Cây kim tiền đá là cây đá trang trí làm theo dáng cây kim tiền thật: nhiều cuống dài mọc thẳng từ chậu, mỗi cuống mang hai hàng lá xanh hình bầu dục, lá thường là đá xanh mài bóng như thạch anh xanh (aventurine), đá nhuộm xanh hoặc thuỷ tinh màu ngọc. Cây đẹp là cây có cuống cứng, đứng thẳng, lá mài đều và gắn chắc, màu xanh không loang.
Khác với các cây đá có thân và tán tròn, cây kim tiền đá không có thân chính. Vẻ đẹp của nó đến từ những đường cuống vươn lên song song, nên chất lượng phần cuống quan trọng không kém phần lá. Bài này đi qua nguồn gốc dáng cây, các loại đá làm lá, cách soi lá xanh, cách chọn cuống và chậu, rồi chỗ đặt hợp.
Cây kim tiền thật trông thế nào và bản đá mô phỏng phần nào
Cây kim tiền thật có tên khoa học Zamioculcas zamiifolia, thuộc họ Ráy, quê gốc vùng Đông Phi. Cây mọc từ một thân ngầm phình to như củ dưới đất. Từ củ mọc lên những cuống lá dài, mọng nước, mỗi cuống là một lá kép mang các lá chét dày, bóng, xếp thành hai hàng đối nhau. Cây chịu bóng, chịu khô, nên được trồng nhiều trong văn phòng, và cái tên kim tiền cùng màu lá bóng như ngọc đã biến nó thành một loại cây chúc làm ăn quen thuộc ở Việt Nam.
Bản đá mô phỏng đúng ba nét nhận diện ấy. Thứ nhất là các cuống mọc thẳng từ gốc, không có thân chung. Thứ hai là lá chét hai hàng đối, nhỏ dần về đầu cuống. Thứ ba là bề mặt lá xanh bóng. Phần củ dưới đất được thay bằng lớp đá vụn, sỏi màu hoặc một khối nhựa giả đất phủ trên miệng chậu.
Cần biết thêm, trên thị trường tên "cây kim tiền đá" đôi khi được dùng cho cây có lá hình đồng xu tròn, hoặc cây treo tiền xu. Khi mua, nên nhìn ảnh để chắc mẫu mình chọn là dáng cuống thẳng mô phỏng cây kim tiền, không phải một kiểu cây tài lộc khác mang trùng tên.
Lá xanh trên cây kim tiền đá thường làm từ gì
Chữ "ngọc" trong tên sản phẩm được dùng rất rộng. Bảng sau giúp bạn gọi đúng tên những loại lá hay gặp nhất và biết điểm nhận diện chính.
| Loại lá | Bản chất | Nhận diện bằng mắt | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| Thạch anh xanh (aventurine) | Thạch anh có lẫn vảy khoáng màu xanh, độ cứng khoảng 6,5–7 | Ánh lấp lánh li ti khi nghiêng dưới đèn, màu xanh lá vừa | Hay được bán với tên "ngọc Ấn Độ" |
| Đá nhuộm xanh | Thạch anh, đá hoa hoặc đá khác ngấm màu nhân tạo | Màu đậm ở khe rạn, sắc xanh quá tươi | Màu có thể nhạt khi lau bằng hoá chất |
| Serpentine, đá xanh mềm | Khoáng vật mềm hơn, độ cứng thường 3–5 | Màu xanh vàng, ánh sáp, dễ xước | Lau mạnh lâu ngày mất độ bóng |
| Thuỷ tinh màu ngọc | Thuỷ tinh đúc khuôn hình lá | Màu rất đều, có bọt khí, các lá giống hệt nhau | Nên gọi đúng là thuỷ tinh |
| Ngọc nephrite, jadeite | Ngọc thật | Hiếm trên cây đá phổ thông | Cần giấy giám định nếu bán là ngọc |
Dấu hiệu đơn giản nhất để nhận ra lá đúc khuôn là mọi lá cùng một hình, cùng một độ dày, cạnh tròn như nhau. Lá mài từ đá thường lệch nhau chút ít, có lá vân đậm lá vân nhạt. Với cây kim tiền đá, chính sự hơi khác nhau giữa các lá lại làm cây trông gần cây thật hơn.
Kiểm cuống và lá trước khi nhận cây
Cuống là bộ khung của cây kim tiền đá. Cuống yếu thì sau vài tháng cây bung ra như bó rơm. Các bước kiểm nhanh:
- Nhìn cây từ ngang tầm mắt: các cuống nên đứng gần như thẳng, hơi xoè nhẹ ra ngoài; cuống nào gục đầu ngay khi mới mua là cuống lõi quá mảnh.
- Bóp nhẹ một cuống giữa hai ngón tay: cuống làm từ dây kim loại to bọc nhựa hoặc bọc giấy sơn xanh sẽ cứng, không lún; cuống chỉ là ống nhựa rỗng thì bóp thấy móp.
- Lắc nhẹ chậu: cuống cắm vào khối thạch cao hoặc keo đổ trong chậu thì không lung lay; cuống chỉ cắm vào xốp sẽ rung và dần nghiêng.
- Xem chỗ lá nối với cuống: lá khoan lỗ xỏ dây nhỏ rồi quấn vào cuống chắc hơn lá dán keo trực tiếp lên cuống.
- Đếm sơ số lá rơi trong hộp khi mở: vài lá rời do vận chuyển có thể gắn lại, còn rụng hàng chục lá là dấu hiệu keo kém.
- Xoay chậu một vòng dưới đèn: lá xanh cùng một tông, không có lá trắng loang hay lá màu khác hẳn chen vào.
Nếu mua qua mạng, hãy xin người bán một đoạn video ngắn quay quanh cây và lắc nhẹ chậu. Đoạn video vài giây cho biết về độ chắc của cuống nhiều hơn chục tấm ảnh chụp đẹp.
Các biến thể: kim tiền lá vàng, lá phỉ thuý giả, cuống đồng
Kim tiền lá vàng. Lá làm bằng thạch anh nung vàng hoặc đá nhuộm vàng, cuống sơn nâu hoặc sơn vàng đồng. Mẫu này kết hợp dáng kim tiền với màu vàng gợi vàng bạc, hợp với quầy thu ngân, phòng làm việc nội thất gỗ tối. Cây lá vàng ít giống cây thật hơn, nên trông thiên về món trang trí hơn là cây cảnh.
Lá xanh hai tông. Một số cây phối lá xanh đậm ở gốc cuống, xanh nhạt ở đầu cuống, mô phỏng lá non của cây kim tiền thật. Cách phối này khó làm vì phải chọn đá theo sắc, nên thường gặp ở cây làm thủ công kỹ hơn.
Lá giả phỉ thuý. Lá màu xanh táo trong mờ, rất giống phỉ thuý trong ảnh. Phần lớn là thuỷ tinh hoặc đá nhuộm. Nếu người bán gọi là phỉ thuý, bạn có quyền hỏi giấy giám định; còn nếu chỉ cần cây đẹp, hãy mua với đúng tên thuỷ tinh hoặc đá nhuộm và mức giá tương ứng.
Cuống đồng để trần. Thay vì bọc nhựa xanh, cuống để lộ màu dây đồng xoắn, trông mộc và hiện đại hơn. Cuống trần đẹp lúc đầu nhưng sẽ xỉn dần, cần giữ khô và có thể phủ lớp sơn bóng trong để chậm xỉn.
Kim tiền đá cỡ mini. Cây chỉ cao mười lăm phân, ba đến năm cuống, đặt trong chậu sứ nhỏ cỡ chén trà. Hợp bàn làm việc chật, quầy nhỏ, làm quà tặng kèm. Chậu mini nhẹ nên dễ đổ, hãy dán một miếng đệm cao su chống trượt dưới đáy.
Chọn cỡ và chậu cho cây kim tiền đá
Dáng cao nên cần chậu nặng. Cây kim tiền đá thường cao hơn rộng, trọng tâm cao, nên chậu phải đủ nặng và đáy đủ rộng. Một mẹo thực tế: đường kính đáy chậu nên ít nhất bằng một nửa chiều cao phần cuống phía trên.
Cỡ để bàn. Cây cao khoảng hai mươi đến ba mươi phân, năm đến bảy cuống, hợp với góc bàn làm việc, bàn tiếp khách. Cỡ này không che mặt người đối diện khi ngồi nói chuyện.
Cỡ đặt kệ, quầy. Cây cao ba mươi đến năm mươi phân, tám đến mười hai cuống, hợp kệ trưng bày, quầy lễ tân. Nên chừa phía trên ít nhất một gang tay để ngọn không chạm ngăn trên.
Chậu men một màu. Lá xanh và cuống xanh đã đủ màu, chậu men trắng, men ngọc nhạt, men đen hoặc gốm nâu một màu sẽ giữ cây gọn mắt. Chậu vẽ hoa văn rực rỡ dễ làm cây rối.
Miệng chậu phủ đá. Lớp sỏi trắng, đá vụn hoặc đá cuội nhỏ phủ trên mặt chậu che khối thạch cao bên dưới. Lớp này dễ bám bụi, có thể nhấc ra rửa riêng khi cần, chỉ cần xem nó có được gắn keo cố định hay không.
Đặt cây kim tiền đá ở đâu: quan niệm và lý do thực tế
Theo quan niệm phong thuỷ phổ biến, cây lá xanh mang hành Mộc, hay được gợi ý đặt ở hướng Đông hoặc Đông Nam của phòng, hoặc ở góc trái sâu nhất tính từ cửa vào mà nhiều người gọi là góc tài lộc. Ở văn phòng, cây hay được đặt trên bàn giám đốc, quầy thu ngân hoặc kệ sau lưng người ngồi. Đây đều là cách bày theo tập quán; không có cách đặt nào bảo đảm chuyện làm ăn.
Lý do thực tế khiến cây kim tiền đá hợp với văn phòng là nó không cần ánh sáng, không cần tưới, không thu hút côn trùng, không rụng lá xuống bàn giấy tờ. Ở những phòng không cửa sổ, cây kim tiền thật dù chịu bóng vẫn có thể yếu dần, còn bản đá giữ nguyên dáng nhiều năm.
Nơi không nên đặt là sát lối đi hẹp, vì cuống cao dễ bị túi xách, áo khoác quẹt vào làm cong; cạnh máy điều hoà thổi thẳng, nơi bụi bị gió đẩy vào kẽ lá; và trên bàn có trẻ nhỏ hay ngồi chơi, vì lá mài trơn nhưng vẫn là vật nhỏ có thể bị gỡ ra. Nếu nhà có mèo hay nhảy lên kệ, cây cao trọng tâm cao như kim tiền đá cần chỗ đặt sát tường và chậu thật nặng.
Giữ cây kim tiền đá xanh bóng lâu
Lá xanh mài bóng sẽ mờ đi khi bụi và dầu tay bám lâu. Mỗi tuần dùng chổi lông gà nhỏ hoặc cọ mềm phủi dọc theo từng cuống, từ gốc lên ngọn. Mỗi tháng một lần, lau từng lá bằng khăn sợi nhỏ hơi ẩm rồi lau khô. Với lá serpentine hay đá mềm, chỉ lau nhẹ, không chà, để giữ lớp bóng.
Không dùng cồn hay nước tẩy rửa, vì lá nhuộm sẽ nhạt màu và lớp sơn xanh trên cuống có thể bong. Không đặt cây trong phòng tắm hay cạnh máy tạo ẩm, vì dây lõi trong cuống gặp ẩm sẽ gỉ, gỉ lan ra làm phồng lớp bọc. Nếu một cuống bị cong, nắn từ từ ở phần giữa, đỡ tay ở gốc cuống để lực không dồn vào chỗ cắm.
Khi chuyển văn phòng, bọc cả tán bằng một túi ni lông mềm, chèn giấy giữa các cuống, đặt chậu đứng thẳng trong thùng có giấy vò chèn quanh. Cây kim tiền đá dễ bị gãy lá ở đầu cuống nhất, vì đó là phần nhô ra xa nhất khi va chạm.
Câu hỏi thường gặp
Cây kim tiền đá với cây kim tiền thật, nên chọn cây nào cho văn phòng?
Nếu văn phòng có ánh sáng tự nhiên và có người chăm, cây thật cho cảm giác sống động và dễ chịu hơn. Nếu phòng kín, máy lạnh cả ngày, hay đi công tác dài, bản đá giữ được dáng và không cần chăm, chỉ cần phủi bụi.
Lá aventurine có phải là ngọc không?
Không. Aventurine là một dạng thạch anh có lẫn vảy khoáng tạo ánh lấp lánh. Thị trường hay gọi là ngọc Ấn Độ hoặc ngọc xanh cho dễ bán, nhưng về khoáng vật học nó khác với ngọc nephrite và jadeite.
Cây kim tiền đá nên có bao nhiêu cuống?
Không có quy định nào. Theo tập quán, có người chọn số lẻ, có người chọn số tám vì đọc gần với chữ phát. Về thẩm mỹ, số cuống nên cân với cỡ chậu, cây để bàn năm đến bảy cuống thường trông vừa vặn.
Cuống cây bị cong hoặc gục, có sửa được không?
Được, nếu cuống có lõi dây kim loại. Nắn nhẹ ở đoạn giữa, đỡ gốc cuống bằng tay kia, nắn nhiều lần mỗi lần một chút. Nếu cuống chỉ là ống nhựa rỗng đã gập thì khó thẳng lại, có thể luồn thêm một que kim loại mảnh vào bên trong.
Đặt cây kim tiền đá ngoài ban công được không?
Không nên. Nắng mưa làm lá nhuộm phai, lớp sơn cuống bạc màu, dây lõi gỉ và keo yếu. Gió mạnh còn làm đổ cây trọng tâm cao. Cây đá hợp với không gian trong nhà, nơi khô ráo và ít gió.
Có nên tặng cây kim tiền đá dịp khai trương?
Đây là món quà khai trương khá phổ biến vì tên gọi gợi lời chúc làm ăn thuận lợi. Nên chọn cỡ hợp với mặt bằng của người nhận, chậu nặng, và nói lời chúc như một lời chúc, không hứa hẹn món quà sẽ mang lại doanh thu.