Vòng tay tỳ hưu obsidian là chuỗi hạt obsidian, loại thuỷ tinh núi lửa màu đen, có một con tỳ hưu làm chặn — hoặc chạm luôn từ obsidian, hoặc bằng bạc, vàng, hợp kim. Đây là một trong những mẫu vòng tỳ hưu bán nhiều nhất, vì màu đen dễ đeo, hạt bóng như gương và có các loại ánh vàng, ánh bạc, cầu vồng hiện lên khi xoay dưới đèn.
Chọn một chiếc vòng obsidian tỳ hưu cho đúng ý gồm bốn việc: hiểu obsidian là gì để không kỳ vọng sai về độ bền, đọc đúng loại ánh, chọn con chặn hợp với hạt đen, rồi chọn cỡ hạt hợp cổ tay. Bài đi lần lượt từng việc, kèm cách loại thuỷ tinh đen thường và cách đeo cho hạt khỏi mẻ.
Obsidian trên vòng tay là gì và vì sao dễ mẻ hơn bạn nghĩ
Obsidian hình thành khi dung nham giàu silic nguội quá nhanh, các nguyên tử không kịp xếp thành mạng tinh thể. Vì thế về mặt khoáng vật học, obsidian không phải khoáng vật mà là thuỷ tinh tự nhiên, cấu trúc vô định hình như kính cửa sổ, chỉ khác ở thành phần và tạp chất. Màu đen đến từ các hạt khoáng rất nhỏ và oxit sắt phân tán trong khối thuỷ tinh.
Độ cứng của obsidian vào khoảng 5 đến 5,5 trên thang Mohs, thấp hơn thạch anh (7) và mã não (khoảng 6,5 đến 7). Tỉ trọng khoảng 2,35 đến 2,6, nhẹ tay so với cỡ hạt. Điểm quan trọng nhất với người đeo là obsidian vỡ theo kiểu vỏ sò, mép vỡ sắc. Một hạt obsidian đập vào cạnh bàn đá, vào thành bồn rửa có thể mẻ thành vết hình trăng khuyết.
Điều đó không có nghĩa obsidian kém. Nó chỉ cần được đối xử như một món thuỷ tinh đẹp: đeo đi làm văn phòng, đi chơi rất ổn, còn khi bê vác, làm vườn, tập tạ thì nên tháo ra. Nếu bạn làm nghề phải va chạm tay liên tục, một vòng mã não hoặc thạch anh đen sẽ chịu đựng tốt hơn.
Trong giới bán vòng, obsidian hay đi kèm lời truyền như "trấn trạch", "hút khí xấu". Đó là quan niệm được gán thêm trong thương mại vật phẩm, không có cơ sở trong khoáng vật học. Bạn có thể chọn obsidian vì màu, vì ánh, vì hợp với con tỳ hưu mình thích, và để phần ý nghĩa ở mức một biểu tượng cá nhân.
Ánh vàng, ánh bạc, cầu vồng, bông tuyết: các loại obsidian hay gặp trên vòng tỳ hưu
Cùng gọi là obsidian nhưng nhìn kỹ dưới đèn sẽ thấy khác nhau rõ. Các hiệu ứng ánh do bọt khí, vi tinh thể hoặc lớp khoáng siêu nhỏ xếp song song trong khối thuỷ tinh tạo ra.
| Loại | Nhìn thấy gì | Cần lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Obsidian đen trơn | Đen bóng như gương, không có ánh màu | Dễ bị nhầm với thuỷ tinh đen nhất; chọn qua độ bóng và chỗ mẻ nhỏ ở lỗ khoan |
| Obsidian ánh vàng | Một quầng ánh vàng kim hiện ra khi xoay hạt dưới đèn | Ánh rõ nhất khi hạt được mài đúng hướng lớp; hạt mài lệch chỉ thấy vệt mờ |
| Obsidian ánh bạc | Quầng ánh trắng xám như kim loại | Hợp phối với chặn bạc; dưới ánh đèn vàng ấm ánh bạc trông mờ hơn |
| Obsidian cầu vồng | Các dải xanh, tím, vàng chồng lên nhau | Thường cần đèn mạnh mới thấy; ảnh chụp trên trang bán hay được tăng sáng |
| Obsidian bông tuyết | Đốm trắng xám rải trên nền đen | Đốm là cụm khoáng cristobalite; chỗ đốm trên mặt hạt có thể kém bóng hơn nền đen |
Với vòng tỳ hưu, ánh vàng và ánh bạc là hai loại được chuộng nhất vì hợp màu kim loại của chặn. Nếu con chặn là vàng hoặc đồng mạ vàng, hạt ánh vàng nhìn liền tông. Nếu chặn là bạc, hạt ánh bạc hoặc đen trơn sẽ hài hoà hơn.
Ánh không phải lúc nào cũng hiện. Dưới ánh sáng tán xạ trong phòng, hạt ánh vàng có khi chỉ trông như hạt đen. Khi xem trực tiếp, bạn bật đèn pin điện thoại chiếu nghiêng rồi xoay vòng chậm; ánh hiện thành một quầng trượt theo chiều xoay là dấu hiệu tốt.
Con chặn đi cùng hạt obsidian: chạm cùng đá hay dùng kim loại
Tỳ hưu chạm từ chính obsidian. Kiểu này cho chiếc vòng một màu liền mạch, con tỳ hưu có khi cũng có ánh vàng, ánh bạc như hạt. Nhược điểm là sừng, tai, đuôi của con chạm bằng obsidian rất dễ mẻ vì đá giòn; nên chọn con có dáng gọn, sừng áp sát đầu, không có chi tiết nhô dài.
Chặn bạc. Bạc sáng nổi trên nền đen, là cặp phối kinh điển. Bạc mềm hơn obsidian nên chỗ chặn tiếp xúc hạt sẽ mòn dần; cần có hai hạt đệm. Bạc xỉn theo thời gian, nhưng trên nền đen, bạc hơi xỉn lại trông cổ và trầm, nhiều người còn thích hơn bạc mới.
Chặn vàng hoặc vàng hồng. Nổi bật nhất trên hạt đen, hợp với obsidian ánh vàng. Vàng nặng, nên với hạt nhỏ 8 ly trở xuống, một con chặn vàng đặc dễ kéo vòng xoay về một phía. Hỏi trọng lượng chặn và cân nhắc dùng dây chun dẹt hoặc bi chặn có lõi silicon.
Chặn hợp kim mạ. Rẻ, nhiều mẫu, nhưng lớp mạ mòn ở sừng và sống lưng sau một thời gian. Trên nền đen, chỗ mòn lộ màu kim loại xám dễ thấy hơn trên nền đá sáng.
Chặn đá khác màu. Một số mẫu dùng tỳ hưu thạch anh tóc vàng, mã não, ngọc trên hạt obsidian. Chọn kiểu này thì để ý độ cứng: con tỳ hưu thạch anh cứng hơn hạt obsidian, sẽ làm xước hai hạt sát nó nếu không có đệm.
Chọn cỡ hạt obsidian theo cổ tay và trọng lượng chặn
Obsidian nhẹ nên có thể dùng hạt lớn mà vòng không nặng tay như hematite hay bi kim loại. Thông lệ thị trường là nam hay chọn 10 đến 14 ly, nữ hay chọn 6 đến 10 ly, nhưng đây chỉ là thói quen thẩm mỹ chứ không phải quy định. Một người cổ tay nhỏ đeo hạt 14 ly sẽ thấy hạt chồm lên mu bàn tay khi gập cổ; một người cổ tay to đeo hạt 6 ly thì vòng trông như sợi chỉ.
Cách thử đơn giản là so hạt với bề rộng cổ tay nhìn từ trên xuống. Ví dụ giả định: cổ tay bạn rộng khoảng 5,5 cm nhìn từ mu tay, hạt 10 ly chiếm chưa tới một phần năm bề rộng, nhìn cân; hạt 14 ly chiếm gần một phần tư, nhìn đậm và nam tính. Bạn có thể cắt một mẩu giấy tròn đúng cỡ hạt đặt lên cổ tay để hình dung trước khi đặt mua.
Con chặn phải cân với hạt. Một con tỳ hưu bạc dài khoảng 2 cm hợp với hạt 8 đến 10 ly; hạt 12 đến 14 ly cần con dài hơn, cao hơn, không thì chặn bị nuốt mất giữa hai hạt lớn. Ngược lại, chặn to trên hạt nhỏ làm vòng lệch tâm, luôn xoay con tỳ hưu xuống phía dưới cổ tay.
Chu vi vòng nên bằng chu vi cổ tay cộng thêm khoảng 1 đến 2 cm cho hạt lớn, ít hơn cho hạt nhỏ, vì hạt càng to càng ăn vào phần rỗng bên trong vòng. Vòng có chặn kim loại nặng nên đeo khít hơn vòng trơn một chút để chặn không lắc.
Phân biệt hạt obsidian với thuỷ tinh đen đúc
Thuỷ tinh đen nhân tạo có thành phần gần với obsidian nên không có phép thử tại nhà nào chắc chắn tuyệt đối. Các bước dưới giúp loại phần lớn hàng đúc rẻ:
- Soi đèn pin mạnh vào mép hạt. Obsidian đen thường để lọt chút ánh nâu xám ở mép mỏng; nhiều loại thuỷ tinh đen đục hoàn toàn hoặc ánh tím, xanh lạ.
- Nhìn bằng kính lúp 10x. Thuỷ tinh đúc hay có bọt khí tròn rất đều, xếp thành chuỗi; obsidian có thể có tạp chất, vân dòng chảy, ít khi có bọt tròn hoàn hảo.
- Xem độ đồng đều giữa các hạt. Một chuỗi mà mọi hạt giống nhau như in, không một vệt ánh lệch, không một vân nhỏ là dấu hiệu nên hỏi thêm.
- Với obsidian ánh vàng, ánh bạc: ánh phải nằm bên trong hạt và trượt theo góc nhìn. Ánh chỉ là lớp phủ trên mặt thì đều đặn ở mọi góc và có thể bong ở mép lỗ.
- Nếu cần kết luận chắc, gửi giám định ở cơ sở có máy đo chiết suất và tỉ trọng. Với một vòng giá phổ thông, phần lớn người mua chỉ cần người bán ghi rõ tên vật liệu và chịu đổi trả nếu sai.
Đừng thử bằng cách cạo dao, đập nhẹ hay hơ lửa. Những phép thử đó không phân biệt được hai loại thuỷ tinh, mà chỉ làm hỏng hạt.
Đeo và giữ vòng tỳ hưu obsidian
Obsidian không ngại nước hay nắng như đá nhuộm, cái nó sợ là va đập. Vài thói quen giúp chiếc vòng giữ bóng lâu:
- Tháo vòng khi làm việc có va chạm: rửa bát chén sứ, bê đồ, sửa xe, chơi thể thao dùng tay.
- Không đặt vòng trên mặt đá, mặt kính rồi gạt tay; rơi từ độ cao bàn xuống nền gạch là cách mẻ hạt hay gặp nhất.
- Cất riêng trong túi vải mềm, không bỏ chung hộp với vòng thạch anh, mã não, vì đá cứng hơn sẽ làm xước mặt hạt obsidian.
- Làm sạch bằng khăn mềm hơi ẩm; vết dầu tay thì rửa nhanh bằng nước ấm pha chút xà phòng dịu, lau khô ngay, nhất là khi chặn bằng bạc hoặc hợp kim.
- Chặn bạc xỉn thì làm sạch riêng chặn bằng khăn đánh bạc, tránh để dung dịch đánh bạc dính vào hạt và dây chun.
- Kiểm dây chun vài tháng một lần; hạt obsidian nhẹ nên vòng ít khi đứt đột ngột, nhưng chun chùng sẽ làm hạt chạm nhau nhiều hơn.
Nếu một hạt bị mẻ nhỏ ở mép, bạn có thể nhờ thợ thay đúng hạt đó bằng hạt cùng cỡ, cùng loại ánh; giữ hạt mẻ trên vòng lâu ngày có thể làm sứt chun hoặc xước da. Khi chọn mẫu mới, xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để biết đúng cỡ hạt và loại chặn.
Câu hỏi thường gặp
Obsidian có phải đá quý không?
Obsidian là thuỷ tinh núi lửa tự nhiên, không phải khoáng vật kết tinh, nên trong giới đá quý nó được xếp vào nhóm vật liệu trang sức tự nhiên chứ không phải đá quý. Giá trị của nó nằm ở màu, độ bóng và hiệu ứng ánh, không ở độ hiếm.
Vòng obsidian có đeo khi tắm được không?
Hạt obsidian không bị nước làm hỏng. Thứ chịu ảnh hưởng là dây chun, vì xà phòng và nước nóng làm chun lão hoá nhanh hơn, và con chặn nếu là bạc hay hợp kim mạ. Đeo khi tắm thỉnh thoảng không sao, nhưng nếu muốn vòng bền, nên tháo ra.
Vì sao ánh vàng trên hạt lúc thấy lúc không?
Ánh vàng là ánh phản xạ từ các lớp vi tinh thể hoặc bọt khí xếp song song bên trong hạt, chỉ hiện khi ánh sáng chiếu tới và mắt nhìn ở đúng góc. Dưới đèn trần tán xạ, ánh mờ đi; dưới nắng hoặc đèn pin chiếu nghiêng, ánh hiện rõ.
Con tỳ hưu obsidian bị mẻ sừng có sửa được không?
Thợ có thể mài lại cho vết mẻ tròn, không còn sắc, nhưng chi tiết đã mất thì không phục hồi được như cũ. Nếu vết mẻ nhỏ, mài nhẹ là đủ để đeo an toàn. Nếu mẻ lớn làm mất dáng, nhiều người chọn thay con chặn mới và giữ nguyên chuỗi hạt.
Nam đeo hạt obsidian bao nhiêu ly là vừa?
Thông lệ hay gặp là 10 đến 14 ly, nhưng nên chọn theo cổ tay chứ không theo giới. Cổ tay nhỏ đeo 10 ly đã đủ đậm; cổ tay to, bàn tay dày đeo 12 đến 14 ly nhìn cân hơn. Đặt thử một vòng tròn giấy cùng cỡ lên cổ tay là cách hình dung nhanh.
Obsidian và thạch anh đen khác nhau thế nào khi làm vòng?
Obsidian là thuỷ tinh tự nhiên, mềm hơn và giòn hơn, mặt hạt bóng như gương, có thể có ánh vàng, ánh bạc. Thạch anh đen là khoáng vật kết tinh, cứng hơn, chịu va tốt hơn, thường trông hơi khói trong khi soi đèn. Hai loại nặng gần như nhau ở cùng cỡ hạt.