Không có một bộ quy tắc chính thức nào cho việc đeo mặt Phật bản mệnh, nhưng có những tập quán được nhiều người giữ: mặt nằm khoảng giữa ngực, dây không quá dài, tháo ra khi tắm, khi ngủ và khi vào những nơi người ta cho là không phù hợp. Mỗi gia đình, mỗi vùng giữ một ít khác nhau, và hầu hết các thói quen ấy đều có một lý do thực tế đi kèm bên cạnh lý do tôn kính.
Bài này gom các tập quán hay gặp nhất, tách rõ phần nào có lý do vật lý như giữ dây khỏi đứt, giữ đá khỏi mẻ, phần nào là phép lịch sự và lòng tôn kính. Bạn có thể giữ những gì hợp với nếp nhà mình; không có tập quán nào ở đây là bắt buộc, và không có chuyện "đeo sai thì gặp hoạ".
Mặt nằm ở đâu trên ngực: khoảng giữa ngực là phổ biến
Phần lớn người đeo mặt Phật chọn độ dài dây sao cho mặt nằm khoảng giữa ngực, ngang hoặc hơi trên vùng tim. Về lòng tôn kính, nhiều người quan niệm hình tượng vị Phật nên ở chỗ cao, gần tim, không thõng xuống quá thấp. Về thực tế, đây cũng là vị trí mặt dây ít bị vướng nhất: không chạm cằm khi cúi đầu, không đập vào mép bàn khi ngồi làm việc, không lủng lẳng khi cúi người.
Người có thói quen đeo mặt dây bên trong áo thường chọn dây ngắn hơn một chút để mặt nằm yên dưới cổ áo, không trượt ra ngoài khi cử động. Người thích để mặt dây bên ngoài áo, nhất là với cổ áo tròn hay cổ chữ V, có thể chọn dây dài hơn để mặt nằm vừa vặn ở chỗ khoét cổ.
Điều nên tránh là dây quá dài khiến mặt dây chạm tới bụng. Ngoài cảm giác kém trang nghiêm mà nhiều người để ý, mặt dây quá thấp dễ đập vào cạnh bàn, bị kẹt khi cài dây an toàn trên xe, và dễ va vào bồn rửa khi cúi người. Mặt đá như obsidian hay thạch anh mẻ cạnh nhiều nhất chính ở những tình huống đó.
Độ dài dây gợi ý theo vóc người và cách đeo
Bảng dưới là các độ dài dây thường gặp ở cửa hàng trang sức. Số đo cụ thể còn tuỳ vòng cổ, độ dày ngực và kích thước mặt dây; bạn nên lấy một sợi dây hoặc sợi chỉ ướm thử trước khi mua.
| Độ dài dây | Mặt nằm ở đâu (người trung bình) | Hợp với | Lưu ý |
|---|---|---|---|
| 40 đến 45 cm | Ngay dưới hõm cổ | Nữ vóc nhỏ, mặt dây nhỏ | Nam thường thấy chật |
| 45 đến 50 cm | Trên xương ức một chút | Phần lớn nữ, nam vóc nhỏ | Dễ đeo trong áo sơ mi cài cúc |
| 55 đến 60 cm | Khoảng giữa ngực | Phần lớn nam, nữ thích mặt thấp hơn | Lựa chọn phổ biến cho mặt Phật |
| 65 đến 70 cm | Dưới giữa ngực | Nam vóc lớn, mặt dây to | Nên đeo ngoài áo để không lủng lẳng |
| Trên 75 cm | Gần bụng | Ít dùng cho mặt Phật | Dễ va chạm, kém gọn |
Với dây dù tết có nút điều chỉnh, bạn có thể thay đổi độ dài theo trang phục. Đây là lý do dây dù được nhiều người đeo mặt Phật ưa chuộng, nhất là người mới đeo chưa biết độ dài nào hợp mình.
Những lúc nhiều người tháo mặt Phật ra
Khi tắm. Đây là tập quán phổ biến nhất. Bên cạnh lý do giữ sự trang nghiêm, xà phòng và dầu gội để lại cặn trong khe chạm, nước nóng có thể làm hỏng dây dù và lớp keo trên đá đã xử lý. Tháo ra khi tắm giúp mặt dây sạch và bền hơn.
Khi ngủ. Dây có thể xoắn quanh cổ, mặt dây đè lên ngực gây khó chịu, hoặc bị kéo đứt khi trở mình. Với mặt đá, nằm đè còn có nguy cơ mẻ cạnh. Nhiều người đặt mặt dây lên một đĩa nhỏ hay khay sạch đầu giường trước khi ngủ.
Khi vợ chồng gần gũi. Theo tập quán của khá nhiều gia đình, mặt Phật được tháo ra và cất ở nơi sạch sẽ. Đây thuần tuý là chuyện tôn kính theo nếp riêng, mỗi người tự quyết định.
Khi vào nhà vệ sinh lâu, đi viếng đám tang hay đến những nơi ồn ào. Một số người tháo hoặc nhét mặt dây vào trong áo. Tục lệ này khác nhau nhiều giữa các gia đình; có người không bận tâm, có người giữ rất kỹ.
Khi chơi thể thao, làm việc nặng, bế trẻ nhỏ. Lý do ở đây hoàn toàn thực tế: tránh dây siết cổ, tránh mặt dây đập vào người khác, tránh trẻ giật đứt dây hoặc đưa mặt dây lên miệng.
Khi đi chụp X-quang, chụp cộng hưởng từ, phẫu thuật. Nhân viên y tế sẽ yêu cầu tháo mọi đồ kim loại và trang sức. Nên tháo sẵn ở nhà và để người thân giữ.
Đeo trong áo hay ngoài áo
Cả hai cách đều được nhiều người theo. Một số người coi mặt Phật là vật riêng tư, đeo sát người, bên trong áo, không phô ra. Lý do thực tế đi kèm là mặt dây được áo che nên ít va chạm, ít bị móc vào túi xách, và không thu hút sự chú ý ở nơi đông người.
Người khác lại đeo bên ngoài áo, coi đó như một món trang sức mang ý nghĩa. Cách này hợp với mặt dây đẹp, có hình chạm tinh xảo, đi cùng trang phục cổ khoét như áo thun cổ tròn hay áo dài cổ thấp. Điều cần để ý là mặt dây ngoài áo dễ va vào cạnh bàn, cửa xe và dễ bị người khác giật nếu là mặt kim loại quý.
Một gợi ý dung hoà: đeo trong áo khi đi làm, đi đường, đi chợ; đeo ngoài áo khi dự lễ, đi chùa hay những dịp gia đình. Nếu đi chùa, nhiều người lại cất mặt dây vào trong áo khi lễ Phật, để tránh mặt dây đung đưa khi cúi lạy.
Tháo và cất mặt Phật mỗi ngày cho gọn
Tháo ra thường xuyên thì cần một chỗ cất cố định, nếu không rất dễ thất lạc hoặc vô tình làm rơi. Thói quen dưới đây chỉ mất vài giây mỗi ngày.
- Chọn một chỗ cố định, sạch và cao vừa tầm: một chiếc đĩa sứ nhỏ trên bàn đầu giường, một hộp có nắp hoặc một túi gấm.
- Tháo mặt dây bằng hai tay, mở khoá dây thay vì kéo qua đầu, để tránh dây xoắn và căng khoen.
- Nếu vừa đổ mồ hôi, lau nhẹ mặt dây bằng khăn mềm khô trước khi cất.
- Đặt mặt dây nằm ngửa, dây cuộn gọn bên cạnh, không đè lên mặt chạm.
- Không để chung với chìa khoá, đồng xu, trang sức kim cương hay vật cứng khác có thể làm xước.
- Khi đi xa, mang theo túi vải mềm riêng thay vì nhét vào túi quần hay ví.
Nhiều gia đình dành riêng một ngăn nhỏ trên bàn thờ hoặc kệ cao để đặt mặt Phật qua đêm. Cách này tuỳ nếp nhà; điều quan trọng là chỗ đặt sạch sẽ, khô ráo và ngoài tầm với của trẻ nhỏ.
Mồ hôi, nước hoa, kem dưỡng và làn da
Mặt Phật đeo sát da hằng ngày sẽ tiếp xúc với mồ hôi, kem dưỡng, kem chống nắng và nước hoa. Những chất này không làm hỏng đá cứng như thạch anh hay ngọc phỉ thuý loại A, nhưng để lại một lớp màng mờ trong khe chạm, làm bạc xỉn nhanh hơn, làm dây dù bẩn và có mùi. Với đá đã phủ sáp hoặc bơm keo, dung môi trong nước hoa có thể làm mờ lớp phủ theo thời gian.
Thói quen đơn giản: thoa kem và xịt nước hoa trước, chờ khô rồi mới đeo mặt dây; xịt nước hoa vào cổ tay hay sau tai thay vì lên ngực. Những ngày nắng nóng ra nhiều mồ hôi, tối về lau mặt dây bằng khăn ẩm rồi lau khô.
Một số người bị ngứa, đỏ da ở chỗ khoen và dây kim loại chạm vào. Nguyên nhân hay gặp là dị ứng với niken có trong một số hợp kim mạ rẻ tiền. Khi đó nên đổi sang dây bạc 925, vàng hoặc dây dù, và nếu da vẫn kích ứng kéo dài thì nên gặp bác sĩ da liễu thay vì tự bôi thuốc.
Chọn dây đeo hợp với mặt Phật
Dây là thứ quyết định mặt Phật nằm có yên không và có bị rơi mất không. Mỗi loại dây có ưu nhược riêng.
- Dây dù tết: nhẹ, êm, chỉnh được độ dài, giá rẻ. Cần thay khi sờn hoặc bạc màu, thường sau một đến hai năm đeo thường xuyên.
- Dây bạc: bền, sáng, hợp mặt bạc hoặc mặt đá bọc bạc. Có thể xỉn và cần lau định kỳ.
- Dây vàng: bền, giữ màu tốt, hợp mặt vàng hoặc mặt ngọc bọc vàng. Nên chọn kiểu mắt xích chắc với mặt dây nặng.
- Dây chuỗi hạt đá: đồng bộ với mặt đá, nhưng các hạt cọ vào nhau và vào mặt dây theo thời gian. Kiểm dây xâu định kỳ.
- Dây da: hợp phong cách mộc, nhưng kỵ nước và dễ có mùi khi thấm mồ hôi.
Dù chọn loại nào, khoá dây là bộ phận cần kiểm thường xuyên nhất. Khoá lỏng, mòn hay biến dạng là nguyên nhân phổ biến khiến mặt dây rơi mất mà không hay biết.
Mấy ngày đầu đeo mặt Phật mới
Mặt dây mới cần vài ngày để người đeo quen với trọng lượng và độ dài. Trong tuần đầu, nên để ý xem mặt có hay lật không, dây có cứa vào gáy không, khoá có tự mở khi cử động mạnh không. Đây là lúc dễ đổi dây hay chỉnh khoen nhất, vì nhiều nơi bán chỉ nhận đổi trong một thời gian ngắn sau khi mua.
Nếu mặt dây có cạnh hơi sắc ở mép hay ở khoen, bạn sẽ nhận ra ngay khi đeo trong áo: vải áo bị xơ ở một điểm, hoặc da ngực có vết đỏ nhỏ. Mang ra tiệm nhờ mài lại là xong, đừng để lâu thành rách áo hoặc trầy da.
Về tinh thần, nhiều người có thói quen chắp tay hoặc lặng một chút trước khi đeo mặt Phật lần đầu, có người mang lên chùa, có người chỉ đơn giản đeo vào. Cách nào cũng được, tuỳ niềm tin của mỗi người. Điều đáng giữ nhất có lẽ là sự trân trọng hằng ngày: giữ mặt dây sạch, đeo ngay ngắn, cất ở chỗ tử tế.
Câu hỏi thường gặp
Đeo mặt Phật bản mệnh có bắt buộc phải tháo khi tắm không?
Không bắt buộc. Đây là tập quán của nhiều người vì lòng tôn kính, và cũng có lý do thực tế: xà phòng để lại cặn, nước nóng làm hỏng dây dù và lớp keo trên một số loại đá. Nếu bạn không theo tập quán này, chỉ cần lau sạch mặt dây sau khi tắm.
Mặt Phật bản mệnh nên đeo dây dài bao nhiêu?
Phần lớn người chọn độ dài sao cho mặt nằm khoảng giữa ngực, thường là 45 đến 50 cm với nữ và 55 đến 60 cm với nam. Cách chính xác nhất là dùng một sợi chỉ ướm thử quanh cổ với chính mặt dây đó.
Có nên đeo mặt Phật cùng với các mặt dây khác không?
Nhiều người theo tập quán chỉ đeo mặt Phật một mình trên một sợi dây, không đeo chung với mặt hình con vật hay mặt trang trí khác. Ngoài lý do tôn kính, hai mặt dây trên cùng một sợi sẽ va vào nhau gây xước và mẻ.
Đeo mặt Phật khi đi làm ở công trường có an toàn không?
Ở nơi có máy móc quay, dây đeo cổ có nguy cơ bị cuốn vào. Nhiều quy định an toàn lao động yêu cầu tháo trang sức. Trong trường hợp đó, bạn nên cất mặt Phật trong túi vải riêng và đeo lại sau giờ làm.
Phụ nữ mang thai có đeo mặt Phật bản mệnh được không?
Được. Nhiều phụ nữ mang thai đeo mặt Phật như một chỗ dựa tinh thần. Lưu ý thực tế là chọn dây nhẹ, có khoá dễ tháo, và tháo ra khi đi khám, chụp chiếu hoặc khi vào viện sinh theo yêu cầu của nhân viên y tế.
Mặt dây cứ bị lật mặt sau ra ngoài thì làm sao?
Thường do khoen treo lệch trọng tâm hoặc dây quá mảnh so với mặt. Bạn có thể nhờ thợ kim hoàn chỉnh lại khoen, thay dây dày hơn, hoặc dùng dây dù tết có độ ma sát cao. Đeo trong áo cũng giúp mặt dây nằm yên hơn.