Sư tử đá quý để bàn là những cặp tượng nhỏ, thường cao từ vài phân tới một gang tay, tạc từ các loại đá như thạch anh, ngọc (nephrite, jadeite hoặc đá mang tên ngọc), mã não, obsidian. Chúng khác hẳn sư tử đá đặt cổng: không cần chịu mưa nắng, mà cần đẹp khi nhìn gần, màu đá thật, đường tạc mềm. Vì nhìn gần, mọi dấu hiệu đá nhuộm, đá ép, nhựa giả đá cũng dễ lộ hơn nếu bạn biết xem.
Bài này giới thiệu các loại đá hay dùng tạc sư tử nhỏ, đặc tính khoáng vật cơ bản của từng loại, cách nhận ra đá xử lý hoặc vật liệu giả, cách chọn cỡ cho bàn làm việc, kệ sách, tủ kính, và cách giữ cho đá bền đẹp. Những điều người ta hay gán cho từng màu đá được ghi rõ là quan niệm.
Các loại đá hay dùng tạc sư tử nhỏ
Bảng dưới tóm tắt đặc tính khoáng vật phổ thông. Đá cụ thể có thể khác tuỳ mỏ và cách xử lý; với món giá trị, nên hỏi giấy giám định từ đơn vị kiểm định đá quý.
| Loại đá | Bản chất | Độ cứng Mohs (xấp xỉ) | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Thạch anh trắng, tím, hồng, vàng | Silic điôxit kết tinh | Khoảng 7 | Cứng, bền; thạch anh màu có thể được xử lý nhiệt |
| Mã não | Silic điôxit ẩn tinh, có vân dải | Khoảng 6,5–7 | Rất hay được nhuộm màu sặc sỡ |
| Ngọc nephrite | Khoáng vật nhóm amphibol | Khoảng 6–6,5 | Rất dai, khó vỡ; màu xanh, trắng, đen |
| Ngọc jadeite (phỉ thúy) | Khoáng vật nhóm pyroxen | Khoảng 6,5–7 | Có loại tẩm nhựa, nhuộm; món giá trị nên giám định |
| Obsidian | Thuỷ tinh núi lửa | Khoảng 5–5,5 | Đen bóng, vỡ có cạnh sắc; dễ xước hơn thạch anh |
| Đá mang tên "ngọc" giá mềm | Thường là serpentin, đá hoa nhuộm | Khoảng 3–5 | Mềm, dễ xước; hỏi tên khoáng vật cụ thể |
Điều đáng nhớ là cái tên trên thị trường không phải tên khoáng vật. "Ngọc Hoàng Long", "ngọc Afghanistan", "ngọc Đài Loan" là tên thương mại, có thể chỉ nhiều loại đá khác nhau. Khi mua, hãy hỏi người bán tên khoáng vật cụ thể.
Dấu hiệu đá nhuộm, đá ép và nhựa giả đá
Với tượng nhỏ, ba loại "không phải như quảng cáo" hay gặp là đá thật nhưng nhuộm màu, đá vụn nghiền rồi ép keo, và nhựa hoặc thuỷ tinh pha màu. Đá nhuộm vẫn là đá thật, không có gì xấu nếu được nói rõ; vấn đề là được bán như màu tự nhiên với giá màu tự nhiên.
Mã não nhuộm thường có màu quá rực như xanh lá chuối, hồng cánh sen, xanh dương đậm, và màu đọng đậm hơn ở các vết nứt, kẽ tạc vì thuốc nhuộm ngấm vào đó nhiều hơn. Soi đèn pin từ phía sau, màu phân bố không theo vân tự nhiên mà loang theo kẽ là dấu hiệu nên hỏi lại. Thạch anh tím, thạch anh vàng có thể được xử lý nhiệt để đổi màu; đây là xử lý phổ biến, nhưng cũng nên được nói rõ.
Đá ép là đá vụn hoặc bột đá trộn keo đổ khuôn, nhìn bề mặt có các mảnh nhỏ góc cạnh nằm lẫn trong nền keo, không có vân liên tục. Tượng sư tử nhỏ đúc khuôn từ đá ép thường có hai con giống nhau đến từng chi tiết, và có đường ghép khuôn nếu nhìn kỹ.
Nhựa và thuỷ tinh giả đá nhẹ hơn, ấm tay nhanh hơn khi cầm, có thể có bọt khí tròn bên trong. Đá thật thường mát tay lúc đầu và có tạp chất tự nhiên như vết bông, vân, tinh thể nhỏ. Không có phép thử tại nhà nào chắc chắn tuyệt đối; với món đắt tiền, giấy giám định là cách đáng tin nhất.
Nhìn đường tạc trên tượng đá nhỏ
Sư tử đá quý cỡ nhỏ hầu hết được tạc bằng máy mài cầm tay với đầu mài kim cương, rồi đánh bóng nhiều cấp. Vì đá như thạch anh, mã não rất cứng, thợ khó làm những chi tiết quá mảnh; các lọn bờm thường được gom thành khối tròn, mắt và mũi là những đường khắc đơn giản. Điều này bình thường, không phải tượng kém. Tượng tốt là tượng có tỉ lệ cân đối, đường mài mềm, không có vết cháy hay vết xước sâu do mài vội.
Hãy nhìn các chỗ khó: kẽ giữa chân trước và thân, dưới cằm, quanh quả cầu. Tượng làm kỹ có những chỗ này được mài thông, đánh bóng đều; tượng làm vội để lại vết mài nhám, bóng không tới. Mặt đáy nên được mài phẳng để tượng đứng vững, không bập bênh trên mặt bàn kính.
Một cặp sư tử đá tự nhiên hiếm khi giống nhau hoàn toàn về màu và vân, vì được tạc từ hai khối đá khác nhau, hoặc hai phần của cùng một khối. Sự khác biệt nhỏ về sắc độ là dấu hiệu của đá thật; nhưng nếu một con trong, một con đục hẳn, hoặc một con xanh, một con nâu, đó là cặp ghép kém, nên đổi.
Ngược lại, hai con giống nhau đến từng vệt vân là dấu hiệu tượng đúc khuôn từ đá ép hoặc nhựa. Đá tự nhiên không lặp lại chính nó.
Chọn cỡ theo chỗ bày
Bàn làm việc. Cặp sư tử cao khoảng 5–10 cm (ví dụ giả định) là vừa, đặt ở hai góc phía trước hoặc một bên cạnh màn hình. Tượng quá cao sẽ vướng tay, che tầm nhìn và dễ bị gạt đổ khi lấy giấy tờ.
Kệ sách, giá sau lưng. Có thể chọn cặp cao hơn một chút, khoảng 10–15 cm (ví dụ giả định). Đặt hai đầu một ngăn kệ, làm điểm nhấn giữa các hàng sách.
Tủ kính trưng bày. Chọn theo chiều cao ngăn: tượng nên thấp hơn khoảng hai phần ba chiều cao ngăn để còn khoảng thở phía trên. Đèn tủ chiếu từ trên xuống giúp đá trong như thạch anh, ngọc hiện vân đẹp.
Quầy lễ tân, quầy thu ngân. Chọn cặp đá cứng như thạch anh, mã não, đế rộng, để hạn chế xước và lật khi khách chạm vào. Tránh đá mềm như serpentin ở chỗ đông người.
Làm quà. Cặp nhỏ có hộp, có đế gỗ được ưa chuộng vì dễ mang. Nên chọn loại đá ghi rõ tên khoáng vật để người nhận biết mình đang giữ gì.
Màu đá và những điều người ta hay gán cho chúng
Trong quan niệm phong thủy phổ biến, màu đá thường được liên hệ với ngũ hành: xanh lục với Mộc, đỏ hồng tím với Hỏa, vàng nâu với Thổ, trắng xám với Kim, đen xanh dương với Thủy. Nhiều người dựa vào đó để chọn màu sư tử hợp mệnh của mình. Đây là quan niệm tham khảo; bạn có thể dùng nếu thấy ý nghĩa, nhưng không nên vì thế mà chọn một màu mình không thích nhìn mỗi ngày.
Một số trang bán hàng còn gán cho từng loại đá những "năng lượng" như tăng tập trung, giữ tài lộc, chữa mất ngủ. Không có bằng chứng khoa học cho những công dụng này. Điều chắc chắn về đá là đặc tính khoáng vật: độ cứng, độ bền, độ trong, màu sắc tự nhiên hay đã xử lý. Đó mới là những thứ ảnh hưởng tới món đồ bạn giữ lâu dài.
Về thẩm mỹ, sư tử đá trong như thạch anh trắng, thạch anh tím hợp bàn sáng màu, không gian hiện đại; ngọc xanh, mã não nâu hợp bàn gỗ, phòng làm việc kiểu cổ điển; obsidian đen hợp nội thất tối giản, kim loại. Đặt thử món đồ cạnh mặt bàn và đồ dùng sẵn có là cách chọn màu thực tế nhất.
Về ý nghĩa của bản thân hình tượng, cặp sư tử nhỏ trên bàn vẫn mang lời chúc giống cặp lớn ngoài cổng: sự vững vàng, uy nghiêm, che chở, theo cách hiểu dân gian. Đó là biểu tượng, không phải lời hứa.
Mua sư tử đá nhỏ qua mạng: hỏi gì cho đủ
Tượng nhỏ là loại hay mua qua ảnh, mà ảnh lại là nơi dễ gây hiểu lầm nhất. Ảnh chụp cận, nền trơn khiến một con sư tử cao năm phân trông như cao hai mươi phân. Đèn chụp mạnh làm đá đục trông trong, màu nhuộm trông tự nhiên. Vì thế, trước khi đặt, bạn nên yêu cầu một tấm ảnh tượng đặt cạnh vật quen thuộc như bàn tay, cây bút, đồng xu, chụp dưới ánh sáng ban ngày không chỉnh màu.
Kế đến, hỏi kích thước ba chiều và cân nặng của từng con. Cân nặng là manh mối tốt để phân biệt đá thật với nhựa: cùng kích thước, đá nặng hơn rõ. Hỏi tên khoáng vật cụ thể, có xử lý nhiệt, nhuộm, tẩm nhựa hay không, và nếu là món giá trị thì có giấy giám định từ đơn vị kiểm định nào.
Cuối cùng, hỏi về đóng gói và đổi trả. Tượng đá nhỏ có chi tiết lồi như tai, móng, quả cầu rất dễ mẻ khi vận chuyển nếu chỉ bọc một lớp xốp mỏng. Một người bán nghiêm túc sẽ bọc từng con riêng, chèn kín hộp, và nói rõ cách xử lý nếu hàng tới nơi bị hỏng. Khi nhận, quay video lúc mở hộp để có bằng chứng nếu cần đổi.
Giữ đá bền đẹp khi bày trong nhà
Đá để bàn ít khi hỏng vì thời tiết, mà hỏng vì va chạm, hoá chất và nắng. Vài thói quen nhỏ sau giúp cặp sư tử giữ được lâu:
- Lau bụi bằng khăn mềm khô hoặc chổi lông mềm cho các kẽ bờm, kẽ chân.
- Khi bẩn, rửa nhanh bằng nước ấm và chút xà phòng trung tính, lau khô ngay; không ngâm lâu đá có vết nứt hoặc đá tẩm nhựa.
- Tránh hoá chất tẩy rửa mạnh, cồn, nước hoa, dầu ăn tiếp xúc với đá nhuộm, đá tẩm nhựa, vì có thể làm phai màu hoặc mờ bóng.
- Thạch anh tím, thạch anh hồng có thể nhạt màu dần dưới nắng gắt kéo dài; nên tránh bày sát cửa kính hứng nắng chiều.
- Đặt trên lót nỉ hoặc đế gỗ để không xước mặt bàn kính và không trượt khi va nhẹ.
- Cất riêng từng con khi vận chuyển, bọc khăn mềm, vì đá cứng chạm vào nhau cũng có thể mẻ chi tiết nhỏ như tai, móng, quả cầu.
Nếu muốn so nhiều cặp sư tử nhỏ theo loại đá và cỡ, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy, rồi hỏi thêm tên khoáng vật cụ thể của từng mẫu.
Câu hỏi thường gặp
Sư tử thạch anh và sư tử mã não khác nhau thế nào?
Cả hai đều là silic điôxit, độ cứng gần nhau. Thạch anh là dạng kết tinh, thường trong hoặc mờ đều; mã não là dạng ẩn tinh, có vân dải đặc trưng. Mã não rất hay được nhuộm màu sặc sỡ, nên chú ý màu quá rực và màu đọng ở kẽ.
Làm sao biết sư tử ngọc là ngọc thật?
Ngọc thật như nephrite, jadeite thường mát tay, nặng tay, có vân và tạp chất tự nhiên. Tuy vậy, nhiều loại đá khác cũng được gọi là ngọc. Với món giá trị, cách đáng tin nhất là xin giấy giám định ghi tên khoáng vật và tình trạng xử lý.
Đá nhuộm có phải là đá giả không?
Không hẳn. Đá nhuộm vẫn là đá tự nhiên, chỉ được thêm màu. Điều cần là người bán nói rõ và giá phản ánh đúng. Vấn đề chỉ xảy ra khi đá nhuộm được bán như màu tự nhiên với giá của màu tự nhiên.
Sư tử mini để bàn nên cao bao nhiêu?
Tuỳ mặt bàn, nhưng cặp cao khoảng 5–10 cm thường vừa với bàn làm việc phổ thông, không vướng tay và không che màn hình. Kệ sách, tủ kính có thể chọn cao hơn theo chiều cao ngăn.
Có nên chọn màu sư tử đá theo mệnh không?
Bạn có thể tham khảo cách liên hệ màu với ngũ hành theo quan niệm phong thủy nếu thấy ý nghĩa. Tuy vậy, đây là quan niệm, không phải quy tắc; một màu bạn thích nhìn và hợp với không gian vẫn là lựa chọn tốt.
Sư tử obsidian có dễ vỡ không?
Obsidian là thuỷ tinh núi lửa, độ cứng khoảng 5 đến 5,5, mềm hơn thạch anh và giòn hơn, rơi xuống nền cứng có thể mẻ hoặc vỡ, vết vỡ có cạnh sắc. Nên đặt chỗ ít va chạm và có lót nỉ.