Mèo thần tài vẫy tay chạy pin hoạt động nhờ một con lắc: cánh tay gắn nam châm nhỏ, phía dưới có cuộn dây điện từ; mạch điện bật tắt dòng điện đúng nhịp để hích con lắc, nên tay đung đưa đều mà tốn rất ít điện. Bản năng lượng mặt trời dùng cùng nguyên lý, chỉ thay pin bằng tấm pin quang điện nhỏ, có loại kèm pin dự phòng.
Hiểu cái máy nhỏ bên trong giúp bạn chọn đúng loại cho chỗ đặt, thay pin không làm hỏng vỏ, và tự xử lý phần lớn các trường hợp tay mèo đứng im mà không cần mang đi đâu. Bài này đi qua từng phần: cấu tạo, so sánh hai nguồn điện, cách thay pin, các lỗi thường gặp và vài điều nên hỏi khi mua.
Bên trong con mèo: con lắc, nam châm và cuộn dây
Mở đáy một con mèo vẫy tay phổ thông, bạn thường thấy một hộp nhựa nhỏ đựng pin, một bảng mạch cỡ đồng xu và một cuộn dây đồng quấn quanh lõi. Cánh tay mèo là phần rời, nối với vỏ bằng một trục ngang. Phần chân tay chìm vào trong thân, kéo dài xuống thành một cần đung đưa, ở đầu cần có gắn viên nam châm.
Khi bạn đẩy nhẹ cánh tay lần đầu, nam châm lướt qua cuộn dây. Mạch điện nhận ra chuyển động đó và cho một xung điện ngắn chạy qua cuộn dây đúng lúc nam châm đi ngang, tạo lực đẩy thêm một chút. Cứ mỗi nhịp lại hích một lần, con lắc không bao giờ tắt hẳn. Vì lực chỉ cần bù phần ma sát mất đi nên mức tiêu thụ điện rất nhỏ, một viên pin tiểu thông thường đủ chạy nhiều tháng tuỳ loại mạch.
Cũng vì là con lắc nên con mèo cần đứng thẳng. Đặt nghiêng, cần đung đưa lệch tâm, nam châm không đi qua đúng giữa cuộn dây và tay mèo sẽ vẫy yếu dần rồi dừng. Phần lớn những ca "mèo hỏng" mà người bán nhận lại thực ra chỉ do đặt trên mặt phẳng không bằng.
Chạy pin hay năng lượng mặt trời: chọn theo chỗ đặt
Hai loại trông gần như giống nhau, khác ở đáy hoặc ở chiếc mũ, tấm yếm có gắn ô pin quang điện màu sẫm. Bảng dưới giúp bạn chọn theo nơi định bày.
| Tiêu chí | Mèo chạy pin | Mèo năng lượng mặt trời |
|---|---|---|
| Nguồn điện | Pin tiểu hoặc pin đũa, thay khi hết | Tấm pin quang điện nhỏ, có loại thêm pin sạc bên trong |
| Chỗ đặt hợp | Bất kỳ đâu: quầy trong nhà, kệ tối, tủ kính | Chỗ có ánh sáng mạnh nhiều giờ: gần cửa kính, quầy sát cửa ra vào |
| Ban đêm, phòng tối | Vẫn vẫy đều | Loại không pin dự phòng sẽ dừng khi tối, sáng lại tự chạy |
| Bảo trì | Thay pin, lau cực pin định kỳ | Lau bụi tấm pin; pin sạc bên trong có tuổi thọ riêng |
| Rủi ro thường gặp | Pin để quá lâu bị chảy dịch, ăn mòn cực | Phơi nắng gắt làm bạc màu sơn, nhựa giòn |
Nếu quầy của bạn nằm sâu trong cửa hàng, dưới đèn huỳnh quang, mèo năng lượng mặt trời thường vẫy chậm hoặc không vẫy, vì đèn trong nhà yếu hơn nắng rất nhiều. Ngược lại, đặt mèo chạy pin ngay sau ô kính hướng tây thì không cần, lại khiến lớp sơn phai nhanh.
Thay pin đúng cách, không làm nứt đáy
Phần lớn mèo vẫy tay có nắp pin ở đáy, giữ bằng một con vít nhỏ hoặc lẫy nhựa. Mèo sứ thì vỏ cứng nhưng giòn, nên thao tác cần nhẹ tay hơn mèo nhựa.
- Trải một chiếc khăn gấp đôi lên bàn, đặt mèo nằm nghiêng trên khăn. Không úp mặt mèo xuống mặt kính hay mặt đá vì dễ mẻ tai và mũi.
- Giữ cánh tay đứng yên bằng một ngón tay trong suốt lúc thao tác, để cần đung đưa bên trong không va đập.
- Mở vít bằng tua vít đúng cỡ. Nếu là lẫy, ấn vào khe bằng móng tay hoặc thẻ nhựa, đừng nạy bằng dao.
- Lấy pin cũ ra, nhìn hai cực kim loại. Nếu thấy bột trắng hoặc xanh, lau bằng tăm bông hơi ẩm, để khô hẳn.
- Lắp pin mới đúng chiều âm dương theo hình in trong hộp pin, đậy nắp, vặn vít vừa chặt.
- Dựng mèo thẳng trên mặt phẳng, đẩy nhẹ tay một lần cho con lắc khởi động.
Nếu định cất mèo đi lâu, ví dụ qua mùa sửa cửa hàng, hãy tháo pin ra. Pin để trong máy nhiều tháng không dùng là nguyên nhân hay gặp nhất khiến cực pin bị ăn mòn.
Tay mèo không vẫy nữa: kiểm theo thứ tự này
Mặt đặt có bằng không? Đặt mèo lên một mặt bàn khác thật phẳng rồi đẩy tay. Nếu mèo vẫy lại bình thường, vấn đề nằm ở chỗ đặt cũ: kệ võng, khăn trải bàn dày, hoặc đế mèo bị kênh vì dính băng keo.
Pin còn không, cực có sạch không? Thay thử một viên pin mới. Pin vừa mua nhưng để lâu trong kho có thể đã yếu. Kiểm cực pin như ở phần trên.
Tấm pin mặt trời có đủ sáng không? Mang mèo ra chỗ sáng hơn vài giờ. Lau lớp bụi mỏng trên tấm pin bằng khăn mềm; một lớp dầu mỡ ở quầy quán ăn cũng đủ làm giảm điện.
Tay có bị kẹt không? Nhìn khe giữa cánh tay và thân. Bụi, tóc, keo dán hay mẩu giấy dính vào trục làm tăng ma sát, lực đẩy không bù nổi. Dùng cọ khô quét nhẹ khe trục.
Tay có bị lệch hay rơi ra lắp lại sai không? Nếu từng bị rơi, cánh tay có thể gắn lại lệch chiều hoặc viên nam châm bị xô khỏi chỗ. Lúc này cần mở thân, việc khó hơn với mèo sứ liền khối; nhiều khi thay con mới hợp lý hơn sửa.
Mạch có còn sống không? Khi đã thử hết mà vẫn không chạy, mạch hoặc cuộn dây có thể hỏng. Với mèo nhựa giá phổ thông, sửa mạch thường không đáng. Với mèo sứ đẹp, bạn có thể nhờ thợ điện tử thay cụm máy vẫy, loại này bán rời khá phổ biến.
Đặt mèo vẫy tay ở đâu để máy chạy bền
Mặt phẳng, cứng, không rung. Quầy gỗ dày, mặt đá, mặt kính đều hợp. Tránh đặt trên loa, trên tủ lạnh, cạnh máy in hay máy xay sinh tố: rung liên tục làm con lắc mất nhịp, tay vẫy giật cục và nhanh mòn trục.
Xa luồng gió mạnh. Quạt đứng thổi thẳng hay cửa gió điều hoà ngay phía trên có thể đẩy tay mèo lệch nhịp, nhất là mèo nhựa nhẹ. Gió điều hoà còn hay nhỏ nước, rơi đúng đầu mèo là ướt mạch.
Tránh nắng gắt chiếu trực tiếp cả ngày. Kể cả mèo năng lượng mặt trời, nắng xuyên kính buổi chiều làm nhựa giòn và sơn bạc. Chỗ sáng nhưng có rèm mỏng hoặc ánh sáng hắt là đủ cho tấm pin nhỏ làm việc.
Tránh hơi dầu, hơi nước. Ở quán ăn, tiệm bánh, mèo đặt gần bếp sẽ phủ một lớp dầu mỏng chỉ sau vài tuần. Lớp dầu bám vào khe trục làm tay nặng dần, bám lên tấm pin làm giảm điện.
Không sát mép quầy. Tay vẫy tạo một lực rung nhẹ, lâu ngày con mèo có thể nhích dần nếu mặt quá trơn. Đặt lùi vào trong một gang tay, lót miếng cao su mỏng dưới đáy, vừa chống trượt vừa đỡ va chạm khi khách đặt túi hàng lên quầy.
Mèo đứng tay có phải điềm gì không
Nhiều chủ quán băn khoăn khi một sáng thấy con mèo trên quầy đứng im. Theo cách nhìn của người Nhật, nơi con mèo vẫy tay ra đời, đây là món đồ trang trí mang lời chúc mời khách, không có quy tắc nào nói mèo ngừng vẫy là điềm xấu. Những con mèo cổ bằng gốm, bằng gỗ còn không hề có máy; chúng giơ tay đứng yên và vẫn được bày suốt mấy trăm năm.
Vì vậy, bạn cứ coi đây là chuyện kỹ thuật: kiểm mặt đặt, pin, ánh sáng, bụi. Sửa được thì tiếp tục bày, không sửa được mà vẫn thích dáng con mèo thì để nó đứng giơ tay như những con mèo gốm truyền thống. Nếu muốn thay con mới, con cũ có thể cất làm kỷ niệm, tặng lại, hoặc bỏ đi như một món đồ dùng hỏng.
Riêng với trẻ nhỏ trong nhà, nên để ý pin cúc áo ở một số mẫu mèo mini: loại pin này rất nhỏ, trẻ nuốt phải là nguy hiểm thật. Chọn mẫu có nắp pin vặn vít và đặt mèo ngoài tầm với của trẻ. Pin đã thay ra cũng nên gom riêng vào một hộp kín, đem tới điểm thu gom pin cũ nếu nơi bạn ở có, thay vì vứt lẫn rác sinh hoạt.
Mua mèo vẫy tay: những câu nên hỏi người bán
Ảnh chụp trên mạng chỉ cho bạn thấy dáng mèo. Những thông tin dưới đây quyết định con mèo có chạy bền ở chỗ bạn định đặt hay không.
- Dùng pin gì, mấy viên? Pin tiểu, pin đũa dễ mua; pin cúc áo khó thay hơn và cần cẩn thận với trẻ nhỏ.
- Loại năng lượng mặt trời có pin dự phòng không? Nếu không có, mèo sẽ dừng khi trời tối hoặc khi đặt xa cửa.
- Vỏ bằng gì? Nhựa nhẹ, khó vỡ; sứ nặng, đẹp, bóng hơn nhưng giòn. Hỏi trọng lượng để biết.
- Chiều cao và chiều rộng đế. Đế rộng giúp mèo đứng vững khi tay vẫy, ít rung theo nhịp.
- Có video mèo đang vẫy không? Một đoạn quay ngắn cho thấy tay vẫy đều, không giật, không kêu lạch cạch.
- Đổi trả khi tay không chạy. Hỏi rõ thời gian, vì lỗi máy thường lộ ra trong tuần đầu.
- Có kèm chỗ để tiền tiết kiệm không? Nhiều mẫu có khe bỏ tiền và nút cao su ở đáy; nút này cần khít để không lẫn với nắp pin.
Khi so các mẫu, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy, rồi đối chiếu với chỗ trống trên quầy của mình.
Câu hỏi thường gặp
Một viên pin dùng cho mèo vẫy tay được bao lâu?
Tuỳ mạch và loại pin, thường là vài tháng đến lâu hơn. Mèo có tay to, nặng tốn điện hơn mèo mini. Pin kiềm thường bền hơn pin than. Nếu thấy tay vẫy chậm dần, biên độ nhỏ lại, đó là dấu hiệu nên thay pin sớm.
Mèo năng lượng mặt trời đặt dưới đèn điện có chạy không?
Một số mẫu chạy được dưới đèn mạnh đặt gần, nhưng phần lớn cần ánh sáng tự nhiên. Đèn trần trong cửa hàng thường quá xa và yếu. Nếu quầy nằm sâu bên trong, nên chọn mèo chạy pin hoặc loại có cả hai nguồn.
Có dùng pin sạc cho mèo vẫy tay được không?
Được, miễn là đúng cỡ. Pin sạc có điện áp hơi thấp hơn pin thường một chút, đa số mạch vẫy tay vẫn chạy bình thường. Nếu mèo vẫy yếu với pin sạc, đó là mạch kén điện áp, bạn quay lại dùng pin thường.
Tay mèo kêu lạch cạch khi vẫy thì xử lý sao?
Tiếng kêu thường do cần đung đưa chạm vào thành trong, vì mèo đặt hơi nghiêng hoặc tay bị lệch sau va đập. Kiểm mặt đặt trước. Nếu vẫn kêu, có thể có mảnh vụn rơi vào trong thân, cần mở đáy lắc nhẹ cho rơi ra.
Mèo vẫy tay có tốn điện hay gây cháy nổ không?
Mạch dùng một hoặc hai viên pin nhỏ, dòng điện rất thấp, không đáng lo về cháy nổ khi dùng bình thường. Điều cần để ý là pin chảy dịch khi để lâu không thay, và pin cúc áo với trẻ nhỏ.
Mèo sứ chạy pin có lau ướt được không?
Lau bằng khăn hơi ẩm, vắt thật khô, tránh để nước chảy vào khe tay và đáy, nơi có mạch điện. Không ngâm, không xả vòi. Sau khi lau, để khô rồi mới đẩy tay cho chạy lại.