Thạch anh hồng làm sạch tốt nhất bằng nước ấm, một chút xà phòng trung tính và bàn chải mềm, sau đó lau khô; điều cần tránh nhiều hơn cả là phơi nắng gắt lâu ngày và nhiệt độ cao, vì sắc hồng có thể nhạt dần. Nước muối không làm hại thạch anh thật về mặt hoá học, nhưng có thể làm trôi màu đá nhuộm, đọng trong khe rạn và làm hỏng phụ kiện kim loại.
Bài này dành cho người đã có một món thạch anh hồng, dù là vòng tay, quả cầu, khối để bàn hay trái tim cầm tay, và muốn giữ nó đẹp lâu. Nội dung tách hai phần rõ ràng: làm sạch vật lý theo đặc tính khoáng vật, và các tập quán tẩy uế mà nhiều gia đình vẫn làm. Phần thứ hai được nêu như tập quán để bạn chọn theo nếp nhà mình, không có cách nào là bắt buộc.
Màu hồng của thạch anh hồng bền đến đâu
Thạch anh rất bền về mặt cơ học: độ cứng 7 trên thang Mohs, không tan trong nước, không bị mồ hôi hay xà phòng thông thường ăn mòn. Điểm yếu của thạch anh hồng nằm ở màu. Trong tài liệu ngọc học, thạch anh hồng được xếp vào nhóm đá có thể nhạt màu khi tiếp xúc ánh sáng mạnh trong thời gian dài và khi bị nung nóng. Mức độ khác nhau giữa các khối: có khối giữ màu nhiều năm trên kệ, có khối nhạt thấy rõ sau một mùa hè nằm bên cửa kính.
Vì không có con số chung cho mọi khối, cách thực tế nhất là tự theo dõi. Ngay khi mới mua, bạn chụp món đồ cạnh một tờ giấy trắng dưới ánh sáng cửa sổ, ghi lại vị trí và giờ chụp. Vài tháng sau chụp lại trong điều kiện gần giống. So hai ảnh, bạn biết màu có đổi thật hay chỉ là cảm giác.
Nhiều trường hợp người dùng thấy đá nhạt đi thật ra là do bề mặt phủ một lớp mờ của mồ hôi, kem dưỡng, bụi bếp. Lớp này làm ánh đá đục, sắc hồng xỉn. Rửa sạch là màu trở lại. Chỉ khi đã rửa kỹ mà vẫn nhạt rõ so với ảnh cũ, bạn mới nên nghĩ tới chuyện đá bị ánh sáng làm phai, hoặc là đá nhuộm đang trôi màu.
Chỗ nào trong nhà làm thạch anh hồng nhạt nhanh
Bảng dưới đây so các vị trí hay gặp theo hai yếu tố gây hại chính là ánh nắng trực tiếp và nhiệt. Cột cuối là cách xử lý đơn giản, không phải đổi cả cách bày trí.
| Vị trí | Ánh nắng trực tiếp | Nhiệt | Cách xử lý |
|---|---|---|---|
| Bậu cửa sổ hướng tây, hướng nam | Nhiều, kéo dài nhiều giờ | Cao vào buổi chiều | Lùi vào trong phòng, hoặc chỉ bày vào mùa ít nắng |
| Kệ cạnh cửa kính ban công | Vừa đến nhiều | Vừa | Dùng rèm mỏng, xoay món đồ định kỳ để màu đều |
| Taplô, cốp xe ô tô | Nhiều khi đỗ ngoài trời | Rất cao | Không để đá trong xe đỗ nắng |
| Cạnh bếp, lò nướng, máy sưởi | Ít | Cao, nóng lạnh thất thường | Đặt xa nguồn nhiệt ít nhất một khoảng tay với |
| Tủ kính có đèn halogen | Không | Có thể cao nếu đèn sát đá | Đổi sang đèn LED, giữ khoảng cách với bóng đèn |
| Bàn làm việc, kệ phòng ngủ trong nhà | Ít | Thấp | Vị trí an toàn cho màu |
Nhiệt còn có một tác hại khác: khối có vết rạn bên trong có thể nứt thêm khi nóng lạnh đột ngột, ví dụ mang từ xe nóng vào phòng máy lạnh rồi rửa ngay bằng nước lạnh. Cứ để đá nguội tự nhiên trước khi rửa.
Rửa thạch anh hồng tại nhà đúng cách
Quy trình này dùng được cho quả cầu, khối, trái tim và tượng tạc bằng thạch anh hồng tự nhiên. Với vòng hạt xâu dây chun, đọc thêm phần cất giữ vòng bên dưới.
- Pha một chậu nước ấm vừa tay, vài giọt xà phòng rửa chén loại dịu. Tránh nước nóng già.
- Lót khăn mềm dưới đáy chậu hoặc bồn rửa để món đồ không va vào sứ, vào inox khi trượt tay.
- Nhúng món đồ, dùng bàn chải đánh răng lông mềm chải nhẹ, chú ý các rãnh tạc, kẽ đế, miệng lỗ xỏ nơi bụi và dầu tay hay đọng.
- Xả lại bằng nước sạch ấm để không còn bọt xà phòng, vì cặn xà phòng khô sẽ để lại lớp mờ.
- Thấm khô bằng khăn bông hoặc khăn sợi nhỏ, rồi để khô tự nhiên trong bóng râm. Không sấy bằng máy sấy tóc nóng, không phơi nắng cho nhanh khô.
- Với đế gỗ, chỉ lau bằng khăn ẩm vắt kiệt rồi lau khô ngay; không ngâm đế gỗ.
Với món bám bụi lâu năm, có thể cần ngâm vài phút trước khi chải. Với đá nhuộm, rửa nhanh, không ngâm, và kiểm xem nước có ngả hồng không; nếu có, sau này chỉ nên lau bằng khăn ẩm.
Nước muối, máy siêu âm, hơi nước: dùng được tới đâu
Nước muối. Muối ăn không phản ứng với thạch anh, và tinh thể muối mềm hơn thạch anh nhiều nên không làm xước bề mặt. Rắc rối nằm ở chỗ khác: nước muối thấm vào khe rạn rồi khô lại thành cặn trắng, làm mờ vết rạn; nước muối làm trôi màu đá nhuộm; và nó ăn mòn khoen bạc, móc kim loại, lõi đế đồng. Nếu gia đình bạn quen ngâm muối theo tập quán, nên ngâm ngắn, rửa lại thật kỹ bằng nước ngọt và chỉ làm với món đá nguyên khối không gắn kim loại.
Máy rửa siêu âm. Máy siêu âm của tiệm kim hoàn rửa được thạch anh không rạn khá an toàn. Với khối có nhiều vết rạn, rung siêu âm có thể làm vết rạn lan rộng. Với đá nhuộm hoặc đá có lấp keo, máy có thể làm bong lớp xử lý. Thạch anh hồng thường có rạn, nên bạn cân nhắc kỹ trước khi đưa vào máy; chải tay bằng xà phòng là đủ cho gần như mọi trường hợp.
Hơi nước nóng. Máy xịt hơi nước nóng dùng cho kim cương, nhưng nhiệt và đổi nhiệt đột ngột không hợp với thạch anh hồng, cả về màu lẫn vết rạn. Không dùng.
Hoá chất mạnh. Nước tẩy, dung dịch có axit, chất tẩy cặn nhà tắm không cần thiết và có thể làm hỏng đế, keo, phụ kiện. Cồn sát khuẩn không hại thạch anh thật nhưng có thể làm trôi màu đá nhuộm.
Mỗi dạng món chăm một kiểu
Cùng là thạch anh hồng, nhưng phần dễ hỏng của từng món lại khác nhau: có món yếu ở dây, có món yếu ở đế, có món yếu ở lớp màu. Bảng dưới đây gom những điểm cần để ý nhất cho các dạng hay gặp.
| Dạng món | Phần dễ hỏng nhất | Làm sạch | Lưu ý riêng |
|---|---|---|---|
| Vòng hạt dây chun | Dây chun giãn, giòn | Lau khăn ẩm, rửa nhanh, để khô hẳn mới đeo | Không ngâm lâu, không phơi nắng cho khô |
| Mặt dây có khoen bạc | Khoen xỉn, keo gắn bong | Lau phần đá, tránh ngâm phần keo | Lau khô sau khi ra mồ hôi |
| Quả cầu trên đế gỗ | Đế gỗ nứt, mốc khi ẩm | Nhấc cầu ra rửa riêng, đế chỉ lau khăn khô | Kê đế trên nỉ để không xước mặt bàn |
| Khối thô, cụm | Bụi đọng trong khe, cạnh sắc dễ mẻ | Thổi bụi, chải mềm, rửa nhanh | Cầm bằng hai tay, không nhấc bằng một mỏm nhô |
| Tượng tạc nhỏ | Chi tiết mảnh như tai, đuôi, ngón | Chải lông mềm theo chiều rãnh | Không đặt sát mép kệ |
| Đá nhuộm hồng | Lớp màu | Chỉ lau khăn ẩm | Tránh cồn, nước muối, nắng |
Nếu không chắc món đồ của mình có nhuộm hay không, cứ chăm theo cách nhẹ nhất ở dòng cuối bảng. Cách nhẹ nhất không bao giờ làm hỏng đá thật, còn cách mạnh tay có thể làm hỏng đá nhuộm ngay lần đầu.
Tập quán tẩy uế: ánh trăng, xông trầm và để cạnh cụm thạch anh
Nhiều người mua thạch anh hồng làm vật phẩm có thói quen "tẩy uế" hay "nạp lại" cho đá trước khi bày, hoặc định kỳ vài tháng một lần. Đây là tập quán, mỗi nhà làm một kiểu: đặt đá dưới ánh trăng đêm rằm, xông khói trầm hoặc khói ngải, đặt đá lên một cụm thạch anh trắng qua đêm, vùi vào bát gạo hay bát muối khô, hoặc chỉ đơn giản rửa nước sạch rồi lau khô. Không có tài liệu nào chứng minh tác dụng năng lượng của các cách này, và cũng không có cách nào được coi là bắt buộc.
Nếu bạn muốn giữ tập quán ấy, hãy chọn cách vừa hợp nếp nhà vừa không hại đá. Ánh trăng không làm phai màu, nên đặt đá ngoài ban công qua đêm là được, miễn sáng sớm cất vào trước khi nắng lên. Xông trầm không hại đá nhưng khói bám lâu có thể làm mờ bề mặt, sau đó lau nhẹ là sạch. Đặt cạnh cụm thạch anh không có tác động vật lý gì. Cách nên tránh với thạch anh hồng là phơi nắng để "sạc", vì đó chính là thứ làm màu nhạt dần.
Với vòng tay, nhiều người còn có thói quen cho người khác cầm vòng xong thì làm sạch lại. Về mặt vệ sinh, rửa vòng sau khi nhiều người chạm vào là việc hợp lý, chẳng cần lý do nào khác.
Cất giữ vòng tay, mặt dây và món nhỏ
Món đeo hằng ngày chịu nhiều tác động hơn món bày trên kệ: mồ hôi, kem dưỡng, va đập, kéo giãn dây. Vài thói quen nhỏ giúp chúng bền hơn nhiều.
- Tháo vòng khi tắm bằng nước nóng, khi đi bơi hồ có clo hoặc tắm biển, khi làm việc nhà có hoá chất.
- Đeo vòng sau khi đã thoa kem dưỡng, nước hoa và để khô; lớp kem đọng trong lỗ xỏ làm dây chun mau giòn.
- Cất mỗi món trong một túi vải mềm hoặc ngăn riêng, không để thạch anh hồng cọ vào nhau hay cọ vào trang sức kim loại.
- Không để vòng nằm phơi trên bậu cửa sổ, taplô xe, cạnh bếp.
- Kiểm dây chun vài tháng một lần: dây đã giãn, bạc màu, có vết rạn nhỏ thì thay trước khi đứt.
- Với mặt dây có khoen bạc, lau khô sau khi đeo đi mưa hay ra mồ hôi nhiều để khoen không xỉn.
- Khi mang đi xa, bọc riêng quả cầu, trái tim trong khăn hoặc hộp có lót mút.
Với món đã nhạt màu thật sự, hiện không có cách làm hồng lại an toàn tại nhà. Nhuộm lại thì món đồ thành đá nhuộm. Mài lại bề mặt chỉ làm bóng hơn, không đổi màu. Chấp nhận sắc nhạt ấy, hoặc dùng món đồ ở chỗ khác ít nắng hơn, là cách hợp lý nhất.
Câu hỏi thường gặp
Đeo vòng thạch anh hồng khi tắm có sao không?
Nước sạch không hại thạch anh, nhưng xà phòng tắm, dầu gội để lại lớp mờ, nước nóng và hơi nóng làm dây chun mau giòn, còn khoen kim loại dễ xỉn. Bạn nên tháo vòng khi tắm, nhất là tắm nước nóng, và chỉ đeo lại khi da đã khô.
Thạch anh hồng bị mờ, xỉn có đánh bóng lại được không?
Phần lớn trường hợp chỉ cần rửa sạch là ánh bóng trở lại. Nếu bề mặt có vết xước mịn do cọ xát lâu ngày, thợ mài đá có thể đánh bóng lại. Việc này nên giao cho thợ, vì đánh bóng tại nhà bằng kem mài dễ làm mặt đá gợn và tròn mất các cạnh tạc.
Có nên ngâm thạch anh hồng qua đêm trong nước muối không?
Không cần thiết về mặt vệ sinh. Với đá nguyên khối không gắn kim loại, ngâm ngắn rồi rửa lại nước ngọt không gây hại. Với đá nhuộm, vòng có khoen bạc, đá có nhiều vết rạn thì không nên ngâm lâu, vì muối có thể làm trôi màu, đọng cặn trong khe hoặc ăn mòn phụ kiện.
Đặt quả cầu thạch anh hồng ngoài nắng có nguy hiểm không?
Thạch anh hồng đục nên ít có khả năng hội tụ ánh nắng như quả cầu trong suốt, nhưng khối khá trong vẫn có thể gom ánh sáng ở mức nào đó. Lý do chính để tránh nắng là giữ màu. Đặt quả cầu trong phòng, tránh nắng chiếu thẳng là vừa an toàn vừa bền màu.
Bao lâu nên làm sạch thạch anh hồng một lần?
Không có lịch cố định. Món bày trên kệ lau bụi bằng khăn khô hằng tuần, rửa kỹ vài tháng một lần là đủ. Vòng và mặt dây đeo hằng ngày nên rửa thường xuyên hơn, khoảng một đến hai tuần một lần, hoặc ngay sau khi ra nhiều mồ hôi, đi biển, dính kem chống nắng.
Đá bị nứt sau khi rửa nước lạnh là do đâu?
Thường là do đổi nhiệt đột ngột trên một khối vốn đã có vết rạn bên trong, ví dụ món đồ vừa để trong xe nóng hoặc gần đèn rồi rửa ngay bằng nước lạnh. Thạch anh không nở co đều theo mọi hướng nên dễ tách theo vết rạn sẵn có. Lần sau, để đá nguội tự nhiên rồi rửa bằng nước ấm.