Chuông gió kêu quá to, kêu suốt đêm, hoặc ngược lại treo cả tuần không ra tiếng, phần lớn là do ba thứ: vị trí và chất liệu quả đập, kích thước cánh hứng gió, và chỗ treo có đúng luồng gió hay không. Cả ba đều chỉnh được tại nhà bằng kéo, dây và vài phút kiên nhẫn, không cần mua chuông mới.
Bài này giải thích từng bộ phận của một chiếc chuông gió ống làm gì, rồi đi qua từng tình huống: kêu quá to, không kêu, kêu rè lạch cạch, kêu không đều, và cách làm chuông tạm im khi cần ngủ hay khi hàng xóm có người ốm. Cuối bài có bảng tra nhanh triệu chứng, nguyên nhân và cách sửa.
Bốn bộ phận quyết định tiếng chuông
Ống. Phát ra nốt. Chiều dài, độ dày thành và chất liệu quyết định nốt cao hay thấp, ngân lâu hay ngắn. Đây là phần khó thay đổi nhất, trừ khi bạn cắt ống.
Đĩa treo. Tấm tròn phía trên giữ các ống, quyết định khoảng cách giữa ống và quả đập. Đĩa lệch, nghiêng làm các ống treo không đều, tiếng sẽ không đều theo.
Quả đập. Tấm tròn hoặc khối nhỏ treo giữa các ống, đung đưa và va vào ống. Vị trí theo chiều cao và chất liệu của quả đập ảnh hưởng tiếng nhiều hơn người ta nghĩ.
Cánh hứng gió. Tấm phẳng treo dưới quả đập, đón gió và kéo quả đập lắc. Cánh to thì nhạy gió, chuông kêu thường xuyên; cánh nhỏ thì cần gió mạnh mới kêu.
Ghi nhớ một nguyên tắc. Gần như mọi chỉnh sửa về độ to và độ thường xuyên đều nằm ở quả đập và cánh hứng gió. Bạn không cần đụng tới ống để làm chuông bớt ồn hay kêu nhiều hơn.
Chuông kêu quá to, kêu liên tục: cách làm dịu
Nếu chiếc chuông khiến bạn hoặc hàng xóm khó chịu, thử lần lượt các cách dưới đây, từ đơn giản tới can thiệp nhiều hơn:
- Thu nhỏ cánh hứng gió. Cắt bớt mép cánh, hoặc thay bằng cánh nhỏ hơn. Cánh nhỏ đi một phần ba là chuông đã bớt kêu rõ rệt khi gió nhẹ, chỉ kêu khi gió đủ mạnh.
- Đổi chất liệu quả đập. Quả đập kim loại hoặc gỗ cứng cho tiếng gắt. Bọc quả đập bằng một lớp nỉ, da mỏng hoặc thay bằng quả đập gỗ mềm, cao su sẽ làm tiếng dịu và tròn hơn.
- Dời quả đập. Quả đập va ở khoảng giữa ống thường cho tiếng to và rõ nhất. Nâng hoặc hạ quả đập lệch khỏi khoảng giữa sẽ làm tiếng nhỏ hơn một chút.
- Dời chỗ treo. Chuyển chuông vào góc khuất gió, dưới mái sâu hoặc gần tường phía trong, chuông sẽ thưa tiếng hơn.
- Đổi chuông cho chỗ đó. Ở phòng ngủ hay căn hộ sát vách, chuông tre hoặc chuông ống ngắn thường hợp hơn chuông nhôm ống dài. Chiếc chuông to có thể chuyển ra hiên, sân vườn.
Đừng vội tháo bỏ chuông chỉ vì tiếng to. Phần lớn chuông chỉ cần chỉnh cánh và quả đập là trở nên dễ chịu, nhất là chuông kim loại ống dài vốn có tiếng đẹp nhưng nhạy gió.
Chuông treo mãi không kêu: tìm nguyên nhân
Ngược lại, có những chiếc chuông treo lên là im lặng. Thường do một trong các lý do sau:
- Chỗ treo khuất gió. Góc ban công kín, hiên có tường chắn ba mặt, cửa sổ hướng ít gió. Thử treo tạm ở vài chỗ khác nhau trong một ngày để tìm luồng gió.
- Cánh hứng gió quá nhỏ hoặc mất. Nhiều chuông rẻ có cánh nhỏ như đồng xu, hầu như không đón được gió. Thay bằng cánh to hơn, làm từ gỗ mỏng, tấm nhựa cứng hoặc vỏ sò, sẽ khác hẳn.
- Quả đập không chạm ống. Do dây quả đập quá dài hoặc quá ngắn, quả đập nằm cao hơn hoặc thấp hơn đầu ống. Chỉnh dây để quả đập nằm trong vùng ống buông xuống.
- Quả đập quá nhỏ. Đường kính quả đập nhỏ so với vòng ống thì phải lắc rất mạnh mới chạm. Thay quả đập to hơn, sao cho khi đứng yên nó cách mỗi ống chừng một đốt ngón tay.
- Dây quả đập bị rối, quấn. Dây quấn vào ống làm quả đập bị giữ chặt. Gỡ rối, cắt ngắn bớt dây thừa.
Sau khi chỉnh, treo chuông lại và quan sát trong một buổi chiều có gió. Nếu vẫn ít kêu, có thể đơn giản là chỗ đó ít gió, và chuông sẽ chỉ lên tiếng khi trời trở gió, điều mà nhiều người lại thích.
Tiếng rè, lạch cạch, không đều: những lỗi nhỏ dễ sửa
Tiếng rè thường do một ống bị nứt, móp hoặc bị vật gì đó chạm vào khi đang rung. Gõ nhẹ từng ống, ống nào nghe "bể", không ngân, là ống có vấn đề. Ống kim loại móp nhẹ đôi khi còn dùng được; ống nứt thì nên thay. Với chuông tre, ống nứt dọc là lỗi phổ biến nhất gây tiếng rè.
Tiếng lạch cạch kim loại khô, không thành nốt, thường do các ống va vào nhau thay vì chỉ va vào quả đập. Lý do là các ống treo quá sát nhau, dây treo ống quá dài, hoặc đĩa treo bị nghiêng làm ống dồn về một phía. Cân lại đĩa treo bằng cách chỉnh độ dài các dây nối từ móc xuống đĩa, sao cho đĩa nằm ngang.
Tiếng không đều, ống kêu ống không, thường do các ống treo ở độ cao khác nhau so với quả đập. Kiểm tra xem quả đập có chạm được đầu mọi ống không. Với chuông thiết kế ống dài ngắn so le, nhà sản xuất đã tính cho đầu trên các ống bằng nhau; nếu dây ống nào bị tuột, chỉnh lại cho ngang hàng.
Một lỗi nhỏ khác là nút buộc ống quá chặt, ép vào thành ống khiến ống tắt tiếng nhanh. Nới nút cho ống lắc tự do quanh dây treo là tiếng sẽ ngân trở lại.
Bảng tra nhanh: triệu chứng, nguyên nhân, cách sửa
Khi chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn dò theo bảng dưới đây. Mỗi dòng là một tình huống hay gặp và cách sửa đơn giản nhất nên thử trước.
| Triệu chứng | Nguyên nhân hay gặp | Sửa thử trước |
|---|---|---|
| Kêu liên tục, cả gió nhẹ | Cánh hứng gió to, chỗ treo đón gió thẳng | Thu nhỏ cánh, dời vào chỗ khuất hơn |
| Tiếng gắt, chói | Quả đập cứng, ống kim loại thành mỏng | Bọc quả đập bằng nỉ, đổi quả đập gỗ mềm |
| Treo mãi không kêu | Chỗ khuất gió, cánh nhỏ, quả đập không chạm | Đổi chỗ, thay cánh to, chỉnh dây quả đập |
| Tiếng rè, bể | Ống nứt, móp hoặc bị vật chạm | Gõ từng ống tìm ống lỗi, thay ống |
| Lạch cạch khô | Ống va vào nhau, đĩa nghiêng | Cân đĩa treo, rút ngắn dây treo ống |
| Ống tắt tiếng nhanh | Nút buộc chặt, lỗ treo sát đầu ống | Nới nút, chấp nhận nếu lỗ khoan sai chỗ |
Phần lớn tình huống chỉ cần một hai thay đổi nhỏ. Nếu đã thử hết mà tiếng vẫn không như ý, có thể chiếc chuông đơn giản là không hợp với chỗ đó, và chuyển nó sang chỗ khác là cách gọn nhất.
Làm chuông tạm im khi cần ngủ hoặc nhà có người ốm
Có lúc bạn cần chuông im một thời gian mà không muốn tháo xuống. Vài cách nhanh:
- Buộc quả đập vào một ống bằng dây thun hoặc dây vải, quả đập không lắc được là chuông im.
- Gập cánh hứng gió lên và buộc vào quả đập, chuông vẫn có thể lắc khi gió mạnh nhưng ít hơn hẳn.
- Chụp một túi vải mỏng bao cả chùm ống, buộc miệng túi ở đĩa treo. Cách này hợp chuông nhỏ, chuông tre.
- Với fūrin hoặc chuông một thân, buộc dải giấy hứng gió vào thân chuông.
- Nếu cần im lâu, như khi nhà có trẻ sơ sinh hoặc người ốm, tháo hẳn xuống và cất vào hộp có lót giấy mềm.
Chuẩn bị sẵn một sợi dây thun hoặc túi vải để gần chỗ treo, khi cần chỉ mất vài giây. Đây cũng là cách cư xử tế nhị với hàng xóm có người già, trẻ nhỏ hoặc người làm ca đêm.
Tự làm cánh hứng gió và quả đập thay thế
Cánh hứng gió và quả đập là hai bộ phận dễ làm lại nhất. Cánh có thể cắt từ tấm gỗ mỏng, tấm nhựa cứng, mảnh tre ghép, một chiếc vỏ sò điệp to hay mảnh mica. Hình dáng không quan trọng bằng diện tích và trọng lượng: cánh cần đủ rộng để đón gió nhưng đủ nhẹ để không kéo quả đập lệch xuống. Khoan một lỗ nhỏ ở đỉnh cánh, mài nhẵn mép, buộc vào dây phía dưới quả đập.
Quả đập có thể làm từ một khoanh gỗ tròn, một chiếc nắp gỗ, một đĩa cao su dày. Đường kính nên vừa để khi đứng yên, mép quả đập cách mỗi ống một khoảng nhỏ, đủ để gió nhẹ cũng làm chạm. Muốn tiếng dịu, dán một vòng nỉ quanh mép; muốn tiếng rõ, để trơn mặt gỗ cứng.
Khi thử, bạn đổi từng thứ một, treo lại và nghe trong cùng một điều kiện gió. Đổi cùng lúc cả cánh lẫn quả đập sẽ khó biết thay đổi nào tạo ra khác biệt. Ghi lại kích thước mình thích để lần sau thay thế nhanh.
Chuông gió và hàng xóm: thương lượng trước khi tranh cãi
Tiếng chuông gió là thứ người treo thấy dễ chịu nhưng người bên cạnh có thể thấy phiền, nhất là vào ban đêm. Ở khu phố đông và chung cư, tiếng kim loại ngân xa hơn bạn nghĩ. Nếu được hàng xóm góp ý, đó là cơ hội tốt để chỉnh lại chiếc chuông chứ không phải lý do để căng thẳng.
Cách làm êm thấm thường là hỏi xem họ khó chịu vào lúc nào, rồi đề xuất một trong các cách ở trên: thu nhỏ cánh, đổi quả đập mềm, buộc chuông lại sau mười giờ tối. Phần lớn mọi người hài lòng khi thấy bạn sẵn lòng điều chỉnh. Nhiều khu dân cư, toà nhà cũng có quy định về giờ yên tĩnh, và tiếng chuông kéo dài ban đêm có thể bị coi là tiếng ồn gây phiền.
Cũng có khi bạn là người bị làm phiền. Lúc đó, góp ý nhẹ nhàng kèm gợi ý cụ thể, như "buộc quả đập lại buổi tối giúp nhà mình nhé", dễ được đón nhận hơn một lời phàn nàn chung chung. Chuông gió vốn để làm cuộc sống dễ chịu hơn, không đáng để làm sứt mẻ tình làng xóm.
Câu hỏi thường gặp
Có cách nào làm chuông gió nhôm bớt chói không?
Bọc quả đập bằng nỉ hoặc da mỏng, hoặc thay quả đập gỗ mềm, sẽ làm tiếng tròn và dịu hơn. Thu nhỏ cánh hứng gió để chuông chỉ kêu khi gió đủ mạnh cũng giúp đỡ chói tai vì số lần kêu giảm.
Vì sao chuông gió mới mua về treo không kêu?
Hay gặp nhất là chỗ treo khuất gió hoặc quả đập không nằm đúng tầm đầu ống. Thử treo ở vài chỗ khác nhau, kiểm tra dây quả đập, và nếu cánh hứng gió quá nhỏ thì thay bằng cánh lớn hơn.
Chuông gió bị rè có phải do hỏng không?
Thường là một ống bị nứt hoặc móp, hoặc có vật chạm vào ống khi rung. Gõ từng ống để tìm ống lỗi. Ống nứt nên thay; ống chạm vật khác thì chỉnh lại khoảng cách hoặc dời chỗ treo.
Có nên cắt ngắn ống để chuông kêu nhỏ hơn không?
Không nên, vì cắt ống làm nốt cao lên chứ không làm tiếng nhỏ đi, có khi còn chói hơn. Muốn tiếng nhỏ, hãy chỉnh quả đập và cánh hứng gió. Cắt ống chỉ dùng khi muốn đổi cao độ.
Làm sao để chuông gió im vào ban đêm mà không tháo xuống?
Buộc quả đập vào một ống bằng dây thun, hoặc gập cánh hứng gió lên buộc vào quả đập. Với chuông nhỏ, chụp túi vải bao chùm ống. Sáng ra tháo dây là chuông kêu lại bình thường.
Hàng xóm phàn nàn chuông gió ồn thì nên làm gì?
Hỏi rõ họ khó chịu lúc nào, rồi chỉnh chuông cho dịu hoặc buộc lại vào giờ nghỉ. Phần lớn trường hợp chỉ cần thu nhỏ cánh hứng gió và đổi quả đập mềm là ổn. Giữ hoà khí quan trọng hơn giữ tiếng chuông.