Định kỳ chải rêu, lau khô và kiểm tra lớp sơn.
Thả thiềm thừ bột đá vào bể cá có hại cho cá không?
Không nên thả nếu sản phẩm không ghi rõ dùng được cho bể thuỷ sinh. Sơn và keo ngâm lâu có thể bong, canxi cacbonat lộ ra có thể làm thay đổi độ cứng và pH nước. Đặt tượng bên ngoài cạnh bể là cách an toàn hơn.
Tượng ngoài trời bị phai màu có sơn lại được không?
Được. Làm sạch, để khô, chà nhẹ bề mặt cho sơn mới bám, dặm hoặc sơn lại màu, rồi phủ lớp bóng trong ngoài trời có chống tia cực tím. Với tượng lớn hoặc màu phức tạp như giả đồng, nên nhờ thợ sơn tượng.
Thiềm thừ bột đá ngoài trời có bị rêu không, có nên để rêu?
Có, ở chỗ ẩm râm rêu mọc khá nhanh. Một số người thích vẻ rêu phong cho tiểu cảnh. Tuy nhiên rêu giữ ẩm sát bề mặt và đẩy nhanh việc bong sơn. Nếu muốn giữ tượng lâu, chải rêu định kỳ bằng bàn chải mềm và nước sạch.
Đặt thiềm thừ ở ban công chung cư cần chú ý gì?
An toàn cho người bên dưới là trên hết. Không đặt trên lan can, bậu tường hay chỗ có thể rơi ra ngoài. Đặt sát chân tường phía trong, chọn cỡ vừa phải, có chống trượt. Ban công hướng nắng chiều nên có che chắn để sơn bền hơn.