Một số chùa nhận làm lễ cho vật phẩm của Phật tử, thường là tượng Phật, mặt Phật, tràng hạt; với linh vật như tỳ hưu, thiềm thừ thì tuỳ chùa, có nơi nhận, có nơi không. Vì vậy việc đầu tiên là hỏi trước, sau đó chuẩn bị vật phẩm sạch sẽ, đến đúng giờ chùa hẹn, và cúng dường tuỳ tâm nếu muốn.
Nhiều người mang vật phẩm đến chùa với suy nghĩ "chùa nào cũng làm", rồi lúng túng khi được trả lời không. Bài này giúp bạn tránh tình huống đó: hỏi thế nào cho lịch sự, mang theo gì, trình tự hay gặp khi đến chùa, chuyện công đức và những điều nên dè chừng. Phần giải thích ý nghĩa nghi lễ theo giáo lý xin để chư tăng giảng, bài chỉ nói ở góc người đi lễ.
Chùa có nhận khai quang vật phẩm không
Câu trả lời khác nhau theo từng chùa. Các chùa có truyền thống làm lễ cho tượng Phật mới, pháp khí như tràng hạt, chuông mõ, và nhiều nơi sẵn lòng nhận làm lễ cho tượng, mặt Phật của Phật tử. Thường thì việc này được gộp vào một khoá lễ chung vào ngày rằm, mùng một hoặc ngày lễ lớn của chùa.
Với linh vật gắn với cầu tài lộc như tỳ hưu, thiềm thừ, Thần Tài, quan điểm của các chùa không giống nhau. Có chùa nhận vì muốn chiều lòng Phật tử, có chùa từ chối vì cho rằng việc này không thuộc phạm vi sinh hoạt của nhà chùa. Đây là quyết định của từng nơi, người đi lễ nên tôn trọng và không nài ép.
Ở Việt Nam còn có đền, phủ, miếu thờ theo tín ngưỡng dân gian, với cách làm lễ riêng. Nếu vật phẩm của bạn là tượng thờ theo tín ngưỡng dân gian, hỏi nơi thờ tự đó có khi hợp hơn hỏi chùa. Dù chọn nơi nào, việc hỏi trước vẫn là bước không nên bỏ.
Một chi tiết nữa: các chùa thuộc những hệ phái khác nhau có nghi thức và quan niệm khác nhau. Chùa Bắc tông, chùa Nam tông, tịnh xá có thể có cách tiếp nhận rất khác với cùng một yêu cầu. Thấy một chùa làm không có nghĩa chùa khác cũng làm như vậy.
Hỏi trước những gì
Bạn có thể hỏi trực tiếp văn phòng chùa, nhờ người quen là Phật tử thường đến chùa hỏi giúp, hoặc gọi điện theo số chùa công khai. Danh sách câu hỏi nên chuẩn bị:
- Chùa có nhận làm lễ cho loại vật phẩm này không, ví dụ mặt Phật bản mệnh, tượng Di Lặc nhỏ hay vòng tay đá.
- Lễ làm vào ngày nào, giờ nào; làm riêng hay gộp vào khoá lễ chung.
- Cần để vật phẩm lại chùa bao lâu, hay mang đến và nhận lại trong buổi.
- Có cần chuẩn bị gì kèm theo không: hương, hoa, quả, hộp đựng, giấy ghi tên.
- Người mang vật phẩm có cần dự lễ không, nếu không đến được thì người nhà nhận thay được không.
- Có quy định gì về trang phục, giờ giấc hay chỗ đỗ xe cần lưu ý.
Khi hỏi, xưng hô lễ phép: gọi vị tăng là thầy, vị ni là sư cô hoặc theo cách chùa quen dùng. Nếu được trả lời chùa không nhận, cảm ơn và không cần hỏi lý do.
Mang gì đến chùa
Món vật phẩm cần được lau sạch trước, cho vào hộp hoặc túi vải để không trầy xước khi di chuyển và để nhà chùa dễ sắp xếp. Đồ nhỏ như mặt dây, vòng tay nên để trong túi riêng có buộc dây; khi nhiều người cùng gửi, đồ nhỏ rất dễ lẫn. Nhiều chùa khuyên dán một mẩu giấy nhỏ ghi tên người gửi bên ngoài túi.
Lễ vật mang theo nên giản dị: một bó hoa, một ít quả, hoặc không mang gì nếu chùa dặn không cần. Phần lớn chùa không nhận lễ mặn; thịt, rượu không mang vào chùa. Vàng mã cũng không nên mang nếu chùa không yêu cầu, vì nhiều chùa đã hạn chế đốt vàng mã.
Về trang phục, mặc quần áo kín đáo, màu nhã, tránh quần short, áo hai dây. Nếu mang tượng có kích thước lớn, nên đi cùng người giúp và hỏi trước chỗ đặt xe gần nhất, vì nhiều chùa ở trên đồi hoặc có bậc đá dài.
Trình tự hay gặp khi đến chùa
Mỗi chùa có cách tổ chức riêng. Trình tự dưới đây là cách hay gặp, giúp bạn hình dung trước để không lúng túng.
- Đến sớm hơn giờ hẹn mười lăm phút. Gửi xe, chỉnh trang quần áo, giữ trật tự khi vào sân chùa.
- Gặp văn phòng chùa hoặc vị được chỉ định, trình bày ngắn gọn bạn đã hỏi trước và mang vật phẩm đến.
- Gửi vật phẩm theo hướng dẫn; không tự đặt lên bàn thờ Phật khi chưa được phép.
- Nếu được mời dự khoá lễ, đứng hoặc ngồi ở vị trí được chỉ, theo nghi thức chung, tắt chuông điện thoại.
- Sau lễ, nhận lại vật phẩm, kiểm tra đúng đồ của mình. Cúng dường tuỳ tâm nếu muốn, cảm ơn nhà chùa trước khi về.
Vào ngày rằm hay ngày lễ lớn, chùa rất đông và việc gửi đồ có thể phải chờ lâu. Nếu không bắt buộc phải làm vào ngày ấy, hỏi chùa xem có ngày thường nào thuận tiện hơn; cả bạn lẫn nhà chùa đều đỡ vất vả. Mang về nhà rồi, đặt món đồ vào chỗ đã chuẩn bị sẵn, không cần làm thêm lễ nào nữa nếu gia đình không có nếp đó.
Công đức tuỳ tâm và những điều nên dè chừng
Ở đa số chùa, việc cúng dường khi nhờ làm lễ là tuỳ tâm: bạn đặt vào hòm công đức hoặc gửi văn phòng chùa một khoản phù hợp với hoàn cảnh của mình, có thể không có gì. Đây là sự tự nguyện, không phải tiền công, và không nên mặc cả hay hỏi "bao nhiêu thì đủ".
Nên dè chừng khi gặp những nơi đưa ra bảng giá cố định cho việc khai quang, giá càng cao thì hứa "càng linh", ép mua thêm vật phẩm của họ mới nhận làm, hoặc nói vật phẩm của bạn "có vấn đề" cần làm thêm lễ giải. Đó là dấu hiệu thương mại hoá, không phải sinh hoạt bình thường của nhà chùa.
Cũng nên cẩn thận với các trang mạng tự xưng là chùa, nhận khai quang qua bưu điện hoặc qua video trực tuyến với phí cao. Nếu muốn nhờ chùa, hãy chọn nơi bạn hoặc người quen từng đến, có địa chỉ rõ ràng. Không chuyển tiền cho người lạ chỉ vì họ mặc áo nâu trong ảnh.
Phép lịch sự trong chùa khi đi gửi lễ
Giữ giọng nói nhỏ. Chùa là nơi tu tập và có nhiều người đến lễ. Nói khẽ, không gọi nhau từ xa, không để trẻ nhỏ chạy nhảy trong chính điện.
Xin phép trước khi chụp ảnh. Nhiều chùa không cho chụp trong chính điện hoặc khi đang hành lễ. Nếu muốn lưu lại kỷ niệm, chụp ở sân sau khi được phép.
Không tự ý chạm vào đồ thờ. Không tự đặt vật phẩm lên bàn thờ, không cầm nghịch pháp khí, không tự thắp hương ở những bát hương không dành cho khách.
Tôn trọng giờ nghỉ của chùa. Buổi trưa và buổi tối nhiều chùa có giờ tịnh. Đến đúng hẹn, về khi xong việc, không kéo dài câu chuyện khi nhà chùa bận.
Đi nhẹ, để giày dép đúng chỗ. Nhiều chính điện yêu cầu bỏ giày dép ở ngoài. Xếp gọn sang một bên, không bước qua người đang lễ, không đi ngang trước mặt người đang quỳ.
Ăn mặc kín đáo cả khi chỉ ghé gửi đồ. Dù bạn chỉ đến văn phòng chùa vài phút, trang phục gọn gàng vẫn là cách thể hiện sự tôn trọng với nơi tu tập và với những người đang đến lễ.
Khi chùa không nhận: những lựa chọn khác
Bị từ chối không có nghĩa là món đồ của bạn "không được". Đơn giản là nơi ấy không làm việc đó. Lựa chọn gần nhất là tự làm một lễ nhỏ tại nhà theo nếp gia đình: lau sạch, đặt nơi trang trọng, thắp hương và khấn ngắn. Với linh vật như tỳ hưu, thiềm thừ, rất nhiều gia đình vẫn làm như vậy.
Nếu muốn có không khí chùa chiền, bạn có thể đi lễ chùa như thường lệ, thắp hương, cầu nguyện cho gia đình, rồi về nhà đặt món đồ vào chỗ của nó. Nhiều người thấy như vậy là đủ thành tâm mà không làm phiền nhà chùa với yêu cầu ngoài sinh hoạt của họ.
Một lựa chọn khác là hỏi người lớn tuổi trong họ hàng, những người quen thuộc nếp lễ nghi, đến nhà khấn giúp. Cách này giữ được nếp gia đình và không tốn kém. Điều nên tránh là vì bị chùa từ chối mà tìm đến những dịch vụ trên mạng tự xưng có "thầy" khai quang lấy phí cao. Không có gì bảo đảm họ làm đúng như lời quảng cáo, còn bạn thì mất tiền và có khi mất cả món đồ gửi đi.
Vật phẩm nào nên cân nhắc trước khi mang đến chùa
Không phải món nào cũng hợp mang đến chùa. Bảng dưới giúp bạn quyết định trước, đỡ mất công đi lại.
| Loại vật phẩm | Vì sao nên cân nhắc | Gợi ý |
|---|---|---|
| Tượng lớn, nặng trên vài chục ký | Khó vận chuyển, dễ va vỡ, chùa không có chỗ đặt | Hỏi chùa có thể mời người đến nhà không, hoặc tự làm lễ tại nhà |
| Linh vật cầu tài lộc | Nhiều chùa không nhận | Hỏi trước, nếu chùa từ chối thì tự làm tại nhà |
| Đồ đeo nhỏ như nhẫn, charm | Dễ lẫn, dễ rơi khi gửi chung | Cho vào túi buộc kín, ghi tên, giữ biên nhận nếu có |
| Đồ quý giá như ngọc có giám định | Rủi ro thất lạc, trầy xước | Xin dự lễ và giữ đồ bên mình nếu chùa cho phép |
| Vật phẩm của tín ngưỡng khác | Không hợp không gian chùa | Hỏi nơi thờ tự đúng với tín ngưỡng của vật phẩm |
Khi chọn tượng hoặc mặt Phật để mang lên chùa, hãy ưu tiên món có đường nét trang nghiêm, chất liệu rõ ràng. Bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Mang tỳ hưu lên chùa khai quang có được không?
Tuỳ chùa. Một số chùa nhận làm lễ chung cho mọi vật phẩm của Phật tử, nhiều chùa khác không nhận linh vật gắn với cầu tài lộc. Bạn nên hỏi văn phòng chùa trước. Nếu chùa từ chối, có thể tự làm một lễ nhỏ tại nhà theo nếp gia đình.
Khai quang ở chùa mất bao nhiêu tiền?
Ở đa số chùa, việc cúng dường là tuỳ tâm, không có giá cố định. Bạn góp một khoản phù hợp hoàn cảnh hoặc không góp cũng được. Nơi nào đưa bảng giá, giá càng cao hứa càng nhiều thì đó là dấu hiệu thương mại hoá, nên cân nhắc kỹ.
Có cần để vật phẩm lại chùa qua đêm không?
Một số chùa gom vật phẩm và làm lễ vào ngày rằm hoặc mùng một, nên có thể cần để lại vài ngày. Chùa khác làm ngay trong buổi. Hỏi rõ khi liên hệ, và nếu phải để lại, nhớ ghi tên trên túi đựng và hỏi cách nhận lại.
Không phải Phật tử có nhờ chùa khai quang được không?
Nhiều chùa vẫn đón tiếp người không quy y khi họ đến với thái độ tôn trọng. Tuy vậy, mỗi chùa có quy định riêng, nên bạn hỏi trước. Điều quan trọng là giữ phép lịch sự khi đến chùa và không đòi hỏi nhà chùa làm những việc ngoài sinh hoạt của chùa.
Mặt Phật bản mệnh có nên nhờ chùa khai quang không?
Nhiều người chọn nhờ chùa với mặt Phật vì coi đây là hình tượng tôn giáo, muốn có sự trang nghiêm. Đó là lựa chọn phổ biến nhưng không bắt buộc. Muốn hiểu ý nghĩa nghi lễ theo giáo lý, bạn hỏi trực tiếp chư tăng ở chùa mình thường đến.
Người nhà nhận vật phẩm thay có được không?
Thường là được nếu bạn báo trước với chùa và người nhận thay nói rõ tên người gửi. Đồ nhỏ, đồ quý nên có túi buộc kín ghi tên để tránh lẫn. Nếu chùa có phát biên nhận hay phiếu ghi tên, nhớ đưa cho người đi nhận thay.