Với mong muốn học hành thuận lợi, thi cử bình tĩnh, người Việt hay chọn tháp Văn Xương, bình ngọc đựng bút, cá chép hoặc một khối thạch anh nhỏ đặt ở bàn học. Theo tập quán, tháp Văn Xương gắn với chữ nghĩa, cá chép gắn với chuyện vượt vũ môn trong truyện dân gian. Đây là những biểu tượng khích lệ, một lời chúc của cha mẹ gửi con; chúng không thay giờ học, không giúp nhớ bài và không bảo đảm thi đỗ.
Nói rõ điều này từ đầu vì mùa thi là lúc cả nhà dễ lo, và lo thì dễ mua dồn. Bài này giúp chọn một món vừa phải cho bàn học, đặt an toàn, tặng sao cho con thấy được động viên chứ không thêm áp lực, kèm phần quan trọng hơn cả: những việc thật sự giúp con học và thi tốt hơn, từ lịch ôn tới giấc ngủ.
Món hay chọn và quan niệm đi kèm
Tháp Văn Xương. Tháp nhiều tầng, thường bằng đá, ngọc, đồng hay pha lê, cao từ một gang tay trở lên. Dân gian gắn tháp với văn chương, khoa cử. Người ta đặt tháp ở góc bàn học hoặc kệ sách. Tháp bằng đá, ngọc có chân đế rộng đứng vững hơn tháp pha lê thân mảnh.
Bình ngọc đựng bút. Ống đựng bút bằng đá, ngọc, gốm men. Đây là món vừa có ý nghĩa vừa dùng được hằng ngày, rất hợp học sinh: bàn học gọn hơn, bút không lăn lóc. Chọn loại có đáy nặng để khỏi đổ khi rút bút.
Cá chép. Cá chép vượt vũ môn hoá rồng là câu chuyện quen thuộc với trẻ Việt, tượng trưng cho kiên trì vượt khó. Cá chép đồng, đá cỡ nhỏ đặt kệ sách, hoặc tranh cá chép treo tường phòng học.
Quả cầu, khối thạch anh nhỏ. Một số người chọn thạch anh trắng hoặc thạch anh tím cho bàn học, theo quan niệm gắn với sự tỉnh táo, tập trung. Món nhỏ, tròn, đế chắc; tránh đặt chỗ có nắng xuyên qua cửa sổ vì quả cầu trong có thể tụ nhiệt.
Bút lông treo, giá bút. Giá treo bút lông là món trang trí gợi không khí thư phòng xưa, hợp phòng học của học sinh lớn, sinh viên ngành văn, ngành mỹ thuật.
Chọn theo lứa tuổi và chỗ học
Một món hợp sinh viên ôn thi cao học có thể không hợp bàn học của học sinh lớp ba. Bảng dưới gợi ý theo người dùng thực tế:
| Người học, chỗ học | Món hợp | Lưu ý |
|---|---|---|
| Học sinh tiểu học | Bình đựng bút gốm, cá chép đồng nhỏ | Không thuỷ tinh, pha lê; không món nặng trên kệ cao; không hạt rời nhỏ |
| Học sinh trung học, ôn thi chuyển cấp | Tháp Văn Xương đá cỡ nhỏ, bình bút đá | Đặt góc bàn, không chiếm chỗ mở sách vở |
| Học sinh lớp 12, sinh viên | Tháp đá, ngọc cỡ vừa; khối thạch anh | Bàn học thường chật vì máy tính; chọn món thấp |
| Người đi làm ôn thi chứng chỉ | Bình bút, tháp nhỏ để bàn làm việc | Món kín đáo, hợp không khí văn phòng |
| Góc học chung của nhiều con | Một tháp hoặc tranh cá chép chung | Tránh mỗi con một món dễ thành so bì |
Món đặt bàn học của trẻ nhỏ nên được người lớn đặt cố định, dặn con không cầm chơi. Hạt đá rời, chi tiết nhỏ không hợp trẻ dưới ba tuổi trong nhà, kể cả khi món đó dành cho anh chị.
Đặt trên bàn học sao cho gọn và an toàn
Bàn học là chỗ làm việc, không phải chỗ trưng bày. Món vật phẩm nên nằm ở góc bàn phía xa tay viết, hoặc trên kệ sách ngay trên bàn, không chiếm khoảng mở vở và không chắn ánh sáng đèn học. Với bàn học rộng 100–120 cm, một khoảng 15×15 cm ở góc là đủ cho tháp nhỏ và bình bút.
Tháp đá, ngọc khá nặng so với kích thước. Đặt ở mép kệ cao phía trên đầu con là thói quen nên tránh. Kệ treo tường phía trên bàn học nên có gờ chắn phía trước, và món nặng đặt sát tường. Đèn học toả nhiệt; không đặt món có keo dán, đế nhựa sát bóng đèn.
Theo một số quan niệm, tháp Văn Xương được đặt ở hướng nhất định trong phòng. Chuyện hướng phòng, hướng bàn là đề tài bài trí riêng. Với một đứa trẻ đang ôn thi, hướng tốt nhất của bàn học là hướng có ánh sáng đủ, ít tiếng ồn, không nhìn thẳng ra tivi.
Nếu con học ở bàn ăn hay bàn chung của gia đình, có thể đặt món vật phẩm trên một khay nhỏ, mỗi tối con dọn sách vở thì khay cũng được cất lên kệ. Cách này giữ nếp gọn, và biến việc bày khay ra thành một tín hiệu nhỏ: đã tới giờ học.
Tặng sao cho con thấy được động viên, không thêm áp lực
Cùng một chiếc tháp, đặt lên bàn kèm câu "bố mẹ mua cái này rồi, con phải đỗ đấy" sẽ thành gánh nặng; còn kèm câu "bố mẹ chúc con học bình tĩnh, có gì khó cứ nói bố mẹ" lại thành lời động viên. Trẻ ở tuổi thi cử rất nhạy với kỳ vọng của người lớn. Món quà nên mang ý cổ vũ nỗ lực, không gắn với điểm số. Lời chúc hay nhất thường là lời chúc cho quá trình: "chúc con ôn đều, ngủ ngon, vào phòng thi thật bình tĩnh".
Có thể để con tự chọn món đồ, hoặc tự chọn chỗ đặt. Một bình bút con tự chọn màu, một con cá chép nhỏ con thích, sẽ được con quý hơn món đắt tiền bố mẹ chọn. Với học sinh lớn, hỏi con có muốn có món này trên bàn không; nhiều bạn thích bàn trống hoàn toàn để tập trung.
Nếu kỳ thi không như mong muốn, đừng đổ cho món đồ, cũng đừng cất đi như thể nó có lỗi. Kết quả thi phản ánh nhiều thứ: sức học, cách ôn, đề thi, sức khoẻ hôm thi. Điều con cần lúc đó là sự bình tĩnh của người lớn.
Những việc thật sự giúp học và thi tốt hơn
Đây là phần đáng đầu tư thời gian nhất. Các bước dưới đây là thói quen học tập được giáo viên và người làm giáo dục khuyên phổ biến:
- Lập lịch ôn theo tuần, chia môn, chia chương; ôn lại kiến thức theo các khoảng cách tăng dần thay vì học dồn một đêm.
- Tự kiểm tra: làm đề cũ có bấm giờ, tự đặt câu hỏi, giải thích lại cho người khác. Đọc đi đọc lại tạo cảm giác quen nhưng nhớ kém hơn tự kiểm tra.
- Ngủ đủ giấc, đặc biệt trước ngày thi. Thức khuya ôn dồn thường làm kết quả kém đi chứ không tốt hơn.
- Ăn uống đều, vận động nhẹ, nghỉ giải lao ngắn sau mỗi khoảng học tập trung.
- Giảm điện thoại khi học: để máy ở phòng khác hoặc tắt thông báo trong giờ ôn.
- Hỏi khi chưa hiểu: thầy cô, bạn bè, anh chị. Một lỗ hổng kiến thức để lâu sẽ lan sang nhiều bài.
- Chuẩn bị ngày thi: giấy tờ, dụng cụ, đường đi, giờ có mặt, chuẩn bị từ tối hôm trước.
Nếu con căng thẳng kéo dài, mất ngủ, chán ăn, nên trò chuyện nhiều hơn, giảm kỳ vọng, và khi cần thì tìm tới chuyên viên tâm lý học đường.
Quà mùa thi từ ông bà, họ hàng, thầy cô: chọn gì cho vừa
Ông bà. Ông bà thường muốn tặng cháu một món "có ý nghĩa" trước kỳ thi lớn. Một bình bút đá, một con cá chép nhỏ hay một chiếc tháp cỡ vừa là món quà đẹp, nhất là khi ông bà tự tay trao kèm vài câu chuyện về thời đi học của mình. Câu chuyện đó thường được cháu nhớ lâu hơn món đồ.
Họ hàng, bạn bè của bố mẹ. Nhiều nhà có con thi vào lớp 10, thi đại học nhận được ba bốn chiếc tháp từ người thân. Nếu đã có món, có thể gợi ý khéo cho người hỏi rằng con cần sách, cần đèn học, hoặc một bữa ăn ngon cuối tuần. Bàn học chỉ cần một món.
Thầy cô tặng học trò. Một số thầy cô tặng cả lớp những món nhỏ như móc khoá cá chép, bút có hình tượng may mắn. Món nhỏ, đồng đều cho mọi học sinh, kèm lời chúc chung là cách khích lệ không tạo so bì.
Bạn bè tặng nhau. Học sinh hay tặng nhau móc khoá, vòng hạt nhỏ trước kỳ thi. Với vòng đeo, nhắc các bạn kiểm tra quy định phòng thi về đồ mang theo; nhiều kỳ thi yêu cầu kiểm tra vật dụng cá nhân rất kỹ.
Học trò tặng thầy cô sau kỳ thi. Nếu muốn cảm ơn, chọn món giá trị nhỏ, ý nghĩa như bình bút, tranh nhỏ, kèm thiệp viết tay; tránh quà đắt, nhất là khi kết quả xét tuyển còn liên quan tới thầy cô đó.
Kiểm hàng và ngân sách cho mùa thi
Tháp Văn Xương có rất nhiều chất liệu và mức giá. Tháp đá tự nhiên, ngọc có vân và tạp chất nhỏ, lạnh tay, nặng. Tháp bột đá đúc nhẹ hơn, màu đều, có đường ráp khuôn ở các góc tầng. Tháp pha lê trong suốt, sáng nhưng dễ mẻ cạnh, không hợp trẻ nhỏ. Tháp đồng bền, nhưng cần hỏi đồng đúc hay hợp kim mạ. Hỏi người bán ghi rõ chất liệu vào hoá đơn.
Về ngân sách, một món nhỏ đủ mang lời chúc. Khoản lớn hơn của mùa thi nên dành cho sách tham khảo cần thiết, đề luyện, có khi là vài buổi học thêm môn còn yếu, bữa ăn đủ chất và một chiếc đèn học tốt cho mắt. Món vật phẩm nên là phần nhỏ nhất trong ngân sách học tập của con.
Nếu trong nhà đã có sẵn một món như tượng cá chép, bình đá cũ của ông bà, có thể đưa nó vào phòng học của con thay vì mua mới. Một món đồ có lịch sử gia đình đôi khi mang lời động viên sâu hơn món mới mua. Các mẫu thuộc nhóm Chùa, Tháp Văn Xương và Bình Ngọc Đựng Bút có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Tháp Văn Xương có giúp con thi đỗ không?
Không có gì bảo đảm điều đó. Theo tập quán, tháp Văn Xương là biểu tượng gắn với học hành, được đặt như lời chúc và lời động viên. Kết quả thi phụ thuộc sức học, cách ôn, sức khoẻ và tâm lý hôm thi.
Học sinh tiểu học có nên đặt tháp pha lê trên bàn học không?
Không nên. Pha lê dễ mẻ, cạnh vỡ sắc, trẻ nhỏ dễ làm rơi. Với học sinh nhỏ, bình đựng bút gốm hoặc cá chép đồng nhỏ đặt chắc ở góc bàn là lựa chọn an toàn và dùng được hằng ngày.
Nên tặng vật phẩm cho con trước kỳ thi bao lâu?
Tặng sớm vài tuần, khi con bắt đầu giai đoạn ôn tập, sẽ tự nhiên hơn tặng sát ngày thi. Kèm lời động viên nỗ lực thay vì kỳ vọng điểm số, và để con tự chọn chỗ đặt trên bàn học.
Bình đựng bút có phải là vật phẩm phong thuỷ không?
Bình ngọc, bình đá đựng bút được nhiều người xếp vào nhóm vật phẩm cho học hành, gắn với hình ảnh thư phòng. Điểm hay của nó là dùng được thật mỗi ngày, giúp bàn học gọn gàng.
Ôn thi bao nhiêu giờ mỗi ngày là hợp lý?
Không có con số chung cho mọi người. Điều quan trọng hơn số giờ là chất lượng: học tập trung từng khoảng ngắn, có nghỉ giải lao, tự kiểm tra bằng đề, và ngủ đủ. Học kéo dài trong mệt mỏi thường kém hiệu quả.
Con không thích để đồ trên bàn học thì có cần ép không?
Không cần. Nhiều bạn tập trung tốt hơn với bàn trống. Có thể đặt món đồ ở kệ sách hoặc phòng khách như lời chúc chung của gia đình. Điều con cần nhất trong mùa thi là sự bình tĩnh và tin tưởng của bố mẹ.