Không có nếp chung nào buộc người tặng phải khai quang vật phẩm trước khi tặng. Cách êm nhất thường là để người nhận tự quyết định theo nếp nhà họ; chỉ nên làm lễ trước khi bạn biết chắc người nhận coi trọng việc này và vui khi được làm sẵn.
Vật phẩm phong thủy là món quà phổ biến dịp tân gia, khai trương, mừng thọ, Tết. Người tặng thường băn khoăn: tặng món đã khai quang có chu đáo hơn không, hay lại thành áp đặt niềm tin của mình lên người khác? Bài này so hai quan điểm, gợi ý theo từng kiểu người nhận, cách viết thiệp, những điều nên tránh và cách gói, trao quà cho trọn.
Hai quan điểm hay gặp
Quan điểm thứ nhất cho rằng khai quang trước là chu đáo. Người tặng chuẩn bị trọn vẹn, người nhận chỉ việc đặt món đồ lên kệ. Những người theo quan điểm này thường là người có nếp lễ nghi, hay tặng quà cho người lớn tuổi hoặc cho đối tác cùng có thói quen thờ cúng. Với họ, món quà đã làm lễ thể hiện sự trân trọng nhiều hơn.
Quan điểm thứ hai cho rằng nên để người nhận tự làm. Lý do là lễ khai quang mang tính cá nhân: người khấn thường là người sống cùng món đồ, nói điều mong của chính gia đình họ. Hơn nữa, không phải ai cũng theo tục này; có người theo tôn giáo khác, có người không theo tín ngưỡng nào, và một món quà "đã làm lễ" có thể khiến họ khó xử.
Cả hai quan điểm đều có lý. Điểm mấu chốt nằm ở người nhận: họ là ai, nhà họ có nếp gì, họ có vui khi nhận một món đồ đã làm lễ không. Khi chưa rõ, chọn quan điểm thứ hai thường an toàn hơn, vì người nhận vẫn có thể tự làm lễ nếu muốn, còn một lễ đã làm thì không thể "rút lại".
Hỏi khéo người nhận
Nếu không biết rõ nếp nhà người nhận, bạn có thể hỏi gián tiếp. Với người thân, câu hỏi tự nhiên nhất là hỏi về bàn thờ, ví dụ nhà mới có lập bàn thờ Thần Tài chưa, ông bà có hay đi chùa không. Câu trả lời cho bạn biết họ có quen với lễ nghi hay không.
Với đồng nghiệp, đối tác, bạn có thể quan sát: văn phòng họ có kệ thờ, có tượng linh vật không; họ có hay chia sẻ chuyện đi lễ đầu năm không. Người có những thói quen này thường vui khi nhận vật phẩm, và có thể đã có người quen làm lễ cho họ. Người không có những dấu hiệu ấy thì nên tặng món đồ như một vật trang trí đẹp.
Cũng có thể hỏi thẳng một cách nhẹ nhàng khi trao quà: "Món này mình chưa làm lễ, để anh chị tự làm theo nếp nhà cho tiện." Câu nói ấy vừa cho người nhận biết tình trạng món đồ, vừa trao quyền quyết định cho họ, không ai phải khó xử.
Gợi ý theo từng người nhận
Bảng dưới gom các kiểu người nhận hay gặp và gợi ý cách xử lý chuyện khai quang. Đây là gợi ý chung, bạn điều chỉnh theo hiểu biết của mình về người nhận.
| Người nhận | Gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Ông bà, cha mẹ coi trọng lễ nghi | Hỏi ý trước; có thể cùng làm lễ khi trao | Người lớn tuổi thường muốn tự khấn hoặc theo nếp riêng |
| Đối tác có kệ thờ ở văn phòng | Để họ tự làm, tặng kèm thiệp giải thích ý nghĩa | Họ thường có người quen làm lễ theo cách riêng |
| Người theo tôn giáo khác | Không khai quang, chọn món mang ý nghĩa văn hoá chung | Tôn trọng niềm tin của người nhận |
| Người trẻ, không quan tâm tín ngưỡng | Không cần khai quang, chú trọng thiết kế và chất liệu | Họ nhận món đồ như vật trang trí |
| Phật tử, người hay đi chùa | Hỏi họ có muốn tự mang lên chùa không | Họ có thể có chùa quen và nếp riêng |
| Cửa hàng mới khai trương | Để chủ tiệm tự làm cùng lễ khai trương | Chủ tiệm thường đã có kế hoạch lễ của mình |
Bảng cho thấy trong phần lớn trường hợp, để người nhận tự quyết định là hợp lý. Trường hợp duy nhất nên làm trước là khi bạn biết chắc người nhận mong điều đó và không có nếp riêng khác.
Nếu bạn chọn làm lễ trước khi tặng
Khi đã biết người nhận vui với món quà đã làm lễ, vài lưu ý sau giúp món quà trọn vẹn.
- Làm lễ giản dị, chân thành. Lời khấn nên hướng về người nhận: mong gia đình họ bình an, công việc thuận lợi. Không cần lễ vật cầu kỳ.
- Giữ món đồ sạch sau lễ. Lau nhẹ, cho lại vào hộp có lót vải, tránh để tàn hương, bụi tro bám vào.
- Nói rõ đã làm thế nào. Ghi một câu trong thiệp, ví dụ món đồ đã được làm lễ nhỏ tại nhà vào ngày rằm. Nói thật, không phóng đại thành "khai quang tại chùa lớn" nếu không phải vậy.
- Không gắn lời hứa. Tránh viết "đặt món này sẽ phát tài". Thay bằng lời chúc, ví dụ chúc gia đình một năm an vui, chúc cửa hàng đông khách.
- Không đòi người nhận phải đặt theo cách của bạn. Bạn có thể gợi ý chỗ đặt, nhưng quyết định cuối cùng là của chủ nhà.
Nếu người nhận ở xa và quà phải gửi qua bưu điện, việc làm lễ trước còn có thêm một rủi ro: món đồ có thể sứt mẻ trên đường vận chuyển, khi ấy người nhận lại phải tự xử lý. Với quà gửi xa, để người nhận tự quyết định chuyện lễ sau khi đã kiểm hàng nguyên vẹn là hợp lý hơn.
Nếu để người nhận tự làm
Đây là lựa chọn phổ biến và lịch sự. Bạn chỉ cần chọn món đồ tốt, gói cẩn thận và kèm một tấm thiệp ngắn. Thiệp có thể giải thích ý nghĩa biểu tượng của món đồ theo quan niệm dân gian, ví dụ đôi kỳ lân tượng trưng cho điều lành, hồ lô gắn với ý bình an, thuyền buồm gắn với lời chúc thuận buồm xuôi gió.
Ở cuối thiệp, có thể thêm một câu mở như: món đồ chưa làm lễ, gia đình có thể làm theo nếp nhà hoặc đơn giản đặt ở nơi mình thích. Câu này giúp người nhận không phải đoán, và người không theo tục cũng không thấy bị áp đặt.
Nếu người nhận hỏi lại về cách làm lễ, bạn có thể chia sẻ cách nhà mình làm như một kinh nghiệm, không như "cách đúng". Mỗi gia đình có nếp riêng, và tôn trọng điều đó là phần quan trọng của việc tặng quà.
Quà theo dịp: tân gia, khai trương, mừng thọ
Quà tân gia thường được trao khi gia đình vừa nhập trạch. Nhiều nhà đã có lễ nhập trạch riêng với lễ vật và người khấn quen thuộc. Một đôi kỳ lân nhỏ hay một chiếc hồ lô tặng dịp này, nếu chưa làm lễ, gia chủ có thể đặt cùng các vật khác và nhắc đến trong lời khấn của buổi lễ chung, hoặc làm vào rằm, mùng một kế tiếp. Người tặng không cần làm sẵn.
Quà khai trương thường là tượng Thần Tài, mèo vẫy tay, thuyền buồm, tỳ hưu cho quầy. Chủ cửa hàng thường đã sắp xếp lễ khai trương theo kế hoạch của họ, có khi đã chọn sẵn bộ tượng thờ. Vì vậy, quà khai trương nên là món trang trí bổ sung, không nên là tượng thờ chính, và để chủ tiệm tự quyết định chuyện lễ.
Quà mừng thọ cho ông bà, cha mẹ như tượng Tam Đa, tượng ông Thọ, tranh tùng hạc là trường hợp người tặng hay muốn làm lễ trước nhất. Cách đẹp hơn là cùng làm khi trao: cả nhà quây quần, người con hoặc cháu đặt món quà lên kệ, ông bà là người thắp hương hoặc khấn. Khoảnh khắc ấy biến món quà thành kỷ niệm chung, đáng giá hơn mọi lễ làm sẵn.
Những điều nên tránh khi tặng vật phẩm
Kể về phí khai quang. Nói "món này mình trả thêm tiền khai quang ở chỗ thầy giỏi" vừa lộ giá trị quà, vừa có thể khiến người nhận thấy nặng nề. Món quà nên được nhận vì tấm lòng.
Tặng tượng tôn giáo khi chưa biết niềm tin người nhận. Tượng Phật, mặt Phật, tượng Quan Âm là hình tượng tôn giáo. Tặng cho người theo tôn giáo khác có thể khiến họ khó xử. Chọn linh vật hoặc vật phẩm mang ý nghĩa văn hoá chung an toàn hơn.
Ép người nhận làm lễ. Dặn đi dặn lại "nhớ khai quang không thì không linh" là biến món quà thành gánh nặng. Lời dặn kiểu này cũng gần với lời hù doạ.
Chọn món quá lớn cho không gian người nhận. Một đôi kỳ lân cao nửa mét tặng cho căn hộ nhỏ sẽ làm chủ nhà khó xếp chỗ. Hỏi khéo về không gian trước khi chọn cỡ.
Gói và trao quà cho trọn
Vật phẩm thường nặng và dễ vỡ, nên phần gói quà không chỉ để đẹp mà còn để an toàn. Hộp nên có lót xốp hoặc vải dày, món đồ không xê dịch khi lắc nhẹ. Với tượng có chi tiết mảnh như sừng, đuôi, chân ngựa, quấn thêm một lớp giấy mềm quanh chỗ dễ gãy. Ngoài cùng có thể bọc vải đỏ hoặc giấy màu trầm, thắt nơ đơn giản.
Thời điểm trao cũng cần tính. Với quà tân gia, trao khi chủ nhà đã ổn định, không trao giữa lúc họ đang bận khiêng đồ. Với quà khai trương, gửi trước giờ khai trương một chút hoặc mang đến sau khi lễ xong, tránh làm phiền giờ cúng. Với quà mừng thọ, trao tận tay người được mừng, nói vài lời chúc ngắn.
Khi trao, giới thiệu ngắn gọn món đồ: làm bằng chất liệu gì, ý nghĩa theo quan niệm dân gian là gì. Người nhận nhớ món quà lâu hơn nhờ câu chuyện. Nếu chưa chọn được món, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so trước khi quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Có nên khai quang vật phẩm trước khi tặng không?
Không bắt buộc. Nếu biết chắc người nhận coi trọng lễ nghi và vui khi được làm sẵn, bạn có thể làm lễ giản dị trước khi tặng. Nếu chưa rõ, nên để người nhận tự quyết định theo nếp nhà họ, vì không phải ai cũng theo tục này.
Tặng vật phẩm đã khai quang có phải điều kiêng không?
Không có nếp chung nào kiêng việc này. Một số người cho rằng lễ khai quang nên do chính chủ làm, nhưng đó là quan niệm riêng. Cách an toàn là nói rõ với người nhận món đồ đã được làm lễ thế nào để họ tự quyết định có làm thêm hay không.
Viết gì trong thiệp tặng vật phẩm phong thủy?
Thiệp nên gồm lời chúc phù hợp dịp, một câu giải thích ý nghĩa biểu tượng của món đồ theo quan niệm dân gian, và một câu cho biết món đồ đã làm lễ hay chưa. Tránh viết lời hứa kiểu đặt món này sẽ phát tài, thay bằng lời chúc chân thành.
Tặng tỳ hưu cho người khác có được không?
Được. Tỳ hưu là món quà phổ biến dịp khai trương, tân gia. Có lời truyền miệng nói tỳ hưu chỉ nên tự mua, nhưng không có căn cứ chung. Chọn cỡ hợp với không gian người nhận và để họ tự quyết định việc làm lễ là cách tặng chu đáo.
Người nhận không theo tín ngưỡng có nên tặng vật phẩm không?
Có thể, nếu bạn chọn món có giá trị thẩm mỹ và ý nghĩa văn hoá chung như thuyền buồm, quả cầu đá, cây đá quý. Khi trao, giới thiệu món đồ như một vật trang trí mang câu chuyện văn hoá, không nhắc chuyện lễ nghi hay vận may.
Có nên tặng vật phẩm cho người đang ốm không?
Có thể tặng như một lời hỏi thăm, nhưng tránh gắn món đồ với việc chữa bệnh. Chọn món nhỏ, nhẹ, dễ đặt cạnh giường như một viên đá đẹp hay hồ lô nhỏ, kèm lời chúc mau khoẻ. Việc chữa bệnh vẫn thuộc về bác sĩ và sự chăm sóc của gia đình.