Thiềm thừ bột đá thường có năm tông màu: xanh lục giả ngọc, nhũ vàng, giả đồng cổ, đen bóng và trắng ngà; ngoài ra còn kiểu phối hai màu giữa cóc và đế. Toàn bộ màu đó đến từ lớp sơn phủ bên ngoài, vì bản thân bột đá sau khi đông cứng chỉ có màu trắng ngà hoặc xám nhạt. Vì vậy, chọn màu cũng chính là chọn lớp sơn, và lớp sơn quyết định phần lớn việc tượng đẹp được bao lâu.
Bài này đi qua từng tông màu: được làm thế nào, trông đúng chuẩn ra sao, hay gặp lỗi gì và hợp với không gian nào. Cuối bài có phần soi chất lượng lớp phủ mà bạn tự làm được bằng mắt và một chiếc đèn pin điện thoại, cùng vài lưu ý về quan niệm chọn màu theo mệnh.
Lớp sơn trên thiềm thừ bột đá gồm những gì
Một con thiềm thừ bột đá làm cẩn thận thường qua ba lớp. Lớp lót bám vào bề mặt bột đá, bịt các lỗ li ti và tạo nền đều màu. Lớp màu là phần bạn nhìn thấy: xanh, vàng, nâu đồng hay đen. Lớp phủ ngoài cùng là sơn bóng hoặc mờ trong suốt, có nhiệm vụ bảo vệ lớp màu khỏi trầy xước, bụi bẩn và ánh sáng.
Hàng làm nhanh có khi bỏ lớp lót, sơn màu thẳng lên bột, hoặc bỏ lớp phủ ngoài. Nhìn mới thì khó phân biệt, nhưng sau vài tháng sự khác biệt hiện ra: màu loang, chỗ chạm tay nhiều bị mòn lộ trắng, nhũ vàng chuyển xỉn. Đó là lý do hai con trông giống hệt nhau trên kệ lại có tuổi thọ rất khác.
Với tượng có nốt sần như thiềm thừ, người thợ còn hay làm thêm bước "đánh bóng nổi": lau bớt màu ở đỉnh các nốt để lộ tông sáng hơn, trong khi khe giữa nốt giữ màu đậm. Bước này tạo chiều sâu, khiến lưng cóc trông như có khối thật thay vì một mảng màu phẳng. Mẫu có bước này thường nhìn sang hơn hẳn khi bày dưới đèn.
Một chi tiết khác cần để ý là đôi mắt và đồng xu. Thợ thường sơn mắt đỏ, đen hoặc vàng, đồng xu nhũ vàng tách khỏi màu thân. Những điểm màu nhỏ này được chấm bằng tay sau cùng, nên là nơi lộ rõ tay nghề: nét gọn, không lem ra ngoài, hai mắt cùng sắc độ là dấu hiệu tượng được hoàn thiện cẩn thận.
Năm tông màu thường gặp và cách nhận ra hàng làm kỹ
Bảng dưới tóm tắt từng tông màu, dấu hiệu của lớp sơn tốt và lỗi hay gặp. Các mô tả dựa trên quan sát chung trên thị trường, từng xưởng có thể khác.
| Tông màu | Dấu hiệu làm kỹ | Lỗi hay gặp |
|---|---|---|
| Xanh lục giả ngọc | Xanh chuyển đậm nhạt, có vệt vân, độ bóng như sáp | Xanh một khối bệt, bóng như nhựa |
| Nhũ vàng | Ánh kim đều, có phủ bóng, khe đậm hơn đỉnh | Loang chỗ sáng chỗ tối, sờ thấy bột nhũ dính tay |
| Giả đồng cổ | Nền nâu đồng, kẽ có vệt xanh rỉ giả, đỉnh nốt sáng | Nâu đặc một màu, vệt xanh vẽ thô |
| Đen bóng | Đen sâu, phản chiếu rõ, không gợn | Bóng loang, nổi hạt bụi dưới lớp sơn |
| Trắng ngà | Ngà ấm, mờ mịn, nét chạm rõ | Trắng xám, ố vàng ở khe sau vài tháng |
Tông xanh lục giả ngọc chiếm phần lớn thiềm thừ bột đá trên thị trường, vì gợi đến ngọc phỉ thuý, loại đá được ưa chuộng trong vật phẩm. Bạn cần nhớ đây chỉ là màu sơn. Khi người bán dùng những tên như "ngọc ép", "đá ngọc", hãy hỏi lại tượng là đá tạc hay bột đá đúc.
Tông trắng ngà ít gặp hơn nhưng hợp nội thất sáng màu, tối giản. Nhược điểm là khe nốt sần lộ bụi rất rõ, cần lau thường xuyên hơn các màu đậm.
Nhũ vàng và giả đồng: hai màu dễ làm ẩu nhất
Nhũ vàng là bột kim loại trong chất kết dính. Sơn nhũ thường chứa bột hợp kim đồng – kẽm hoặc bột màu ánh kim. Loại có thành phần kim loại nếu không được phủ bóng sẽ dần xỉn sang nâu, có khi chuyển đen ở chỗ hay chạm tay.
Kiểm nhũ bằng khăn trắng. Lấy khăn giấy trắng khô quệt nhẹ ở đáy hoặc mặt sau: nếu khăn dính ánh vàng, lớp nhũ chưa được phủ bảo vệ. Chỉ quệt nhẹ một lần ở chỗ khuất, không chà.
Giả đồng cổ là màu nhiều lớp. Thợ sơn nền nâu đồng, lau bớt ở đỉnh để lộ ánh sáng, rồi chấm màu xanh lục ở kẽ để gợi lớp rỉ đồng lâu năm. Làm đẹp thì nhìn như tượng đồng thật để lâu; làm vội thì vệt xanh đứng riêng như vết bẩn.
Đừng nhầm giả đồng với đồng thật. Cùng cỡ, tượng đồng đúc nặng hơn bột đá rất nhiều, gõ nhẹ có tiếng ngân, chỗ trầy lộ kim loại sáng. Giả đồng bột đá gõ nghe đục, chỗ trầy lộ màu trắng của bột.
Cả hai màu đều sợ hoá chất tẩy. Không dùng nước rửa kính, cồn mạnh hay kem đánh bóng kim loại lên nhũ vàng và giả đồng sơn. Những chất này hoà tan lớp phủ và kéo màu đi theo.
Chọn màu theo không gian nhà và ánh sáng
Cách chọn màu thực tế nhất là đặt tượng vào bối cảnh. Phòng khách gỗ nâu, sàn gạch men vàng ấm thì cóc nhũ vàng hoặc giả đồng hoà vào tổng thể; cóc xanh ngọc lại tạo điểm nhấn nổi bật. Phòng sáng màu, nội thất trắng xám thì cóc xanh ngọc, trắng ngà hoặc đen bóng đều hợp, nhũ vàng dễ trông chói.
Ánh sáng làm màu thay đổi nhiều hơn người ta nghĩ. Đèn vàng ấm khiến xanh ngọc ngả sang ô liu, khiến nhũ vàng rực hơn. Đèn trắng làm đen bóng phản chiếu mạnh, lộ hết bụi và vân tay. Nếu được, hãy xem tượng ở cả ánh sáng tự nhiên và dưới loại đèn giống ở nhà mình trước khi chọn.
Kích cỡ cũng ảnh hưởng đến màu. Con nhỏ đặt bàn làm việc có thể chọn màu nổi để dễ nhìn. Con cỡ lớn đặt sàn nên chọn màu trầm như giả đồng, xanh đậm, vì một khối màu rực lớn trong phòng dễ gây cảm giác nặng nề.
Nếu mua hai con làm cặp, hãy chọn từ cùng một lô sơn. Cùng mẫu, cùng tên màu nhưng khác đợt sơn có thể lệch tông thấy rõ khi đặt cạnh nhau.
Màu theo mệnh ngũ hành: hiểu đúng để không bị bó buộc
Một cách chọn màu phổ biến là theo mệnh ngũ hành: mệnh Mộc chuộng xanh lục, mệnh Kim chuộng trắng và ánh kim, mệnh Thổ chuộng vàng và nâu, mệnh Thuỷ chuộng đen và xanh dương, mệnh Hoả chuộng đỏ và tím. Theo đó, nhiều người bán gợi ý cóc xanh ngọc cho người mệnh Mộc, cóc nhũ vàng cho mệnh Kim hay mệnh Thổ.
Đây là quan niệm có từ lâu trong văn hoá Á Đông, nhiều gia đình thấy dễ chịu khi chọn theo. Tuy nhiên các trường phái giải thích không hoàn toàn giống nhau, và không có cơ sở đo đếm nào cho thấy màu tượng ảnh hưởng đến công việc hay sức khoẻ. Nếu màu hợp mệnh lại không hợp căn phòng, bạn hoàn toàn có thể ưu tiên thẩm mỹ.
Một cách dung hoà nhiều người dùng là chọn màu hợp mệnh cho chi tiết nhỏ như đế, đồng xu, còn thân cóc theo màu nội thất; hoặc chọn mẫu phối hai màu. Khi làm quà, nếu không biết rõ mệnh người nhận, tông giả đồng hoặc xanh ngọc là hai màu trung tính, dễ hợp với nhiều không gian.
Cũng có gia đình chọn màu theo dịp: cóc nhũ vàng bày dịp Tết cho không khí rực rỡ, cóc xanh ngọc hay giả đồng bày quanh năm. Cách làm này không theo trường phái nào, chỉ là thói quen trang trí theo mùa, và hoàn toàn hợp lý nếu bạn có chỗ cất con còn lại cẩn thận.
Soi chất lượng lớp phủ trong năm phút
Bạn không cần dụng cụ chuyên môn. Một chiếc đèn pin điện thoại và một tờ khăn giấy trắng là đủ để loại phần lớn hàng sơn kém.
- Chiếu đèn nghiêng sát bề mặt lưng: lớp sơn tốt cho vệt sáng liền, không lỗ chân kim, không nổi hạt bụi.
- Soi vào khe giữa các nốt sần và kẽ ngón chân: màu phải phủ tới đáy khe, không đọng vũng, không lộ trắng.
- Nhìn quanh mép miệng và đồng xu: đường ranh giữa các màu gọn, không lem sang nhau.
- Quệt nhẹ khăn giấy khô ở đáy hoặc mặt sau: khăn sạch là lớp phủ ngoài đã khô và kín.
- Ngửi gần: mùi sơn hắc nồng nghĩa là tượng vừa sơn xong chưa lâu, cần để thoáng vài ngày trước khi bày trong phòng kín.
Năm bước này không thay được kiểm định thành phần sơn, nhưng đủ để bạn nhận ra lớp phủ làm kỹ hay làm vội. Với hàng mua qua mạng, xin người bán quay video soi đèn theo đúng trình tự trên.
Giữ màu bền: chỗ đặt, ánh sáng và thói quen chạm tay
Tránh nắng chiếu thẳng. Tia cực tím là thủ phạm chính làm phai xanh, ố trắng và làm lớp phủ giòn đi. Bậu cửa sổ hướng tây, góc ban công là những chỗ màu xuống nhanh nhất, thường chỉ sau một mùa nắng đã thấy khác.
Xa nguồn nhiệt và hơi dầu. Đặt sát bếp, cạnh máy pha cà phê, dưới đèn sợi đốt công suất lớn khiến lớp sơn nóng lên liên tục, dễ rạn chân chim. Hơi dầu mỡ bám lên sơn thành lớp dính, bụi bám theo rất khó lau.
Hạn chế xoa đầu cóc. Nhiều người có thói quen xoa lưng, xoa đầu thiềm thừ như một cử chỉ cầu may. Mồ hôi tay và ma sát lâu ngày làm mòn lớp phủ ở đúng những chỗ đó, nhất là nhũ vàng. Nếu thích chạm, hãy lau khô tay trước.
Lau khô, không lau ướt thường xuyên. Chổi lông mềm và khăn sợi nhỏ khô là đủ cho việc hằng tuần. Khăn ẩm chỉ dùng khi thật cần, vắt kiệt nước và lau xong để khô hẳn mới đặt lại.
Kiểm tra định kỳ vài tháng một lần. Nhìn kỹ đỉnh đầu, lưng và mép đế. Thấy lớp phủ bắt đầu mờ, rạn hay lộ màu nền thì dặm sớm, khi vết còn nhỏ, sẽ dễ hơn nhiều so với đợi bong thành mảng.
Câu hỏi thường gặp
Thiềm thừ bột đá màu xanh có phải ngọc không?
Phần lớn là bột đá sơn màu xanh lục giả ngọc phỉ thuý, không phải ngọc. Ngọc tạc thật nặng hơn, có vân và độ trong không đều, sờ lạnh lâu. Nếu người bán gọi tên mập mờ như "ngọc ép", bạn hỏi rõ tượng tạc từ khối đá hay đúc khuôn.
Màu nhũ vàng bị xỉn có lau sáng lại được không?
Thường là không. Xỉn do kim loại trong nhũ bị oxy hoá, không phải do bụi. Lau chỉ sạch bụi chứ không trả lại ánh kim. Muốn phục hồi phải dặm lại sơn nhũ rồi phủ bóng bảo vệ, việc này nên nhờ thợ sơn tượng nếu bạn không quen tay.
Sơn bóng và sơn mờ, loại nào bền hơn?
Độ bền phụ thuộc chất lượng sơn hơn là độ bóng. Sơn bóng dễ lau, nhưng lộ vân tay và vết xước. Sơn mờ che vết tốt hơn, trông mềm mại, nhưng bụi bám vào kẽ khó thấy. Chọn theo chỗ đặt: chỗ hay chạm tay hợp sơn mờ.
Có nên chọn màu thiềm thừ theo mệnh không?
Đó là quan niệm phổ biến, nhiều người thấy yên tâm khi theo. Nhưng không có cơ sở chứng minh màu tượng ảnh hưởng đến vận may. Nếu màu hợp mệnh không hợp căn phòng, bạn có thể ưu tiên thẩm mỹ hoặc dùng màu hợp mệnh cho chi tiết nhỏ.
Thiềm thừ để lâu bị ố vàng là do đâu?
Thường do lớp phủ ngoài hoặc keo nhựa trong bột đá ngả vàng dưới tia cực tím, kèm bụi và khói bếp bám lâu ngày. Tượng trắng ngà và xanh nhạt thấy rõ nhất. Đặt tránh nắng chiếu thẳng, xa bếp và lau bụi định kỳ giúp chậm lại.
Mua hai con làm cặp cần lưu ý gì về màu?
Nên chọn hai con cùng lô sơn và xem chúng đặt cạnh nhau dưới cùng một nguồn sáng. Cùng tên màu nhưng khác đợt sơn có thể chênh tông. Với hàng mua qua mạng, đề nghị người bán chụp hai con chung một khung hình.