Với mong muốn giữ được tiền, người Việt hay chọn tỳ hưu, hồ lô, bình tụ bảo (hũ, bình miệng nhỏ bụng to) hoặc thiềm thừ. Tỳ hưu nổi tiếng nhất vì quan niệm "chỉ ăn vào, không nhả ra", hồ lô và bình tụ bảo gợi hình ảnh thu giữ, chứa đựng. Đây là những biểu tượng theo tập quán và lời nhắc cho chính mình về kỷ luật chi tiêu; không món nào giữ tiền thay mình, không món nào ngăn được một khoản chi bốc đồng hay một cuộc gọi lừa đảo.
Thực ra, quan niệm "chỉ vào không ra" là một lời khuyên tài chính rất đời thường được kể bằng hình tượng: tiền vào phải nhiều hơn tiền ra. Bài này đi qua các món hay chọn và cách hiểu, chọn và đặt sao cho hợp, kiểm hàng, rồi dành phần lớn cho việc giữ tiền thật: ghi chép chi tiêu, quỹ dự phòng, tránh nợ xấu, phòng lừa đảo và cất giữ giấy tờ tài sản.
Món hay chọn và cách hiểu theo tập quán
Tỳ hưu. Con thú có sừng, thân chắc, được truyền tụng là ăn của mà không thải ra, nên gắn với giữ tài. Tỳ hưu có dạng tượng đặt bàn, kệ, và dạng mặt đeo, vòng đeo. Theo tập quán, tượng tỳ hưu đặt đầu hướng ra cửa hay cửa sổ, như đón tài từ ngoài vào.
Hồ lô. Ngoài ý sức khoẻ, hồ lô bụng to miệng nhỏ còn gợi ý thu vào và giữ lại. Hồ lô nhỏ đặt két, ngăn kéo, hay treo trong nhà.
Bình tụ bảo. Hũ hoặc bình bụng to, miệng nhỏ, có nắp, thường bằng đồng, đá, gốm, bên trong có thể đựng đồng xu, hạt đá. Tên gọi đã nói ý "tụ của". Món này hợp tủ phòng khách hoặc phòng làm việc.
Thiềm thừ. Cóc ngậm tiền gắn với tiền vào; ở nhà thường đặt đầu quay vào trong. Món này thiên về "kiếm" hơn "giữ", nên nhiều người đặt cùng tỳ hưu để đủ hai ý.
Tiền xu trong ví. Một đồng xu cổ hay túi xu nhỏ trong ví là cách giữ biểu tượng gọn nhất. Một số người coi đó như lời nhắc mỗi lần mở ví: khoản này có thật cần chi không.
Chọn theo nhu cầu
Bảng dưới gợi ý món hợp theo từng hoàn cảnh hay gặp:
| Nhu cầu, hoàn cảnh | Món hay chọn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Muốn một món cho phòng khách | Tỳ hưu đôi cỡ vừa, bình tụ bảo | Đặt chắc trên tủ thấp; đầu tỳ hưu hướng ra phía cửa theo tập quán |
| Muốn món kín đáo | Hồ lô nhỏ trong ngăn kéo, xu cổ trong ví | Không chiếm chỗ, không cần bày |
| Người hay tiêu bốc đồng | Mặt đeo, vòng tỳ hưu nhỏ | Dùng như lời nhắc trước mỗi lần mua sắm |
| Cửa hàng, quầy thu tiền | Tỳ hưu nhỏ, thiềm thừ | Đặt góc quầy, không vướng ngăn kéo tiền |
| Két sắt, tủ giấy tờ | Hồ lô nhỏ, túi xu | Món nhỏ, không chiếm chỗ hồ sơ |
Có tập quán kiêng để người khác chạm vào tỳ hưu mình đeo. Đây là quan niệm riêng, không bắt buộc; về thực tế, đồ đeo cá nhân giữ riêng cũng sạch hơn.
Đặt và đeo cho hợp
Tượng tỳ hưu cỡ vừa hợp tủ thấp phòng khách, kệ phòng làm việc, góc bàn giám đốc. Không đặt ở mép kệ cao khi nhà có trẻ nhỏ, vì tỳ hưu đá khá nặng so với kích thước. Đặt đôi thì cân hai bên, cách nhau một khoảng vừa mắt. Theo tập quán, không đặt tỳ hưu đối diện thẳng giường ngủ hay trong nhà vệ sinh; về thẩm mỹ, đó cũng không phải chỗ hợp cho một món trang trí.
Bình tụ bảo nên đặt nơi khô ráo; bên trong nếu đựng đồng xu, hạt đá thì đậy nắp để khỏi bụi. Hồ lô nhỏ đặt két, ngăn kéo bàn làm việc, tủ giấy tờ, như một biểu tượng kín đáo của sự giữ gìn.
Đồ đeo tỳ hưu nên tháo khi tắm, khi làm việc với hoá chất tẩy rửa, khi tập thể thao nặng. Vòng dây chun nên thay định kỳ trước khi giãn đứt; mặt đeo kiểm khoen nối thường xuyên.
Những việc thật sự giữ được tiền
Hình tượng "chỉ vào không ra" chỉ thành hiện thực bằng thói quen. Những việc dưới đây là kiến thức tài chính cá nhân cơ bản, ai cũng làm được:
- Ghi chép thu chi ít nhất một tháng, bằng sổ tay hay ứng dụng, để biết tiền thật sự đi đâu. Nhiều gia đình bất ngờ khi thấy các khoản nhỏ hằng ngày cộng lại lớn thế nào.
- Lập ngân sách tháng: chia thu nhập thành phần chi thiết yếu, phần chi linh hoạt và phần tiết kiệm; để phần tiết kiệm được trích ra ngay khi nhận lương, không đợi cuối tháng còn gì mới để.
- Có quỹ dự phòng cho những lúc ốm đau, mất việc, sửa nhà; lời khuyên phổ biến là đủ chi tiêu thiết yếu trong vài tháng.
- Tránh nợ lãi cao: vay qua ứng dụng không rõ nguồn gốc, vay nóng, quẹt thẻ tín dụng rồi chỉ trả tối thiểu là những cách tiền "ra" nhanh nhất.
- Chờ một ngày trước mỗi khoản mua sắm lớn không có trong kế hoạch.
- Không cho vay mượn quá sức; nếu cho vay, ghi giấy rõ ràng.
Không nghe theo lời mời đầu tư hứa lợi nhuận cao, cam kết không rủi ro, hay "góp vốn" qua người quen trên mạng. Bài này không đưa lời khuyên đầu tư; khi có tiền nhàn rỗi, nên tìm hiểu kỹ và hỏi người có chuyên môn.
Giữ tiền khỏi kẻ gian: lừa đảo, trộm cắp và giấy tờ
Nhiều gia đình mất tiền không phải vì tiêu hoang mà vì bị lừa. Những kịch bản hay gặp: cuộc gọi tự xưng công an, toà án, nhân viên ngân hàng yêu cầu chuyển tiền "để xác minh"; tin nhắn gửi đường dẫn lạ đòi đăng nhập tài khoản; người lạ trên mạng xã hội kết bạn rồi rủ đầu tư, rủ làm nhiệm vụ nhận hoa hồng. Nguyên tắc chung: không cung cấp mã OTP cho ai, không bấm đường dẫn lạ, không chuyển tiền theo yêu cầu qua điện thoại; khi nghi ngờ, gọi lại số tổng đài chính thức của ngân hàng hoặc hỏi người thân.
Về tài sản trong nhà: két sắt đặt chỗ kín, gắn cố định; không để nhiều tiền mặt, vàng ở nhà khi đi vắng dài ngày; khoá cửa, lắp chốt an toàn; người già ở nhà một mình được dặn không mở cửa cho người lạ tự xưng nhân viên điện, nước.
Giấy tờ tài sản như sổ đỏ, sổ tiết kiệm, hợp đồng, nên cất nơi chống ẩm, chống cháy, có bản chụp lưu ở chỗ khác. Không đưa bản gốc cho người khác "giữ hộ" hay "làm thủ tục giúp" khi chưa rõ ràng.
Kiểm hàng tỳ hưu, hồ lô, bình tụ bảo
Tỳ hưu đá, ngọc: đá tự nhiên mát tay, có vân, tạp chất nhỏ, trọng lượng nặng so với cỡ; đá nhuộm thường có màu đọng ở khe nứt và màu đều bất thường; hàng nhựa, thuỷ tinh nhẹ, ấm tay nhanh. Tỳ hưu đồng: đồng đúc nặng tay, không hút nam châm; hàng mạ bong ở chân, ở đáy. Tỳ hưu bột đá đúc nhẹ, có bọt khí nhỏ và đường ráp khuôn hai bên thân.
Bình tụ bảo đồng kiểm nắp có khít không, đáy có phẳng không; bình gốm kiểm men đều, không rạn lan. Hồ lô gỗ kiểm vết nứt dọc thân, nhất là hồ lô gỗ chưa được xử lý dầu. Món nào cũng nên được ghi rõ chất liệu trên hoá đơn.
Một điều đáng nhớ với món "giữ của": đừng để chính món đồ trở thành khoản chi lớn ngoài kế hoạch. Một tỳ hưu nhỏ đúng tầm túi tiền mang cùng lời nhắc với một tỳ hưu ngọc đắt gấp nhiều lần. Các mẫu thuộc nhóm Tỳ Hưu Phong Thủy có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Dạy con về tiền: con heo đất và con tỳ hưu
Nhiều gia đình có thói quen mua tỳ hưu, hồ lô nhỏ cho con, nhất là dịp đầu năm khi con nhận lì xì. Đây là dịp tốt để dạy con những bài học đầu tiên về tiền, dùng chính món đồ làm câu chuyện. Con tỳ hưu "chỉ ăn không nhả" có thể được kể như một con vật biết để dành; con heo đất bên cạnh là nơi để dành thật.
Với trẻ nhỏ, có thể chia tiền lì xì thành ba phần: một phần tiêu cho món con thích, một phần bỏ heo đất để dành, một phần góp cho việc tốt như mua sách tặng bạn hay ủng hộ quỹ của lớp. Trẻ lớn hơn có thể ghi một cuốn sổ nhỏ: hôm nay nhận bao nhiêu, tiêu gì, còn lại bao nhiêu. Những thói quen này theo con lâu hơn bất cứ món đồ nào.
Khi tặng tỳ hưu cho trẻ nhỏ, chọn món cỡ vừa tay, không có chi tiết nhọn, không hạt rời nhỏ; trẻ dưới ba tuổi không nên có vòng hạt, mặt đeo dây cổ vì nguy cơ hóc và vướng. Món đặt bàn học của con thì đặt góc bàn, không đè lên sách vở.
Những hiểu lầm hay gặp
Hiểu lầm đầu tiên: có tỳ hưu thì không lo hao hụt. Tiền hao hụt vì những khoản chi không kiểm soát, nợ lãi cao, rủi ro không được dự phòng; không món đồ nào chạm tới những nguyên nhân này. Thứ hai: tỳ hưu càng to, càng đắt thì càng giữ được nhiều. Kích thước nên theo chỗ đặt, giá nên theo túi tiền.
Thứ ba: phải làm lễ thật phức tạp, thật tốn kém thì món đồ mới "linh". Một số nơi làm lễ khai quang theo tập quán; việc này không bắt buộc. Những lời mời chào đòi thêm tiền cho nghi thức, kèm doạ "không làm thì phản tác dụng", nên được nghe với sự dè dặt.
Thứ tư: mua tỳ hưu rồi thì yên tâm đầu tư theo lời rủ rê. Đây là hiểu lầm đắt giá nhất. Cảm giác an tâm vì có món đồ may mắn không thay được việc kiểm tra thông tin, đọc kỹ hợp đồng và hỏi người có chuyên môn trước khi bỏ tiền.
Câu hỏi thường gặp
Tỳ hưu đặt trong nhà nên hướng đầu về đâu?
Theo tập quán phổ biến, tỳ hưu đặt đầu hướng ra cửa chính hoặc cửa sổ, như đón tài từ ngoài vào. Đây là quan niệm, không có chuẩn bắt buộc. Quan trọng hơn là đặt chắc trên tủ thấp, tránh mép kệ cao khi nhà có trẻ nhỏ.
Có tỳ hưu thì có giữ được tiền không?
Không có gì bảo đảm điều đó. Quan niệm "chỉ vào không ra" là hình tượng của kỷ luật chi tiêu. Giữ tiền thật sự đến từ ghi chép thu chi, lập ngân sách, có quỹ dự phòng, tránh nợ lãi cao và cảnh giác với lừa đảo.
Bình tụ bảo là gì và đặt ở đâu?
Bình tụ bảo là hũ hoặc bình bụng to, miệng nhỏ, có nắp, tượng trưng cho tụ của theo tập quán. Thường đặt trên tủ phòng khách hoặc phòng làm việc, nơi khô ráo; bên trong có thể đựng đồng xu, hạt đá và đậy nắp cho khỏi bụi.
Đeo tỳ hưu có được cho người khác chạm vào không?
Có tập quán kiêng để người khác chạm vào tỳ hưu mình đeo. Đây là quan niệm riêng, không bắt buộc. Về thực tế, đồ đeo cá nhân giữ riêng thì sạch hơn và ít bị làm rơi, làm trầy.
Làm sao nhận ra cuộc gọi lừa đảo chuyển tiền?
Dấu hiệu thường gặp: tự xưng công an, toà án, ngân hàng; tạo áp lực gấp; yêu cầu chuyển tiền, cung cấp OTP hoặc cài ứng dụng lạ. Cúp máy, gọi lại số tổng đài chính thức hoặc hỏi người thân trước khi làm bất cứ điều gì.
Nên mua tỳ hưu đá hay tỳ hưu đồng?
Tuỳ chỗ đặt và sở thích. Tỳ hưu đá mát mắt, hợp phòng khách tông sáng; tỳ hưu đồng bền, hợp bàn làm việc, cửa hàng. Kiểm chất liệu kỹ và chọn theo túi tiền; món đắt không mang ý nghĩa hơn món vừa phải.