Cỡ tượng Thần Tài – Thổ Địa nên chọn theo lòng khám thờ, không theo cảm giác "to cho bề thế" hay "nhỏ cho gọn": đo chiều cao, chiều rộng và chiều sâu bên trong khám trước, trừ chỗ cho bát hương, đèn, đĩa quả, rồi mới tính chiều cao tượng. Tượng vừa khám sẽ có khoảng trống phía trên để lau bụi, hai bên không chạm vách, phía trước còn chỗ cho đồ lễ.
Nhiều người mua tượng trước rồi mới tìm khám, hoặc mua tượng theo ảnh mà không để ý số đo tính cả đế, kết quả là tượng chạm nóc, bát hương bị che, hay ngược lại tượng lọt thỏm giữa khám rộng. Bài này hướng dẫn bạn đo, đọc số đo trên mô tả sản phẩm, cân tượng với bát hương và chọn cỡ theo vài trường hợp thường gặp.
Đo lòng khám đúng cách
Số đo cần là kích thước lòng trong, nơi tượng thật sự đứng, không phải kích thước bên ngoài của khám. Chuẩn bị một cây thước dây và giấy bút.
- Chiều cao lòng: đo từ mặt ván đặt tượng lên tới điểm thấp nhất của nóc hoặc diềm trang trí phía trước. Diềm chạm thường thấp hơn nóc vài phân và là thứ hay làm tượng bị che đầu.
- Chiều rộng lòng: đo giữa hai vách trong. Nếu khám có cột trang trí hai bên phía trước, đo khoảng giữa hai cột.
- Chiều sâu lòng: đo từ vách sau tới mép trước của ván đặt tượng.
- Bậc, cấp: nếu khám có bậc cao phía sau để kê tượng, đo riêng chiều cao và chiều sâu của bậc.
- Vị trí đèn: ghi lại đèn gắn ở đâu, chiếm bao nhiêu chỗ, có chiếu xuống mặt tượng không.
- Chụp ảnh khám trống kèm thước đặt trong khám để khi hỏi người bán, bạn có hình minh hoạ rõ ràng.
Với bàn thờ Thần Tài – Thổ Địa đặt sát nền theo tập quán phía Nam, khám thường đã đóng sẵn theo các cỡ phổ biến của cơ sở mộc. Nhiều nơi chọn số đo theo cung đẹp trên thước Lỗ Ban; đây là quan niệm của nghề mộc, bạn dùng số đo thật của chiếc khám mình có để chọn tượng.
Đọc số đo trên mô tả tượng cho đúng
Con số "cao 15 cm" trên mô tả có thể tính cả đế hoặc không, tính tới đỉnh mũ hoặc tới đầu cánh mũ. Với Thần Tài đội mũ cánh chuồn, cánh mũ có khi cao hơn đỉnh đầu, làm tượng cao hơn ước tính. Bạn nên hỏi rõ chiều cao tổng từ đáy tới điểm cao nhất, và đế liền hay đế rời.
Ngoài chiều cao, hỏi chiều ngang lớn nhất và chiều sâu lớn nhất. Ông Địa ngồi bệt cầm quạt chìa sang một bên có thể rộng hơn Thần Tài cùng chiều cao; tượng có ghế chạm rồng, đế đắp đồng xu cũng chiếm nhiều chỗ hơn tượng trơn. Hai tượng đặt cạnh bát hương giữa lòng khám hẹp có thể bị chạm vai nhau nếu bạn chỉ tính chiều cao.
Người bán thường chia tượng theo các cỡ chẵn như mười, mười lăm, hai mươi, hai lăm, ba mươi phân, nhưng mỗi xưởng tính một kiểu. Hai tượng cùng ghi "cỡ 20" từ hai xưởng có thể chênh nhau vài phân. Vì vậy số đo thực tế quan trọng hơn tên cỡ.
Gợi ý cỡ tượng theo chiều cao lòng khám (ví dụ giả định)
Bảng dưới là một cách ước lượng thẩm mỹ thường được thợ và người bán dùng: tượng cao khoảng một phần ba tới một nửa chiều cao lòng khám, chừa phía trên đủ khoảng để lau. Đây là ví dụ giả định để tham khảo, không phải quy định.
| Chiều cao lòng khám | Chiều cao tượng Thần Tài gợi ý | Khoảng trống phía trên còn lại | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Khoảng 30 phân | Khoảng 10 đến 13 phân | Rộng, dễ lau | Khám nhỏ, treo tường, ki-ốt |
| Khoảng 40 phân | Khoảng 13 đến 18 phân | Vừa phải | Cỡ phổ biến ở cửa hàng nhỏ |
| Khoảng 50 phân | Khoảng 18 đến 22 phân | Vừa phải | Hợp cửa hàng, nhà phố |
| Khoảng 60 phân trở lên | Khoảng 22 đến 30 phân | Tuỳ diềm trang trí | Khám lớn, nhà hàng, công ty |
Ông Địa thường chọn thấp hơn Thần Tài một chút vì ngồi bệt. Nếu khám có diềm chạm phía trước, tính chiều cao từ ván tới mép dưới diềm, không phải tới nóc.
Cân tượng với bát hương, đèn và đồ lễ
Bát hương ở giữa. Theo cách bày phổ biến, bát hương đặt giữa, hai tượng hai bên. Bát hương không nên cao lấn mặt tượng; nhìn từ phía trước, mặt hai ông nên lộ rõ phía trên miệng bát hương và chân nhang. Nếu bát hương to, chọn tượng cỡ lớn hơn hoặc kê tượng trên bậc.
Chân nhang và khói. Chân nhang cắm cao gần sát mặt tượng sẽ làm khói ám lên mặt, lâu ngày sạm màu. Chừa khoảng cách ngang giữa bát hương và tượng, hoặc chọn nhang ngắn.
Đèn. Đèn hai bên hoặc đèn gắn nóc nên chiếu sáng mặt tượng mà không quá sát. Đèn sợi đốt sát tượng làm nóng lớp sơn, lớp nhũ; đèn led ít nóng hơn.
Đĩa quả, chén nước, lọ hoa. Những thứ này thường đặt phía trước, nên chiều sâu lòng khám phải đủ cho cả tượng và một hàng đồ lễ. Nếu khám nông, chọn tượng có đế gọn, đặt sát vách sau.
Các vật trang trí khác. Thiềm thừ, tỳ hưu, hũ gạo, hũ muối… nếu gia đình có bày, cũng cần chỗ. Chọn cỡ nhỏ hơn tượng chính để bàn thờ không rối.
Ba lỗi chọn cỡ hay gặp
Lỗi thứ nhất là tượng quá cao, đầu sát nóc hoặc khuất sau diềm chạm. Nhìn từ phía trước, người đến cửa hàng chỉ thấy nửa dưới tượng, việc lau bụi đỉnh mũ cũng khó. Lỗi này thường do tính chiều cao không gồm đế rời hoặc không trừ diềm trang trí.
Lỗi thứ hai là tượng quá nhỏ trong khám rộng: hai ông lọt thỏm, bát hương và đèn lấn át. Nhiều người khắc phục bằng cách kê tượng trên bậc gỗ hoặc đế cao, cách này hiệu quả và không tốn kém. Lỗi thứ ba là hai tượng lệch cỡ do mua lẻ ở hai nơi; ông Địa cao bằng hoặc hơn Thần Tài trông lạ mắt, còn chênh nhau quá nhiều lại không ra một cặp.
Cả ba lỗi đều tránh được nếu bạn có đủ số đo khám, hỏi chiều cao tổng của từng tượng, và nếu được, đặt thử bằng một hộp giấy cắt theo kích thước tượng trước khi mua. Cách làm đơn giản này giúp bạn hình dung bố cục ngay tại chỗ. Đặt hộp giấy vào khám rồi lùi ra vài bước nhìn từ cửa vào, đúng góc khách sẽ nhìn, là đủ biết cỡ ấy có hợp hay không.
Chọn cỡ theo một vài trường hợp thường gặp
Sạp chợ, ki-ốt. Không gian chật, khám thường nhỏ hoặc chỉ là kệ gắn tường. Tượng cỡ nhỏ, chất liệu chịu va như đồng hoặc bột đá đổ đặc, kèm bát hương nhỏ hoặc đèn điện. Ưu tiên an toàn và gọn hơn bề thế.
Cửa hàng nhà phố. Khám sát nền cỡ trung là phổ biến. Tượng cỡ vừa phải cho mặt rõ, dễ lau, cân với bát hương cỡ trung. Đây là trường hợp có nhiều lựa chọn chất liệu nhất.
Nhà hàng, công ty, sảnh lớn. Khám lớn, có khi đặt ở vị trí nhiều người nhìn. Tượng cỡ lớn, chất liệu bền như đồng, sứ dày. Cần kiểm tải trọng khám và chừa lối đi trước bàn thờ.
Căn hộ, văn phòng nhỏ. Thường dùng khám treo hoặc kệ âm tường. Tượng nhỏ đến vừa, phong cách tối giản, ưu tiên ít khói. Đo kỹ chiều sâu kệ vì kệ âm tường thường nông.
Khám có mái, khám kính, kệ âm tường: tính thêm gì
Khám có mái. Mái chạm hình ngói, có đầu đao cong là kiểu quen thuộc ở bàn thờ Thần Tài sát nền. Chiều cao lòng phải đo tới mép dưới của diềm mái, không phải tới đỉnh mái. Đầu đao nhô ra phía trước cũng che bớt tầm nhìn từ trên xuống, nên tượng đặt hơi lùi vào trong sẽ lộ mặt rõ hơn.
Khám có cửa kính. Cửa kính giữ bụi và khói rất tốt, nhưng chiếm mất một phần chiều sâu và cần chỗ trống để mở. Đo chiều sâu từ vách sau tới mặt trong của kính khi đóng, trừ thêm khoảng cho đĩa quả, chén nước. Tượng có quạt, tẩu chìa ra phía trước dễ chạm kính.
Kệ âm tường. Thường nông và có bốn phía là tường, không có khe hở thoát khói. Chọn tượng có đế gọn, chiều sâu nhỏ, và nếu thắp nhang thì chừa khoảng phía trên lớn hơn bình thường để khói không ám trần kệ. Nhiều căn hộ dùng đèn điện thay nhang ở loại kệ này.
Khám có bậc. Bậc cao phía sau giúp tượng nổi lên trên bát hương. Khi có bậc, chiều cao tượng tính từ mặt bậc chứ không từ mặt ván dưới; chiều sâu bậc phải đủ cho đế tượng, tránh để đế chìa ra mép bậc.
Khi đã có số đo trong tay
Bạn mang theo ba con số của lòng khám và ảnh khám trống khi đi chọn tượng, hoặc gửi cho người bán khi mua qua mạng. Hỏi lại chiều cao tổng tính cả đế, chiều ngang và chiều sâu lớn nhất của từng tượng, rồi đối chiếu với khoảng trống còn lại sau khi trừ bát hương và đồ lễ. Nếu phân vân giữa hai cỡ liền kề, cỡ nhỏ hơn đặt trên bậc kê thường dễ xử lý hơn cỡ lớn bị chạm nóc.
Cỡ tượng cũng liên quan tới chất liệu: tượng đồng cỡ lớn rất nặng, tượng sứ cỡ lớn dễ vỡ khi chuyển, tượng bột đá cỡ lớn cần lớp sơn tốt. Khi đã chốt được khoảng chiều cao phù hợp, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để lọc theo đúng khoảng đó.
Nếu khám chưa đóng mà bạn đã có sẵn tượng, hãy làm ngược lại: đo chiều cao tổng của tượng, cộng khoảng trống phía trên để lau, cộng chiều cao bậc nếu muốn kê, rồi đưa số đo ấy cho thợ mộc. Như vậy khám và tượng sẽ khớp nhau ngay từ đầu.
Câu hỏi thường gặp
Tượng Thần Tài cao bao nhiêu là đẹp?
Không có con số chung cho mọi bàn thờ. Cách ước lượng thường dùng là tượng cao khoảng một phần ba tới một nửa chiều cao lòng khám, chừa phía trên đủ khoảng để lau bụi. Quan trọng hơn là tượng cân với bát hương và không bị diềm trang trí che.
Chiều cao tượng trên mô tả có tính đế không?
Tuỳ người bán. Có nơi tính cả đế, có nơi chỉ tính thân tượng, có nơi đo tới đầu cánh mũ. Bạn nên hỏi rõ chiều cao tổng từ đáy tới điểm cao nhất và đế liền hay rời, để không bị chạm nóc khám khi đặt.
Ông Địa nên thấp hơn Thần Tài bao nhiêu?
Thường chỉ chênh một chút, vì ông Địa ngồi bệt còn Thần Tài ngồi ghế. Khi mua cả cặp cùng xưởng, tỉ lệ đã được tính sẵn. Khi mua lẻ để ghép, đo tượng Thần Tài hiện có rồi chọn ông Địa thấp hơn vài phân là cân đối.
Khám rộng mà tượng nhỏ thì làm sao cho cân?
Có thể kê tượng trên bậc gỗ hoặc đế cao để mặt tượng nổi lên trên bát hương, thêm đôi đèn hoặc lọ hoa hai bên cho đầy đặn. Cách khác là đổi sang cặp tượng lớn hơn, nhưng kê bậc thường đơn giản và tiết kiệm hơn.
Có cần chọn số đo tượng theo thước Lỗ Ban không?
Thước Lỗ Ban là quan niệm của nghề mộc, thường dùng khi đóng khám, bàn thờ. Với tượng, đa số người mua chọn theo tỉ lệ thẩm mỹ với lòng khám hơn là theo cung trên thước. Nếu gia đình có nếp theo thước Lỗ Ban, bạn có thể hỏi người bán để chọn.
Bát hương Thần Tài nên to hay nhỏ hơn tượng?
Về thẩm mỹ, bát hương nên đủ thấp để không che mặt hai ông khi nhìn từ phía trước. Bát hương quá to so với tượng làm bàn thờ mất cân đối; bát hương quá nhỏ dễ đổ tàn nhang ra ngoài. Chọn đồng bộ với cỡ tượng là dễ nhất.