Tượng gà trống phong thủy là tượng con gà, con giáp ứng với chi Dậu, phổ biến nhất ở dáng gà trống ngẩng đầu gáy, gà đứng trên mỏm đá, đôi gà trống mái hay gà mẹ dẫn đàn con, làm bằng đồng, gỗ, gốm sứ, đá hoặc bột đá. Theo quan niệm phổ biến, gà trống gợi sự chăm chỉ, đúng giờ, can đảm và khởi đầu một ngày mới; trong tiếng Hán, chữ gà còn đọc gần âm chữ cát, nghĩa là tốt lành.
Bài này giải thích hình ảnh con gà trong văn hoá Việt, điểm qua các mẫu tượng gà với sắc thái riêng, chất liệu giữ được phần đuôi và mào, chỗ đặt, hướng đặt theo những cách hiểu thường gặp, và cách chọn làm quà cho người tuổi Dậu.
Con gà trống trong đời sống và văn hoá Việt
Ở làng quê Việt, tiếng gà gáy là chiếc đồng hồ của nhà nông: gà gáy canh ba, canh năm, người ta dậy thổi cơm, ra đồng. Hình ảnh ấy đi vào ca dao, vào thơ và vào thói quen chọn quà: tặng ai đó một chú gà trống là chúc họ chăm chỉ, đều đặn, sáng sớm đã có việc để làm.
Trong tranh dân gian Đông Hồ, gà là đề tài quen của tranh Tết. Bức gà trống đứng hiên ngang, mào đỏ, đuôi cong, thường đi kèm hai chữ Hán "Đại cát", nghĩa là rất tốt lành; cách chơi chữ này dựa vào việc chữ gà (kê) và chữ cát đọc gần nhau trong tiếng Hán. Ngoài ra còn tranh gà mái dẫn đàn con, gợi cảnh gia đình sum vầy.
Gà còn có mặt trong mâm cúng của người Việt, từ cúng giao thừa đến cúng rằm, giỗ chạp. Đây là một nếp riêng thuộc về lễ cúng, không liên quan trực tiếp đến tượng gà trang trí. Khi bày tượng gà trong nhà, bạn không cần đặt nó lên ban thờ hay gắn với nghi lễ nào; nó là một món trang trí mang ý nghĩa biểu tượng.
Các mẫu tượng gà hay gặp và sắc thái
Mỗi dáng gà mang một sắc thái khác. Bảng dưới gom những mẫu phổ biến để bạn chọn theo không gian và theo ý muốn gửi gắm.
| Mẫu | Hình dáng | Sắc thái gợi ra | Hợp đặt ở |
|---|---|---|---|
| Gà trống gáy | Đầu ngẩng, mỏ mở, ngực ưỡn | Năng động, khởi đầu, lên tiếng | Bàn làm việc, kệ phòng khách |
| Gà đứng trên đá | Gà đứng trên mỏm đá hay gò đất | Vững vàng, đứng cao nhìn xa | Kệ, tủ, phòng làm việc |
| Đôi gà trống mái | Một trống một mái đứng cạnh nhau | Vợ chồng hoà thuận | Phòng khách, quà cưới |
| Gà mẹ đàn con | Gà mái xoè cánh, gà con quây quanh | Chăm lo, gia đình | Phòng khách gia đình |
| Gà trên đồng tiền, nén vàng | Gà đứng trên đồng xu lớn hay thỏi vàng | Chăm làm thì đủ đầy | Quầy hàng, bàn làm việc |
| Kim kê, gà vàng | Gà mạ hoặc sơn vàng toàn thân | Rực rỡ, nổi bật | Tủ kính, kệ trưng |
Nếu chỗ đặt nhỏ và nhiều người qua lại, gà trống gáy cỡ vừa là lựa chọn dễ nhất. Nếu muốn món quà ấm áp cho gia đình, gà mẹ đàn con thường được đón nhận hơn gà trống đơn độc.
Ý nghĩa theo quan niệm, đọc cho đúng mực
Năm đức của gà. Sách cổ Trung Hoa thường được dẫn lại kể rằng gà có năm đức: văn (mào như mũ), võ (cựa sắc), dũng (dám chọi), nhân (có mồi gọi bầy), tín (gáy đúng giờ). Đây là cách người xưa gán phẩm chất cho con vật để răn dạy, đọc như một lời nhắc về nhân cách.
Đúng giờ, chăm chỉ. Đây là nghĩa gần gũi nhất với người Việt. Tượng gà trên bàn làm việc như một lời nhắc dậy sớm, làm việc có giờ giấc.
Tốt lành theo chữ. Lối chơi chữ gà – cát khiến gà xuất hiện nhiều trong tranh Tết, thiệp chúc. Ý nghĩa nằm ở lời chúc, không phải ở công năng của tượng.
Không phải vật để "chống" điều gì. Có những lời truyền miệng rằng đặt tượng gà để "trị" hướng này hướng kia. Bài này không khuyên bày tượng với mục đích ấy; nếu bạn thích tượng gà, lý do đẹp nhất vẫn là bạn thích hình ảnh và ý nghĩa của nó.
Con giáp của người tuổi Dậu. Phần đông người mua tượng gà là người tuổi Dậu hoặc người thân của họ. Ở đây ý nghĩa là sự gắn bó với người nhận, không cần gắn với hợp hay kỵ.
Chất liệu: giữ phần đuôi và mào gà
Đuôi gà trống là phần đẹp nhất và cũng mong manh nhất của tượng: nhiều lông dài, cong vút, đôi khi tách rời nhau. Đồng đúc giữ được đuôi tách lông sắc nét mà vẫn bền, nên tượng gà đồng là lựa chọn phổ biến cho bàn làm việc. Gỗ tạc tay cũng làm được đuôi đẹp, thường để khối đuôi liền chứ không tách từng lông, nhờ vậy ít gãy.
Gốm sứ cho tượng gà màu men rực rỡ, mào đỏ, đuôi xanh lục ánh, rất hợp tủ kính phòng khách. Các làng gốm như Bát Tràng ở Hà Nội có làm tượng gà men màu, bên cạnh hàng nhập. Gốm giòn, nên chọn mẫu đuôi liền khối và đặt ở chỗ ít va chạm.
Tượng gà bột đá, resin sơn màu cho phép làm dáng phức tạp với giá dễ chịu, nhưng đuôi mảnh và mào nhỏ dễ sứt khi vận chuyển. Tượng đá tự nhiên hiếm làm dáng gà đuôi dài vì khó tạc, thường là gà dáng tròn, đuôi ôm thân, hợp cỡ nhỏ để bàn. Với mọi chất liệu, mào gà sơn đỏ là chỗ dễ phai hay bong nhất theo thời gian.
Chỗ đặt và hướng đặt theo những cách hiểu thường gặp
Tượng gà trống hợp với bàn làm việc, kệ sách, tủ kính phòng khách, quầy cửa hàng. Vì tượng gà thường có đuôi cao và rộng, hãy đo cả chiều ngang phần đuôi khi tính chỗ đặt, không chỉ chiều cao. Một chú gà cao 15 cm có thể có đuôi xoè rộng gần bằng chiều cao.
Về hướng, có người thích cho gà quay về phía Đông, nơi mặt trời mọc, vì gắn với hình ảnh gà gáy đón bình minh. Có người cho gà quay ra cửa phòng như đang chào khách. Có người đặt gà quay vào bàn làm việc để mình nhìn thấy dáng gáy mỗi ngày. Đây đều là lựa chọn mang tính hình ảnh, không có quy định chung; bạn chọn hướng nào để tượng trông đẹp nhất từ chỗ người hay ngồi.
Theo nếp nhiều gia đình, không đặt tượng gà dưới đất, trong nhà tắm hay ngay cạnh bếp lửa. Lý do thực tế rất đơn giản: hơi nước và dầu mỡ làm hỏng lớp sơn, men, chỗ thấp dễ bị đá vào, và đặt đồ trang trí ở những chỗ ấy cũng không đẹp mắt.
Cỡ tượng gà theo chỗ đặt
Gợi ý tham khảo để bạn ước lượng; hãy đo cả chiều ngang phần đuôi.
| Chỗ đặt | Chiều cao gợi ý | Ghi chú |
|---|---|---|
| Bàn làm việc | 8–15 cm | Chọn gà trống gáy dáng gọn, đuôi không quá xoè |
| Kệ sách, tủ kính | 12–25 cm | Hợp gà đứng trên đá, đôi gà trống mái |
| Quầy cửa hàng | 10–20 cm | Đế chắc, đặt sâu trong quầy, tránh tầm tay khách |
| Kệ trưng phòng khách lớn | 25–40 cm | Hợp gà mẹ đàn con, kim kê; cần đế nặng |
| Bàn học trẻ tuổi Dậu | 6–10 cm | Dáng tròn, đuôi liền khối, không nhọn |
Đôi gà trống mái nên chọn chung một bộ, cùng chất liệu và cỡ, vì gà mái thường thấp hơn gà trống một chút theo đúng tỉ lệ tự nhiên. Ghép hai con từ hai nơi khác nhau rất dễ lệch.
Tượng gà cỡ lớn thường nặng phần trên vì đuôi và ngực, nên đế cần rộng và nặng hơn tượng các con giáp khác cùng chiều cao. Khi xem hàng, đặt tay đẩy nhẹ vào ngực tượng: tượng chao nghiêng dễ dàng là đế chưa đủ vững cho chỗ có người qua lại.
Tượng gà làm quà theo từng dịp
Cho người tuổi Dậu, tượng gà trống gáy hay gà đứng trên đá cỡ để bàn là lựa chọn quen thuộc nhất, hợp sinh nhật, mừng thăng chức, mừng năm Dậu. Nếu người nhận là người lớn tuổi, chọn gà mẹ đàn con hoặc đôi gà trống mái bằng gỗ, đồng, có đế, gợi cảnh gia đình hơn là sự cạnh tranh.
Cho đôi vợ chồng mới cưới, đôi gà trống mái là món quà mang hình ảnh cùng nhau làm lụng, sớm tối có nhau. Hãy chọn đôi gà cùng bộ, cỡ vừa căn hộ, màu trầm dễ hợp nội thất. Cho một cửa hàng mới mở, tượng gà trống gáy gợi ý mở hàng sớm, đông khách từ sáng; nên chọn đế chắc, cỡ vừa quầy.
Dù tặng dịp nào, lời chúc kèm theo nên gắn với hình ảnh con gà: "Chúc anh mỗi sáng đều có một khởi đầu thật tốt", "Đôi gà nhỏ chúc hai bạn sớm hôm có nhau". Tránh nói tượng sẽ mang lại điều gì cụ thể; món quà là lời chúc, không phải lời hứa.
Giữ tượng gà bền đẹp và hỏi gì khi mua
Vài lưu ý giúp tượng gà giữ được dáng và màu lâu năm:
- Quét bụi đuôi gà bằng cọ lông mềm, quét theo chiều lông; khăn lau dễ vướng vào kẽ đuôi.
- Tránh nắng gắt chiếu thẳng với tượng sơn màu, vì mào đỏ và đuôi xanh dễ phai trước.
- Tượng đồng có thể sậm màu dần, lau khô thường xuyên, không chà axit.
- Tượng gốm chỉ cần lau khăn ẩm rồi lau khô; kiểm vết rạn men ở chân và đuôi khi nhận hàng.
- Khi mua, hỏi chiều cao, chiều ngang đuôi, trọng lượng, chất liệu lõi, và xin ảnh chụp nghiêng phần đuôi.
- Hỏi cách đóng gói phần đuôi và mào; đây là hai chỗ hay gãy nhất trên đường vận chuyển.
Nếu mua làm quà cho người tuổi Dậu, chọn mẫu gà trống gáy hoặc gà đứng trên đá cỡ để bàn, kèm hộp lót. Khi muốn xem mẫu có ghi rõ chất liệu và kích thước từng phần, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Tượng gà trống nên quay mặt về hướng nào?
Không có quy định chung. Có người chọn hướng Đông vì gắn với hình ảnh gà gáy đón bình minh, có người cho gà quay ra cửa, có người quay vào chỗ mình ngồi để dễ ngắm. Chọn hướng nào để tượng trông đẹp nhất từ chỗ người hay nhìn là hợp lý.
Người không tuổi Dậu bày tượng gà được không?
Được. Tượng gà là đồ trang trí mang ý nghĩa chăm chỉ, đúng giờ, tốt lành, ai thích cũng có thể bày. Không cần phải tuổi Dậu mới được dùng.
Đôi gà trống mái có hợp làm quà cưới không?
Hợp, vì gợi hình ảnh vợ chồng hoà thuận, cùng nhau làm lụng. Nên chọn đôi gà trong cùng một bộ, chất liệu bền như đồng hoặc gỗ, cỡ vừa với phòng khách căn hộ, có hộp đựng.
Tượng gà gốm sứ có dễ vỡ không?
Gốm sứ giòn, rơi xuống sàn cứng dễ vỡ, nhất là phần đuôi và mào. Nên chọn mẫu đuôi liền khối, đặt trong tủ kính hoặc kệ ít va chạm, và không để trẻ nhỏ cầm chơi.
Mào gà bị phai màu có sơn lại được không?
Được, với tượng bột đá, gỗ hoặc đồng sơn màu, bạn có thể dùng sơn mỹ thuật gốc nước hoặc sơn dầu chuyên tô tượng, tô lớp mỏng rồi để khô. Với gốm men, phần men đã nung không sơn lại được như cũ, nên giữ tượng tránh nắng là tốt nhất.
Tượng gà đứng trên đồng tiền khác gà trống gáy ở điểm nào?
Khác ở hình ảnh gửi gắm: gà trên đồng tiền gắn với chuyện làm ăn, hay được đặt ở quầy hàng; gà trống gáy gắn với sự năng động, khởi đầu, hợp bàn làm việc. Cả hai đều là đồ trang trí, không mẫu nào có công dụng hơn mẫu nào.