Tượng cá chép thường được đặt ở bốn chỗ: bàn học, bàn làm việc, kệ phòng khách và quầy hàng; theo quan niệm phổ biến, đầu cá nên hướng vào trong nhà hoặc về phía người ngồi, và tượng nên ở chỗ sạch sẽ, ngang tầm mắt, không đặt sát sàn hay trong nhà vệ sinh. Những quy ước ấy có cái thuộc về quan niệm biểu tượng, có cái có lý do thực tế rất rõ: an toàn cho trẻ, giữ tượng bền, giúp người nhìn thấy được mặt đẹp của tượng.
Bài này đi qua từng chỗ đặt, tách rõ đâu là quan niệm, đâu là lý do thực tế, để bạn tự quyết theo nếp nhà mình mà không phải lo lắng vì những lời đồn trái ngược nhau.
Ba nguyên tắc chung trước khi chọn chỗ
Nguyên tắc thứ nhất là chỗ đặt phải vững. Tượng cá chép vọt sóng có thân cao, trọng tâm lệch về phía đầu cá, nên dễ chúi nếu đặt trên mặt nghiêng, mép kệ hay mặt vải trơn. Hãy đặt tượng sâu vào trong ít nhất một gang tay từ mép, trên mặt phẳng, có lót nỉ hoặc miếng chống trượt dưới đáy.
Nguyên tắc thứ hai là chỗ đặt phải sạch và được nhìn thấy. Một tượng nhét giữa chồng giấy tờ hay khuất sau màn hình sẽ bám bụi và không ai để ý tới. Tượng đặt ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút là vị trí người ngồi, người đứng đều thấy được.
Nguyên tắc thứ ba là chỗ đặt phải hợp với chất liệu. Bột đá, resin, tượng mạ vàng cần tránh nắng trực tiếp; đồng cần tránh ẩm; đá và gốm cần tránh chỗ dễ va chạm. Ba nguyên tắc này áp dụng cho mọi phòng, và nhiều khi quan trọng hơn câu hỏi hướng nào là "đúng".
Trước khi mua, một mẹo nhỏ là cắt một tấm bìa cứng bằng đúng chiều cao, chiều rộng của tượng định mua rồi dựng thử vào chỗ định đặt vài ngày. Bạn sẽ thấy ngay tượng có chắn màn hình, vướng cánh tủ, cản lối lau dọn hay không, và có hợp tầm mắt người dùng chỗ đó không.
Hướng đầu cá: các cách hiểu bạn sẽ nghe
Hướng đầu cá là chuyện được hỏi nhiều nhất và cũng có nhiều cách hiểu nhất. Bảng sau xếp các cách hiểu phổ biến cạnh nhau:
| Cách đặt | Cách hiểu thường gặp | Lý do thực tế đi kèm |
|---|---|---|
| Đầu cá hướng vào trong nhà | Gợi ý "bơi vào", mang điều tốt vào nhà | Mặt đẹp của tượng hướng về phía người trong phòng |
| Đầu cá hướng về người ngồi | Cá "hướng về chủ", nhắc nhở người ngồi | Người ngồi nhìn thấy mặt tượng thay vì lưng |
| Đầu cá hướng lên trên (vọt sóng) | Ý vươn lên, vượt khó | Dáng tượng tự nhiên của mẫu vọt sóng |
| Đầu cá hướng thẳng ra cửa | Nhiều người tránh vì hiểu là "bơi ra" | Khách đi vào nhìn thấy mặt tượng; không có lý do kỹ thuật nào cấm |
Như bạn thấy, các cách hiểu đều xoay quanh hình ảnh dòng chảy và không có cơ sở đo đếm. Nếu gia đình có nếp riêng, cứ theo nếp ấy. Nếu không, chọn hướng giúp người nhìn thấy được mặt đẹp của tượng là cách vừa hợp quan niệm phổ biến vừa hợp thẩm mỹ.
Trên bàn học của học sinh
Bàn học là chỗ được hỏi nhiều nhất, và cũng là chỗ cần cẩn thận nhất vì người dùng là trẻ em:
- Cỡ nhỏ. Tượng cao dưới mười lăm phân, không chiếm chỗ đặt sách, vở, máy tính.
- Bo tròn. Ưu tiên mẫu vây, đuôi, râu tròn cạnh; tránh mẫu long ngư có sừng nhọn cho trẻ nhỏ.
- Không chi tiết rời. Đồng xu, viên ngọc rời có nguy cơ hóc với trẻ dưới ba tuổi và dễ rơi mất.
- Không quá nặng. Tượng đá, đồng đặc nặng nếu bị gạt rơi có thể gây đau chân, vỡ sàn.
- Góc bàn, xa tay viết. Với trẻ thuận tay phải, đặt ở góc trên bên trái để không vướng khuỷu tay khi viết; ngược lại với trẻ thuận tay trái.
- Không thay việc học. Tượng là lời động viên; hãy nói với con như vậy, đừng biến nó thành áp lực "có cá chép rồi phải đỗ".
Một số gia đình chọn đặt tượng cá chép trên kệ sách cạnh bàn thay vì trên mặt bàn, vừa giữ được ý nghĩa vừa trả lại mặt bàn rộng rãi cho việc học. Đây là cách hợp với bàn nhỏ trong phòng ngủ chung.
Trên bàn làm việc của người lớn
Trên bàn làm việc, tượng cá chép vọt sóng, long ngư hay cá kim long cỡ mười lăm đến hai mươi lăm phân đều phổ biến. Chỗ thường được chọn là góc bàn, phía không đặt điện thoại bàn hay khay giấy tờ để tượng không bị xô lệch mỗi lần với tay. Theo một quan niệm phổ biến về bàn làm việc, phía bên trái người ngồi (gọi là Thanh Long) nên cao và có vật trang trí, phía bên phải nên gọn; nhiều người dựa vào đó để đặt tượng bên trái.
Về thực tế, nếu bạn thuận tay phải, phía phải là nơi để chuột, cốc nước, giấy ghi chú, nên đặt tượng bên trái cũng giảm nguy cơ gạt đổ. Nếu bạn thuận tay trái, cân nhắc đổi bên cho tiện. Tượng không nên cao hơn mép dưới màn hình để khỏi chắn tầm nhìn khi họp trực tuyến hay nhìn người đối diện.
Ở văn phòng chung, nên chọn tượng có kích thước và màu sắc nhã, không lấn chỗ bàn đồng nghiệp. Tượng đồng hoặc đá cũng ít bị hư hơn bột đá khi có người lau dọn văn phòng bằng khăn ướt và hoá chất.
Trên kệ phòng khách và quầy hàng
Ở phòng khách, tượng cá chép cỡ trung (hai mươi đến bốn mươi phân), đôi cá, đàn chín cá hay cá trên lá sen thường đặt trên kệ tivi, tủ thấp, bàn console hoặc kệ trưng bày. Vị trí đẹp là tầng ngang tầm mắt người ngồi trên sofa hoặc đứng, có khoảng trống xung quanh, có ánh đèn vàng chiếu xiên làm nổi vảy. Nhà có trẻ nhỏ và thú cưng nên chọn tầng cao, sâu vào trong.
Ở cửa hàng, cá chép ngậm tiền, cá trên đế tiền hay cá kim long hay được đặt trên quầy thu ngân, đầu cá hướng vào phía trong quầy theo quan niệm phổ biến. Về thực tế, đặt ở góc quầy phía trong, cách mép ngoài, giúp tránh khách đặt túi, tì tay làm đổ. Quầy hẹp nên chọn tượng đế rộng, thân thấp.
Không nên đặt tượng ngay trên lối đi, bậc cửa hay bàn ăn nơi đồ ăn, nước canh có thể bắn vào. Một tượng đẹp đặt sai chỗ trong phòng khách thường là nguyên nhân bị vỡ nhiều nhất, chứ không phải do chất liệu kém.
Ánh sáng và nền phía sau tượng
Cùng một tượng cá chép, đặt trước bức tường trắng dưới đèn trần trắng sẽ trông phẳng và nhạt; đặt trước nền gỗ sẫm dưới một ngọn đèn vàng chiếu xiên lại nổi từng lớp vảy. Ánh sáng và nền là hai yếu tố ít được nhắc khi bàn chuyện chỗ đặt, nhưng quyết định phần lớn cảm giác "đẹp" hay "lạc lõng" của tượng.
Tượng đồng, mạ vàng hợp nền tối và đèn vàng ấm; tượng sứ trắng, men ngọc hợp nền sáng, gỗ nhạt và ánh sáng tự nhiên gián tiếp; tượng đá có độ trong như thạch anh, hoàng long đẹp nhất khi có chút sáng từ phía sau hoặc bên cạnh để thấy vân. Nếu kệ của bạn tối, một đèn LED nhỏ dán dưới tầng kệ trên là cách đơn giản để tượng nổi lên mà không cần đổi chỗ.
Nền phía sau cũng nên thoáng. Tượng cá đặt trước một chồng sách lộn xộn, dây điện hay hộp giấy sẽ bị lẫn. Dọn trống một khoảng quanh tượng bằng khoảng nửa chiều rộng của nó là đủ để mắt người nhìn dừng lại ở con cá.
Những chỗ nên tránh và lý do
Nhà vệ sinh, nhà tắm. Theo quan niệm, đây là chỗ không trang trọng để bày vật phẩm. Về thực tế, hơi ẩm làm đồng xỉn, bột đá bong sơn, gốm bám cặn nước.
Sát sàn nhà, gầm bàn. Theo quan niệm, đặt vật phẩm dưới thấp là kém tôn trọng. Về thực tế, tượng ở sàn dễ bị đá vào, bị máy hút bụi va, bám bụi nhanh.
Bậu cửa sổ nắng gắt. Nắng làm phai bột đá, resin, mạ vàng; khối pha lê, thạch anh trong có thể hội tụ ánh nắng thành điểm nóng.
Sát bếp nấu. Dầu mỡ và hơi nóng bám vào kẽ vảy rất khó làm sạch, lại có nguy cơ tượng rơi vào khu vực nấu nướng.
Trên ban thờ gia tiên. Ban thờ có đồ thờ riêng theo nếp từng nhà; tượng trang trí nên đặt ở kệ khác. Nếu muốn đặt gần khu thờ, hãy hỏi ý người lớn trong nhà.
Cạnh bể cá thật. Nước bắn và hơi ẩm làm hỏng lớp bề mặt; tượng cá cạnh cá thật cũng dễ làm góc nhìn rối.
Ví dụ giả định: sắp xếp lại ba tượng cá trong một nhà
Ví dụ giả định: nhà chị Hương ở Đồng Nai có ba tượng cá chép được tặng dịp tân gia: một tượng đồng vọt sóng cao hai mươi phân, một đôi cá sứ trắng, một tượng bột đá mạ vàng cá chép hoá rồng dài gần nửa mét. Ban đầu cả ba được dồn lên kệ tivi, cạnh cửa sổ hướng tây.
Sau vài tháng, tượng mạ vàng nhạt màu ở phía quay ra cửa sổ, đôi cá sứ suýt bị con mèo gạt rơi. Cả nhà sắp xếp lại: tượng đồng chuyển lên góc trái bàn học của con trai lớp chín, đôi cá sứ vào kệ phòng ngủ của hai vợ chồng, tượng hoá rồng chuyển sang tủ trưng bày có cửa kính ở góc phòng khách không có nắng, đầu quay vào trong phòng.
Không có quy tắc phức tạp nào được áp dụng ở đây; chỉ là mỗi tượng được đặt đúng người dùng, đúng chất liệu và đúng ánh sáng. Nếu bạn đang chọn tượng mới, hãy đo chỗ định đặt trước, rồi xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để chọn cỡ vừa.
Câu hỏi thường gặp
Đầu tượng cá chép nên quay vào hay quay ra?
Theo quan niệm phổ biến, đầu cá nên hướng vào trong nhà hoặc về phía người ngồi. Đây là quy ước biểu tượng, không có cơ sở đo đếm. Về thẩm mỹ, quay mặt tượng về phía người nhìn cũng giúp thấy được phần đẹp nhất của tượng.
Có nên đặt tượng cá chép trong phòng ngủ?
Được, nếu chọn mẫu dịu như đôi cá quấn tròn, cá trên lá sen, cỡ nhỏ, đặt trên kệ hay bàn trang điểm. Mẫu vọt sóng, long ngư nhiều chi tiết nhọn hợp phòng làm việc hơn. Tránh đặt sát đầu giường, nơi dễ va tay khi ngủ dậy.
Tượng cá chép đặt bên trái hay bên phải bàn làm việc?
Một quan niệm phổ biến cho rằng bên trái người ngồi nên có vật trang trí cao. Về thực tế, người thuận tay phải đặt tượng bên trái cũng giảm nguy cơ gạt đổ. Người thuận tay trái có thể đổi bên cho tiện.
Có cần làm lễ trước khi đặt tượng cá chép không?
Không bắt buộc. Có gia đình lau sạch rồi đặt luôn, có gia đình thắp hương báo một câu theo nếp nhà. Không cần thuê ai làm lễ hay mua thêm vật dụng đi kèm. Bạn làm theo nếp gia đình là đủ.
Đặt tượng cá chép ở ban công có được không?
Chỉ nên đặt tượng chịu được nắng mưa như đá tự nhiên, đồng hoặc composite ngoài trời, và tốt nhất có mái che. Bột đá, resin, mạ vàng xuống cấp nhanh ngoài ban công. Cũng nên tính đến gió mạnh làm đổ tượng ở nhà cao tầng.
Một phòng nên đặt bao nhiêu tượng cá chép?
Không có con số bắt buộc. Một tượng làm điểm nhấn hoặc một đôi đặt cân thường đẹp hơn nhiều tượng dồn một chỗ. Nếu có nhiều tượng cá, hãy chia vào các phòng khác nhau theo chất liệu và người dùng.