Nhiều gia đình chọn ngày rằm (15 âm lịch) hoặc mùng một để khai quang vật phẩm, một số xem thêm ngày hoàng đạo trên lịch vạn niên, và với tượng Thần Tài thì hay chọn dịp vía Thần Tài mùng 10 tháng Giêng hoặc ngày khai trương. Đây đều là nếp tham khảo; nhiều nhà làm ngay hôm mang món đồ về.
Chọn ngày giúp buổi lễ có một mốc để chuẩn bị, nhưng nó không nên trở thành nguồn lo lắng hay lý do để trả tiền cho người "xem ngày". Bài này gom các mốc hay chọn và lý do theo nếp, cách đọc lịch âm cho khỏi nhầm, cách chọn giờ, và cách quyết định khi ngày đẹp trên lịch không khớp với lịch sinh hoạt của gia đình.
Có cần chọn ngày không
Không có quy định nào buộc khai quang phải đúng một ngày nào đó. Việc chọn ngày xuất phát từ thói quen chung của người Việt khi làm việc có tính lễ nghi: dọn nhà, khai trương, cưới hỏi đều hay xem ngày. Lễ cho vật phẩm cũng được nhiều gia đình đặt vào nếp ấy.
Với tượng đặt lên bàn thờ, chọn ngày có ý nghĩa hơn vì nó gắn với nhịp cúng lễ của gia đình. Với vòng tay, mặt dây hay linh vật nhỏ, nhiều người làm ngay khi nhận hàng, hoặc chờ đến rằm, mùng một gần nhất cho tiện, vì đằng nào hôm đó cũng thắp hương.
Nếu bạn thấy việc chọn ngày giúp mình chuẩn bị chu đáo hơn thì cứ chọn. Nếu thấy rườm rà, làm vào hôm thuận tiện cũng không sao. Điều quan trọng là đừng để chuyện ngày giờ trở thành lý do để trì hoãn mãi hoặc để người khác thu tiền của bạn.
Nếu định nhờ chùa, ngày làm lễ thường do chùa sắp xếp, có khi gộp vào khoá lễ rằm hay mùng một. Khi ấy bạn theo lịch của chùa, không cần tự chọn ngày riêng, và cũng không nên đề nghị chùa làm vào một ngày giờ cụ thể theo ý mình.
Các mốc nhiều gia đình hay chọn
Bảng dưới gom những mốc hay được nhắc tới khi khai quang, kèm lý do theo nếp và ghi chú thực tế.
| Mốc | Lý do theo nếp | Ghi chú thực tế |
|---|---|---|
| Mùng một âm lịch | Ngày đầu tháng, nhiều nhà vốn thắp hương | Dễ nhớ, gộp với việc cúng sẵn có |
| Rằm (15 âm lịch) | Trăng tròn, ngày cúng lễ quen thuộc | Chùa thường đông nếu định nhờ chùa |
| Ngày hoàng đạo trên lịch vạn niên | Lịch đánh dấu ngày được coi là tốt cho việc lễ | Mỗi tháng có nhiều ngày, dễ chọn |
| Vía Thần Tài mùng 10 tháng Giêng | Ngày gắn với tục thờ Thần Tài | Hợp với tượng Thần Tài, không cần cho mọi vật phẩm |
| Ngày khai trương, nhập trạch | Gộp với một sự kiện lớn của gia đình | Tiện nếu đã có lễ, tránh dồn quá nhiều việc |
| Ngày nhận món đồ | Làm ngay cho xong | Không có nếp nào phản đối |
Nhìn bảng có thể thấy phần lớn các mốc đều xoay quanh những ngày gia đình vốn đã có sinh hoạt lễ nghi. Đó là lý do thực tế: gộp việc vào ngày đã có sẵn hương hoa giúp buổi lễ gọn hơn.
Giờ trong ngày
Một số sách lịch ghi các giờ hoàng đạo trong ngày, tính theo mười hai canh giờ, mỗi canh giờ khoảng hai tiếng. Gia đình nào quen xem giờ thì chọn một giờ hoàng đạo thuận tiện. Nhiều nhà khác chỉ đơn giản chọn buổi sáng, vì buổi sáng được coi là lúc khởi đầu, không khí trong lành và ánh sáng tốt.
Về thực tế, giờ phù hợp nhất là lúc cả nhà có mặt, không phải vội đi làm, đi học. Ánh sáng tự nhiên cũng giúp bạn nhìn rõ món đồ khi lau chùi, đặt vị trí. Nếu phải làm buổi tối, bật đủ đèn và đặt lư hương ở chỗ dễ trông, vì buổi tối mọi người hay mệt, dễ quên tàn hương.
Tránh chọn giờ khiến buổi lễ bị cắt ngang: ngay trước bữa cơm khi bếp đang bận, lúc trẻ nhỏ sắp ngủ, hay khi đang có khách. Một buổi lễ ngắn nhưng trọn vẹn được nhiều người lớn tuổi coi trọng hơn một buổi lễ đúng giờ đẹp mà ai cũng sốt ruột.
Đọc lịch âm cho đúng
Lịch âm mà người Việt dùng thực ra là âm dương lịch: tháng tính theo chu kỳ Mặt Trăng, năm được điều chỉnh theo Mặt Trời. Mỗi tháng âm có 29 hoặc 30 ngày, nên có tháng không có ngày 30. Ngày rằm là ngày 15, ngày mùng một là ngày trăng non. Vài năm lại có một năm nhuận với mười ba tháng, tháng nhuận được ghi kèm chữ "nhuận" trên lịch.
Khi đổi từ âm sang dương, hãy dùng lịch in của Việt Nam hoặc ứng dụng lịch tin cậy, và kiểm hai nguồn nếu ngày đó quan trọng. Lịch âm Việt Nam tính theo múi giờ của Việt Nam, nên có những năm một vài ngày lễ lệch một ngày so với lịch âm in ở nước ngoài. Nếu bạn xem lịch từ trang nước ngoài, hãy đối chiếu lại.
Khi chọn ngày hoàng đạo, lưu ý các trang lịch khác nhau đôi khi ghi khác nhau vì dựa trên những hệ thống chọn ngày khác nhau. Không có trang nào là "chuẩn tuyệt đối". Nếu thấy một ngày được nhiều nguồn ghi là tốt và lại hợp lịch sinh hoạt, đó là lựa chọn đủ yên tâm cho một lễ nhỏ trong nhà.
Khi ngày đẹp không khớp lịch sinh hoạt
Ưu tiên việc làm được trọn vẹn. Một ngày đẹp rơi đúng hôm cả nhà phải đi làm, đi học từ sớm thì buổi lễ dễ thành vội vàng. Chọn ngày tốt kế tiếp vào cuối tuần là cách nhiều gia đình vẫn làm.
Gộp với rằm, mùng một gần nhất. Nếu không muốn xem lịch chi tiết, chờ đến rằm hoặc mùng một gần nhất là cách đơn giản, phù hợp với nếp cúng của đa số gia đình.
Không cần để món đồ trong hộp chờ ngày. Trong lúc chờ, bạn có thể đặt món đồ ở chỗ sạch, trang trọng. Không có nếp nào nói món đồ phải nằm trong hộp tối cho đến ngày khai quang.
Đừng để chuyện ngày giờ kéo dài vô hạn. Có người chờ "ngày thật đẹp" rồi quên luôn. Nếu đã định làm, chọn một ngày trong tháng và ghi vào lịch nhắc việc của điện thoại.
Hỏi ý người chủ trì. Nếu người khấn là ông bà hay cha mẹ, ngày phù hợp nhất là ngày người ấy khoẻ và rảnh. Một người lớn tuổi phải cố dậy sớm vào ngày mưa rét chỉ vì ngày đẹp trên lịch thì buổi lễ mất đi phần ấm áp vốn có.
Khi khai quang gộp với việc lớn: nhập trạch, khai trương
Nhiều gia đình muốn gộp lễ khai quang tượng Thần Tài, đôi kỳ lân hay tỳ hưu vào ngày nhập trạch hoặc khai trương, vì hôm đó đã có lễ và có người lớn trong nhà. Cách gộp này tiện, nhưng cũng dễ dồn quá nhiều việc vào một buổi sáng: dọn đồ, đón khách, cúng lễ, sắp hàng. Món vật phẩm dễ bị đặt vội, lư hương đặt tạm, tàn hương không ai trông.
Nếu gộp, hãy chuẩn bị trước một ngày: lau sạch món đồ, chọn sẵn vị trí, đo xem kệ có vừa không, đặt sẵn đĩa lót và lư hương. Đến ngày, lễ khai quang chỉ là một phần nhỏ trong buổi lễ chung, người khấn có thể nhắc đến món đồ trong lời khấn nhập trạch hoặc khai trương theo bố cục sách văn khấn gia đình dùng.
Nếu thấy hôm ấy quá bận, tách lễ khai quang ra một ngày khác, ví dụ mùng một hoặc rằm kế tiếp, là lựa chọn hợp lý. Món đồ có thể đặt sẵn ở vị trí của nó trong thời gian chờ. Theo cách nghĩ của nhiều người lớn tuổi, làm từng việc chu đáo vẫn hơn làm nhiều việc cùng lúc mà sơ sài.
Những lời rao về ngày giờ nên dè chừng
Quanh chuyện ngày giờ khai quang cũng có những lời quảng cáo nhằm thúc bạn mua hoặc trả phí. Một số kiểu hay gặp:
- "Ngày đẹp duy nhất trong năm để khai quang". Lịch nào cũng có nhiều ngày được coi là tốt mỗi tháng. Lời "duy nhất" là chiêu tạo áp lực.
- "Khai quang sai giờ là mất linh". Không có tập quán chung nào nói như vậy. Đây là lời doạ để bán dịch vụ xem giờ.
- "Phải khai quang theo giờ sinh của gia chủ, phí riêng". Bạn không cần trả tiền cho việc này. Nếu nhà có nếp xem giờ, hỏi người lớn quen lịch là đủ.
- "Chốt đơn trước nửa đêm để kịp ngày khai quang". Áp lực thời gian trong bán hàng. Món đồ tốt không cần bạn quyết định trong vài phút.
Gặp các lời rao trên, bạn không cần tranh luận, chỉ cần tạm dừng và so sánh với nơi khác. Người bán đứng đắn sẽ không giục bạn vì một ngày trên lịch.
Lên kế hoạch trong ba bước
Nếu muốn có một buổi lễ đúng ngày mà không mệt, bạn có thể làm theo ba bước sau.
- Khi mua món đồ, mở lịch xem rằm, mùng một hoặc ngày tốt gần nhất rơi vào ngày dương nào, đối chiếu với lịch làm việc của cả nhà.
- Chốt một ngày, ghi vào lịch nhắc việc. Trước đó một ngày, chuẩn bị hoa, quả, hương, lau sạch món đồ và chỗ đặt.
- Đến ngày, làm lễ vào giờ thuận tiện, ưu tiên buổi sáng nếu được. Nếu có việc đột xuất, dời sang ngày tốt kế tiếp, không cần lo lắng.
Nếu gia đình có người lớn tuổi quen xem lịch, nhờ họ chọn giúp ngày ở bước một cũng là cách để ông bà, cha mẹ thấy mình được tôn trọng trong việc của nhà.
Chọn ngày là phần nhỏ của buổi lễ; phần lớn vẫn là món đồ được chọn kỹ và đặt đúng chỗ. Khi chọn món đồ, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Khai quang vật phẩm vào ngày nào tốt?
Nhiều gia đình chọn mùng một hoặc rằm âm lịch vì vốn là ngày thắp hương, một số xem thêm ngày hoàng đạo trên lịch vạn niên. Với tượng Thần Tài, nhiều nơi chọn vía Thần Tài hoặc ngày khai trương. Đây là nếp tham khảo, không có ngày bắt buộc.
Khai quang buổi tối có được không?
Được. Không có tập quán chung nào cấm làm lễ buổi tối. Nhiều nhà thích buổi sáng vì ánh sáng tốt và không khí khởi đầu, nhưng nếu buổi tối mới đủ người, bạn cứ làm. Chỉ lưu ý bật đủ đèn và trông kỹ tàn hương trước khi đi ngủ.
Tháng cô hồn có nên khai quang không?
Tháng bảy âm lịch được một số người kiêng làm việc lớn theo quan niệm dân gian. Nếu gia đình bạn có nếp kiêng, có thể chờ sang tháng sau. Nếu không, không có lý do thực tế nào phải hoãn một lễ nhỏ trong nhà.
Ngày hoàng đạo trên các trang lịch khác nhau thì theo trang nào?
Các trang lịch có thể dựa trên những hệ thống chọn ngày khác nhau nên đôi khi ghi khác nhau. Không có trang nào là chuẩn tuyệt đối. Bạn có thể chọn ngày được nhiều nguồn ghi tốt và hợp lịch sinh hoạt, hoặc theo cuốn lịch gia đình vẫn dùng.
Mua vật phẩm đúng ngày xấu thì có sao không?
Không có cơ sở nào cho thấy ngày mua ảnh hưởng đến món đồ. Ngày giờ thường chỉ được quan tâm khi làm lễ, và lễ có thể làm vào bất kỳ ngày nào bạn chọn sau đó. Bạn không cần đổi hay trả lại món đồ vì ngày mua.
Có nên trả tiền nhờ người xem ngày khai quang không?
Không cần. Lịch in và ứng dụng lịch đều ghi rằm, mùng một và ngày hoàng đạo. Người lớn trong gia đình quen xem lịch cũng có thể giúp. Với một lễ nhỏ trong nhà, việc trả phí cho dịch vụ xem ngày là không cần thiết.