Lát mã não là những lát cắt ngang khối mã não, dày vài mi-li-mét tới hơn một phân, mài bóng một hoặc hai mặt, để lộ vân đồng tâm và thường có lõi tinh thể ở giữa; trong nhà, chúng hay được dùng làm đế lót ly, chặn sách, khay nhỏ đựng đồ, hoặc treo ở cửa sổ cho ánh sáng xuyên qua.
Lát mã não đẹp và tiện dụng, nhưng mỗi cách dùng đòi hỏi một kiểu lát khác nhau: đế lót ly cần phẳng, có chân chống trượt; chặn sách cần dày, đáy mài phẳng; đồ treo cần mỏng để xuyên sáng. Bài này giải thích cách chọn lát theo công năng, đọc độ dày, mép mạ, màu nhuộm, và những lưu ý khi dùng lát mã não cạnh đồ uống nóng lạnh hay trên bàn trà gỗ.
Lát mã não được làm ra như thế nào
Thợ chọn những khối mã não dạng hốc hoặc khối tròn có vân đồng tâm, đặt lên máy cưa lưỡi kim cương và cắt thành nhiều lát song song. Một khối có thể cho vài lát tới hàng chục lát, lát ở giữa thường to và có lõi tinh thể rõ nhất, lát ở hai đầu nhỏ hơn, nhiều vỏ hơn. Vì vậy các lát từ cùng một khối có vân giống nhau như anh em, nhưng không lát nào trùng hẳn lát nào.
Sau khi cắt, lát được mài phẳng, đánh bóng một mặt hoặc cả hai mặt. Lát mài hai mặt cho ánh sáng xuyên qua rõ hơn, đẹp khi treo hoặc đặt trước đèn; lát mài một mặt, mặt kia để nhám, rẻ hơn và hợp làm đế lót ly vì mặt nhám bám chân đế tốt.
Phần lớn lát mã não màu sắc rực rỡ, như hồng sen, tím, xanh dương, xanh lá, đỏ tươi, là lát đã nhuộm. Lát màu tự nhiên thường xám, trắng, nâu, cam nhạt. Nhiều lát còn được viền mép bằng sơn nhũ hoặc mạ màu vàng, bạc để làm nổi đường bao. Biết những công đoạn này giúp bạn hiểu vì sao hai lát trông cùng cỡ mà khác giá đáng kể.
Chọn lát theo công năng
Mỗi cách dùng cần một kiểu lát khác nhau. Bảng dưới gom các thông số nên để ý; con số là khoảng tham khảo hay gặp, không phải tiêu chuẩn.
| Công năng | Đường kính | Độ dày | Mài | Chi tiết cần có |
|---|---|---|---|---|
| Đế lót ly | Khoảng 8–12 cm | Khoảng 5–8 mm | Mặt trên bóng, mặt dưới nhám hoặc bóng | Chân cao su, nút nỉ hoặc miếng lót chống trượt |
| Chặn sách (một cặp) | Khoảng 12–20 cm | Dày từ hơn 1 cm | Hai mặt bóng, cạnh đáy mài phẳng | Đáy phẳng để đứng vững, có thể kèm đế kim loại |
| Khay nhỏ đựng trang sức, chìa khoá | Khoảng 10–15 cm | Khoảng 8–12 mm | Mặt trên bóng | Miếng lót đáy, mép không sắc |
| Đồ treo cửa sổ | Khoảng 5–10 cm | Mỏng, khoảng 3–5 mm | Hai mặt bóng | Lỗ khoan gọn, dây hoặc móc chắc |
| Đặt trên giá đỡ trang trí | Tuỳ ý | Khoảng 5–10 mm | Hai mặt bóng | Giá đỡ vừa khít, không lỏng |
Độ dày là con số hay bị bỏ qua nhất khi mua online. Lát mỏng đẹp khi xuyên sáng nhưng dễ vỡ khi làm đế lót ly; lát dày đứng vững hơn nhưng nặng và tối hơn khi soi.
Đế lót ly mã não: điều cần biết khi dùng hằng ngày
Mã não không thấm nước. Mặt đá bóng không hút nước như đế giấy hay đế gỗ, nên giọt nước đọng từ ly đá sẽ đọng trên mặt lát rồi chảy ra mép. Nếu đặt trên bàn gỗ, nên lau khô định kỳ để nước không đọng xuống mặt bàn.
Chân chống trượt là bắt buộc. Lát đá trơn trượt trên mặt kính, mặt gỗ bóng; chân cao su hoặc nút nỉ giúp đế đứng yên và bảo vệ mặt bàn khỏi vết xước của mặt đá nhám.
Cẩn thận với ly rất nóng. Mã não chịu nhiệt khá tốt, nhưng lát mỏng có vết rạn sẵn có thể nứt khi đặt ấm nước sôi lên rồi đổ nước lạnh lên ngay. Với trà nóng thông thường trong chén, lát dày vừa phải dùng được.
Mép mạ dễ mòn. Viền vàng, bạc thường là sơn nhũ hoặc lớp mạ mỏng. Lau tay nhiều, va chạm ly, mép sẽ mòn dần. Đây là hao mòn tự nhiên, không phải lỗi của đá.
Lõi tinh thể dễ bám bẩn. Lát có lõi thạch anh lấp lánh trông đẹp nhưng các tinh thể nhỏ dễ đọng nước, bụi, đường từ đồ uống. Nếu dùng làm đế lót ly, chọn lát có lõi nhỏ hoặc lõi đã được mài phẳng.
Chọn một lát mã não đẹp khi mua trực tiếp hoặc online
Các bước sau giúp bạn chọn được lát vừa đẹp vừa bền, nhất là khi mua cả bộ đế lót ly hay một cặp chặn sách:
- Soi lát trước ánh sáng: lát mài hai mặt sẽ cho ánh sáng xuyên qua, vân đồng tâm hiện rõ; vết rạn chạy từ mép vào là điểm cần cân nhắc.
- Kiểm tra độ phẳng: đặt lát lên mặt bàn phẳng, ấn nhẹ một mép; lát bập bênh thì làm đế lót ly sẽ lắc.
- Sờ mép lát: mép nên được mài bo hoặc phủ viền, không sắc cạnh có thể cứa tay.
- Với bộ nhiều lát, so màu và cỡ: bộ đẹp là bộ có lát từ cùng một khối hoặc cùng tông, cỡ tương đương.
- Hỏi màu tự nhiên hay nhuộm, viền mép là sơn hay mạ, có chân chống trượt chưa.
- Khi mua online, xin ảnh chụp lát đặt trên mặt bàn dưới ánh sáng thường, không chỉ ảnh chụp ngược sáng, vì ảnh ngược sáng làm màu nhuộm trông rực hơn nhiều.
Với cặp chặn sách, đặt thử lên giá với một hàng sách nặng xem có đứng vững không trước khi nhận hàng, nếu được.
Màu nhuộm trên lát mã não và cách giữ màu
Lát mã não là nơi màu nhuộm được dùng rực rỡ nhất: hồng sen, tím, xanh ngọc, xanh dương, đỏ tươi, thậm chí cầu vồng nhiều màu. Mã não có lỗ xốp phân bố theo lớp vân, nên khi nhuộm, lớp xốp ngấm màu đậm, lớp chặt nhạt hơn, tạo ra các vòng màu đậm nhạt xen nhau rất đẹp. Đó là đá thật đã xử lý, không có gì xấu, miễn người bán nói rõ.
Độ bền màu phụ thuộc vào loại thuốc nhuộm. Màu hồng, tím và một số màu xanh dương tươi thường dùng thuốc nhuộm hữu cơ, có thể nhạt dần nếu lát đặt ở chỗ nắng chiếu trực tiếp nhiều giờ mỗi ngày trong thời gian dài. Màu xanh lá crom, màu đen carbon thường bền hơn. Lát treo cửa sổ hướng Tây là nơi dễ thấy hiện tượng phai nhất.
Để giữ màu, chọn chỗ có ánh sáng gián tiếp hoặc ánh sáng đèn, tránh lau bằng cồn, nước lau kính có cồn, chất tẩy. Nếu bạn muốn lát treo ở cửa sổ có nắng, chọn lát màu tự nhiên như trắng, xám, nâu, cam nhạt; chúng gần như không phai, lại cho sắc ấm rất dễ chịu khi nắng xuyên qua.
Bày lát mã não trong nhà: vài gợi ý thực tế
Lát mã não hợp với nhiều không gian. Theo quan niệm phong thủy đại chúng, người ta hay đặt đá màu đỏ, cam ở phía Nam, đá nâu vàng ở trung tâm, nhưng các gợi ý dưới đây thiên về thẩm mỹ và an toàn hơn là về hướng:
- Bàn trà phòng khách: bộ bốn đến sáu đế lót ly cùng tông, đặt trên khay gỗ để gom gọn khi không dùng.
- Giá sách: một cặp chặn sách lát dày, đặt hai đầu hàng sách; lát nhạt màu hợp giá gỗ sẫm, lát sẫm màu hợp giá trắng.
- Bàn làm việc: một lát cỡ vừa làm khay đựng kẹp giấy, bút, hoặc đơn giản làm chặn giấy.
- Cửa sổ, ban công kín: vài lát mỏng treo bằng dây cước, chọn màu tự nhiên để không phai; treo cách kính một khoảng để gió không đập lát vào kính.
- Phòng trẻ nhỏ: hạn chế lát mỏng treo thấp hoặc đặt mép bàn, vì lát vỡ có cạnh sắc.
Lát mã não là món quà tân gia, quà văn phòng dễ chọn. Nếu muốn xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước và độ dày, bạn có thể tham khảo tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Tặng lát mã não: đóng gói và gửi đi xa sao cho không vỡ
Lát mã não, nhất là bộ đế lót ly và cặp chặn sách, là món quà tân gia, quà văn phòng phổ biến. Lát đá mỏng lại là món dễ vỡ nhất khi gửi đi xa, nên vài điều sau đáng nhớ:
- Bọc riêng từng lát bằng giấy mềm hoặc túi xốp hơi, không xếp chồng hai lát trần lên nhau vì mặt đá cọ vào nhau sẽ xước và có thể mẻ mép.
- Đặt các lát đứng thẳng theo chiều dọc trong hộp, như xếp đĩa, chịu lực tốt hơn xếp nằm chồng.
- Chèn kín khoảng trống trong hộp bằng giấy vò hoặc xốp để lát không dịch chuyển khi lắc thử.
- Với cặp chặn sách dày và nặng, dùng hộp cứng hai lớp, ghi chú hàng dễ vỡ ở ngoài thùng bằng chữ viết tay hoặc nhãn của đơn vị vận chuyển.
- Kèm một tấm thiệp ngắn ghi đá tự nhiên hay đã nhuộm, viền mép là sơn hay mạ, và vài dòng cách lau, để người nhận biết cách dùng mà không cần hỏi lại.
- Khi nhận hàng, mở hộp kiểm tra ngay trước mặt người giao nếu được, chụp ảnh nếu có lát vỡ để làm căn cứ đổi trả.
Một bộ lát cùng khối, vân giống nhau như anh em, đặt trong hộp gỗ đơn giản đã là món quà đẹp, không cần thêm lời hứa may mắn nào.
Lau chùi và xử lý khi lát bị mẻ, nứt
Lát mã não dùng làm đế lót ly cần lau thường xuyên hơn đồ trang trí. Lau bằng khăn ẩm, có thể rửa nhanh dưới vòi nước với chút xà phòng dịu rồi lau khô ngay, nhất là phần chân cao su và miếng nỉ dán đáy. Không ngâm lát trong nước lâu, vì keo dán chân đế và lớp viền mép có thể bong, còn màu nhuộm có thể nhạt.
Nếu mép lát bị mẻ nhỏ, có thể nhờ thợ đá mài lại cho bo tròn, tránh cạnh sắc. Nếu lát nứt ngang, nên ngừng dùng làm đế lót ly, vì vết nứt có thể tách hẳn khi đặt ly nặng. Lát nứt vẫn có thể dùng làm đồ trang trí đặt nằm, hoặc gắn lên khung tranh.
Một số người giữ quan niệm vật phẩm vỡ là điềm không hay. Thực tế lát đá vỡ do va chạm hoặc vết rạn có sẵn, không mang ý nghĩa gì ngoài chuyện cần cẩn thận hơn khi dùng. Bạn có thể giữ lại làm kỷ niệm hoặc bỏ đi tuỳ ý, không cần lo lắng.
Câu hỏi thường gặp
Lát mã não có dùng làm đế lót ly nóng được không?
Được với chén trà, cốc cà phê nóng thông thường, nhất là khi lát dày vừa phải và không có vết rạn sâu. Không nên đặt nồi, ấm vừa nhấc khỏi bếp lên lát mỏng, và tránh đổ nước lạnh lên lát đang nóng vì sốc nhiệt có thể làm nứt.
Viền vàng trên lát mã não có phải vàng thật không?
Phần lớn là sơn nhũ hoặc lớp mạ mỏng màu vàng, không phải vàng thật. Viền này dễ mòn khi lau nhiều hoặc va chạm. Nếu người bán ghi viền mạ vàng thật, hỏi rõ độ dày lớp mạ và cách giữ gìn.
Vì sao lát mã não của mình bị nhạt màu sau một thời gian?
Nếu lát được nhuộm bằng thuốc nhuộm hữu cơ, ánh nắng trực tiếp và hoá chất có thể làm màu nhạt dần. Màu hồng, tím, một số xanh dương dễ bị nhất. Lát màu tự nhiên như trắng, xám, nâu gần như không phai.
Lát mã não có lõi tinh thể là gì?
Đó là phần lòng hốc chưa được silic lấp đầy, nơi thạch anh kết tinh thành những tinh thể nhỏ hướng vào trong. Khi cắt lát, phần này hiện ra ở giữa, lấp lánh dưới ánh sáng. Lõi tinh thể đẹp nhưng dễ bám bụi và bẩn.
Chặn sách mã não cần nặng bao nhiêu?
Không có con số chung, phụ thuộc hàng sách dài và nặng tới đâu. Thường lát dày hơn một phân, đường kính khoảng mười lăm phân trở lên, có đáy mài phẳng hoặc đế kim loại, là đủ giữ một hàng sách cỡ vừa đứng thẳng.
Lát mã não có cần tẩy uế trước khi dùng không?
Đó là tập quán của một số người, không bắt buộc. Với lát dùng làm đế lót ly, việc cần làm trước tiên là rửa sạch bụi đá từ khâu chế tác, lau khô và kiểm tra chân chống trượt. Nếu muốn theo tập quán, nên chọn cách không ngâm nước muối lâu.