Muốn chuông gió treo chắc, bạn cần một móc bắt vào kết cấu cứng (bê tông, xà gỗ), một sợi dây chịu được nắng và cọ xát, chiều cao cao hơn đầu người, và thói quen tháo chuông xuống khi có bão. Phần lớn các vụ chuông rơi không phải vì chuông nặng mà vì móc dán bong, vít bắt vào thạch cao, dây cước giòn sau một mùa nắng, hoặc chuông treo ra ngoài lan can và bị gió giật.
Chuông gió là vật treo đung đưa liên tục, nên lực tác động lên móc và dây lớn hơn nhiều so với một bức tranh treo tường cùng cân nặng. Bài này đi qua cách ước lượng lực đó, chọn móc theo từng loại trần, chọn dây, đo chiều cao, những lưu ý riêng với căn hộ chung cư, và việc cần làm trước mùa mưa bão.
Vì sao chuông nhẹ vẫn rơi: lực gió và lực giật
Một chiếc chuông gió nhôm cỡ vừa có thể chỉ nặng chừng nửa ký, nhưng khi gió giật, chuông đung đưa, các ống va vào nhau và cánh hứng gió bị đẩy mạnh. Mỗi lần chuông văng ra rồi bị dây kéo lại, móc và dây chịu một lực giật lớn hơn trọng lượng tĩnh nhiều lần. Lặp đi lặp lại hàng nghìn lần mỗi ngày, móc vít bắt nông sẽ lỏng dần, dây cọ vào móc sẽ mòn dần.
Vì vậy khi chọn móc và dây, đừng chỉ nhìn cân nặng chiếc chuông. Một quy tắc an toàn là chọn móc và dây chịu được ít nhất năm tới mười lần trọng lượng chuông. Với chuông đồng, chuông tám ống dài hay chuông gốm nặng, càng phải dư tải.
Một nguyên nhân hay bị bỏ qua là ánh nắng. Tia cực tím làm dây nhựa, dây cước, dây cotton giòn và yếu đi theo thời gian. Một sợi dây nhìn còn nguyên nhưng đã phơi nắng hai mùa hè có thể đứt chỉ với một cơn gió vừa. Dây là bộ phận tiêu hao, cần kiểm tra và thay định kỳ như bóng đèn.
Chọn móc theo loại trần và mái
Móc tốt nhất là móc bắt vào kết cấu chịu lực. Bảng dưới đây gợi ý theo các loại trần, mái hay gặp ở nhà Việt.
| Chỗ treo | Móc nên dùng | Không nên | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Trần bê tông ban công | Vít nở nhựa hoặc nở sắt kèm móc vít | Móc dán, đinh đóng | Khoan đủ sâu, tránh đường điện âm trần |
| Trần thạch cao | Tìm khung xương hoặc dùng tắc kê chuyên dụng | Vít thường bắt vào tấm thạch cao | Chuông nặng nên treo chỗ khác |
| Xà gỗ, kèo hiên | Móc vít gỗ ren to, bắt sâu | Đinh đóng một chiều | Khoan mồi để gỗ không nứt |
| Mái tôn, xà gồ thép | Kẹp xà gồ hoặc móc bắt bu lông | Buộc dây vào mép tôn | Mép tôn sắc cắt đứt dây |
| Cành cây | Dây bản rộng quàng cành, có đệm | Buộc dây mảnh siết chặt | Nới dây khi cành lớn lên |
Với trần bê tông, hãy hỏi người lắp điện hoặc xem bản vẽ nếu có, vì nhiều căn hộ đi dây điện âm trần ngay khu vực ban công để cấp cho đèn. Khoan trúng dây điện là rủi ro thật, nguy hiểm hơn nhiều so với một chiếc chuông rơi.
Chọn dây treo: mỗi loại bền đến đâu
Dây cước nylon. Rẻ, trong suốt, đi kèm nhiều chuông bán sẵn. Bền vừa phải trong nhà, nhưng ngoài nắng sẽ giòn sau một hai mùa. Nút buộc cước dễ tuột nếu không buộc đúng kiểu và hơ đầu dây.
Dây dù bện. Dây dù loại tốt chịu nắng, chịu kéo tốt hơn cước, mềm tay, buộc nút chắc. Màu sẫm ít lộ bẩn. Đây là lựa chọn cân bằng cho chuông treo ngoài hiên.
Xích kim loại nhỏ. Hợp với đoạn từ móc xuống đĩa treo, vì không bị tia cực tím làm yếu. Chọn xích inox để không gỉ. Xích có thể kêu lạch cạch nhẹ khi gió lay, một số người không thích.
Cáp thép bọc nhựa. Rất bền, hợp chuông nặng và chỗ gió mạnh. Cần đầu bấm cáp hoặc khoá cáp để cố định, không buộc nút được. Lớp nhựa bọc lâu ngày có thể nứt nhưng lõi thép vẫn chịu lực.
Dây cotton, dây lụa. Đẹp, hợp chuông trang trí trong nhà, nhưng không nên dùng làm dây chịu lực ngoài trời. Ẩm làm dây mục, nắng làm dây phai và yếu.
Đo chiều cao và vị trí trước khi khoan
Treo sai độ cao là lý do phổ biến khiến chuông bị tháo xuống sau vài ngày. Làm theo các bước sau trước khi khoan lỗ:
- Đo người cao nhất trong nhà, cộng thêm một gang tay. Đáy chuông, tính cả cánh hứng gió, nên cao hơn con số này nếu treo trên lối đi.
- Kiểm tra khoảng quét: khi gió mạnh, chuông có thể văng ra xa gần bằng chiều dài dây. Chuông không được chạm tường, cột, kính cửa, cánh cửa sổ mở ra.
- Treo tạm bằng dây buộc vào chỗ định treo, để vài ngày, nghe thử cả ngày lẫn đêm, xem gió có tới không và tiếng có làm phiền ai không.
- Đánh dấu điểm khoan, kiểm tra không có đường điện, ống nước âm phía trên.
- Khoan, bắt móc, treo chuông, rồi kéo thử bằng tay với lực mạnh hơn nhiều so với trọng lượng chuông để chắc móc không lỏng.
Chuông treo cửa ra vào thì khác: nó cần nằm đúng chỗ cánh cửa chạm vào khi mở. Chuông này nhỏ và nhẹ, nhưng vẫn nên bắt móc vào khung cửa thay vì dán.
Buộc nút cho chắc: mỗi loại dây một cách
Dây cước. Cước trơn nên nút thắt đơn rất dễ tuột. Dùng nút quấn nhiều vòng như cách buộc lưỡi câu, kéo chặt, chừa đầu dây vài phân rồi hơ nhẹ bằng bật lửa cho đầu dây phồng lên, nút sẽ không tụt qua được.
Dây dù. Dây dù bám nút tốt hơn. Một nút thòng lọng cố định để tạo vòng treo vào móc, kết hợp một nút chặn ở đầu dây là đủ chắc. Hơ đầu dây để sợi không tở ra.
Xích và cáp. Không buộc nút mà dùng khoen mở, móc chữ S có khoá, hoặc đầu bấm cáp. Móc chữ S hở dễ bị gió lắc tuột, nên bóp kín miệng móc bằng kìm sau khi treo.
Chỗ dây gặp móc. Đây là điểm mòn nhanh nhất vì dây cọ vào kim loại theo mỗi nhịp đung đưa. Luồn dây qua một khoen kim loại trơn, hoặc dùng đoạn xích ngắn ở chỗ tiếp xúc với móc, sẽ giảm mòn đáng kể.
Chỗ dây xuyên qua đĩa treo. Lỗ trên đĩa gỗ, đĩa nhựa nếu sắc cạnh sẽ cứa dây. Kiểm tra bằng cách sờ mép lỗ; mép sắc thì chà nhám hoặc lót một vòng đệm nhỏ.
Những cấu hình treo hay hỏng
Treo chuông gió chung móc với chậu cây treo là kiểu hay gặp ở ban công nhỏ, nhưng không nên. Chậu cây ướt nước nặng hơn nhiều so với lúc khô, nước tưới nhỏ xuống làm dây chuông mục nhanh, lá cây quấn vào ống làm chuông kêu rè. Tách riêng mỗi thứ một móc.
Treo hai ba chiếc chuông sát nhau cho vui mắt dễ khiến chúng quấn dây vào nhau khi gió xoáy, rồi ống va vào ống của chiếc bên cạnh, dễ móp, mẻ. Nếu thích treo nhiều chiếc, để khoảng cách giữa hai chiếc lớn hơn tổng chiều dài hai bộ chuông.
Treo chuông bằng một sợi dây quá dài để "chuông thấp xuống cho dễ nghe" làm chuông văng xa khi gió mạnh, đập vào tường, lan can. Rút ngắn dây và nếu muốn nghe rõ hơn, chọn chỗ treo gần chỗ ngồi hơn là hạ chuông thấp xuống.
Treo chuông vào thanh phơi đồ cũng dễ hỏng: thanh phơi bị kéo lên kéo xuống, quần áo quấn vào chuông, và thanh phơi nhiều loại không chịu được lực giật. Một móc riêng bắt vào trần luôn là lựa chọn bền hơn.
Căn hộ chung cư: chỉ treo bên trong lan can
Ở chung cư, nguyên tắc quan trọng nhất là chuông phải treo hoàn toàn bên trong lan can, kể cả khi gió thổi văng ra. Một chiếc chuông rơi từ tầng mười mấy xuống sân hay lối đi là vật rơi nguy hiểm thật sự. Nhiều toà nhà có nội quy về việc treo, phơi đồ ra ngoài mặt dựng, và ban quản lý có quyền yêu cầu tháo.
Ban công chung cư thường hẹp, trần thấp, gió tầng cao lại mạnh và đổi hướng thất thường do các khối nhà tạo luồng gió. Chuông treo ở đây nên ngắn, nhẹ, dây ngắn để không văng xa. Tránh treo sát cửa kính lùa vì chuông đập vào kính có thể làm nứt.
Nếu trần ban công nhà bạn là tấm ốp nhựa hoặc trần thả, phía trên thường còn một khoảng rỗng tới sàn bê tông của tầng trên. Đừng bắt móc vào tấm ốp; hãy dùng vít nở dài xuyên qua tấm ốp vào bê tông, hoặc chọn chỗ treo khác như thanh dầm lộ. Khi không chắc kết cấu, hỏi ban quản lý toà nhà trước khi khoan, vừa an toàn vừa tránh vi phạm quy định về sửa chữa phần chung.
Ngoài an toàn, tiếng chuông ở chung cư dội vào tường bê tông và truyền sang căn bên cạnh, căn trên, căn dưới. Treo thử vài ngày, hỏi thăm hàng xóm gần nhất, và sẵn sàng buộc chuông lại vào ban đêm là cách giữ quan hệ tốt mà vẫn giữ được chiếc chuông mình thích.
Trước mùa mưa bão: việc nên làm
Ở các tỉnh ven biển miền Trung, miền Bắc hay hứng bão, và cả những nơi hay có giông lốc mùa hè, chuông gió cần được chú ý:
- Khi có tin bão hoặc áp thấp nhiệt đới đổ bộ gần, tháo chuông xuống, cất vào nhà. Chuông kim loại bị gió bão quật có thể thành vật bay nguy hiểm.
- Giông chiều mùa hè tới nhanh; nếu nhà hay có giông, tập thói quen buộc chuông lại hoặc tháo xuống khi trời tối sầm.
- Đầu mùa mưa, kiểm tra toàn bộ: móc có gỉ, lỏng không; dây có bạc màu, xơ không; đĩa treo có nứt không.
- Sau bão, trước khi treo lại, kiểm tra móc bằng cách kéo mạnh, vì gió bão có thể đã làm lỏng vít.
- Chuông treo cành cây trong vườn: cành có thể gãy trong bão, kéo theo chuông. Tháo xuống là cách gọn nhất.
Những việc này mất vài phút, nhưng giúp chiếc chuông của bạn không trở thành mối nguy cho chính gia đình và người đi đường.
Câu hỏi thường gặp
Có thể dùng móc dán để treo chuông gió không?
Chỉ nên dùng cho chuông rất nhẹ treo trong nhà, ở mặt phẳng nhẵn và khô. Ngoài trời, nắng nóng và độ ẩm làm keo yếu dần, cộng thêm lực giật khi gió lay, móc dán dễ bong. Chuông kim loại, chuông gốm nên bắt móc vít.
Bao lâu nên thay dây treo chuông gió?
Không có con số cố định, phụ thuộc loại dây và mức nắng. Với dây cước ngoài trời, nên kiểm tra mỗi vài tháng và thay khi thấy dây đục, giòn hoặc xơ. Dây dù tốt, xích inox bền hơn nhiều nhưng vẫn cần kiểm tra định kỳ.
Treo chuông gió ngoài lan can chung cư có được không?
Không nên. Chuông rơi từ tầng cao là vật rơi nguy hiểm cho người bên dưới, và nhiều toà nhà có nội quy không cho treo đồ ra ngoài mặt dựng. Treo hoàn toàn bên trong lan can, kể cả khi gió thổi văng ra.
Trần thạch cao có treo chuông gió được không?
Tấm thạch cao không chịu được vít thường với lực giật liên tục. Bạn cần tìm thanh khung xương phía trên để bắt vít, hoặc dùng loại tắc kê chuyên cho thạch cao và chỉ treo chuông nhẹ. Chuông nặng nên chuyển sang chỗ có bê tông hoặc xà gỗ.
Chuông treo cây trong vườn có làm hại cây không?
Dây mảnh siết chặt quanh cành có thể cứa vào vỏ khi cành lớn lên. Dùng dây bản rộng, có đệm vải hoặc cao su, quàng lỏng, và mỗi năm nới hoặc đổi chỗ buộc một lần.
Có cần tháo chuông gió khi có giông không?
Với giông mạnh hoặc bão, nên tháo hoặc buộc chặt chuông lại. Gió giật có thể làm chuông đập vào tường, kính, hoặc làm đứt dây. Chuông nặng bị gió quật có thể thành vật bay nguy hiểm.