Vật phẩm phong thuỷ ngày Tết thường chia hai việc: biếu Tết và bày nhà đón năm mới. Món biếu hay gặp là bắp cải ngọc, hồ lô, cây đá quý, hoa mẫu đơn bằng đá, tiền xu cổ treo; món bày nhà là đĩa thất tinh, tượng linh vật của năm, bình hoa đá, dây tiền xu treo cửa. Cả hai mang lời chúc năm mới đủ đầy theo tập quán, nhưng cách chọn khác nhau: món biếu phải hợp người nhận, món bày phải hợp chỗ đặt trong mấy ngày Tết đông người.
Phần dưới đi qua ý nghĩa các món theo quan niệm dân gian, chọn theo người được biếu, chọn món bày nhà, chuyện linh vật năm mới, món nên tránh ngày Tết, bảng chọn nhanh, rồi hộp, thẻ, ngân sách, kiểm hàng và lúc mang đi biếu. Quà Tết vật phẩm chỉ là một phần của Tết; nếp biếu bánh, trà, đặc sản vẫn giữ nguyên.
Những món hay được chọn dịp Tết và ý nghĩa theo tập quán
Bắp cải ngọc. Chữ "bắp cải" trong tiếng Hoa đọc gần "bách tài" (trăm thứ của cải), nên bắp cải ngọc, bắp cải đá thành món chúc Tết quen thuộc với người Hoa và người Việt gốc Hoa. Cỡ 10–15 cm đặt kệ phòng khách vừa đẹp. Bắp cải bằng ngọc thật đắt hơn nhiều so với bắp cải bột đá nhuộm màu, nên hỏi rõ chất liệu trước khi chọn tầng giá.
Tiền xu cổ treo. Chuỗi đồng xu đúc mẫu cổ buộc dây đỏ, mang ý đủ đầy. Treo cửa, treo két, treo trong xe (không che tầm nhìn). Món nhỏ, nhẹ, hợp biếu nhiều người.
Hoa mẫu đơn đá, hoa cúc đá. Mẫu đơn là hoa phú quý, cúc là hoa trường thọ trong tranh Tết xưa. Bình hoa đá không héo, bày từ Tết năm này sang năm sau.
Hồ lô. Ý chúc sức khoẻ, bao bọc, hợp biếu ông bà, cha mẹ. Hồ lô đồng, gỗ, gốm đều có.
Đĩa thất tinh, quả cầu. Bày phòng khách đón khách đầu năm; đĩa có bảy viên cầu thạch anh xếp vòng. Quả cầu trong suốt cần tránh nắng chiếu thẳng.
Linh vật của năm. Tượng con giáp của năm mới (năm Đinh Mùi 2027 là con dê) được nhiều nhà bày Tết như món trang trí theo mùa. Đây là linh vật theo năm, không phải chọn theo tuổi người nhận.
Chọn món biếu theo người nhận
Ông bà, cha mẹ thích món mang ý trường thọ, sức khoẻ, sum vầy: hồ lô, bình hoa cúc đá, tượng Tam Đa nhỏ. Món nhẹ, đế vững, đặt được bàn trà hoặc tủ phòng khách. Đừng biếu món quá to; nhà ông bà ngày Tết đã chật bánh trái, hoa, mâm cỗ.
Họ hàng, hàng xóm thân thường nhận món nhỏ đi kèm hộp bánh, hộp trà: chuỗi tiền xu treo, hồ lô mini, móc khoá đá. Biếu nhiều nhà thì chọn một mẫu đồng loạt, đều nhau để không ai so bì. Với người lớn tuổi trong họ, có thể chọn món trang trọng hơn một chút.
Sếp, đối tác, khách hàng là nhóm hay nhận vật phẩm dịp Tết nhất. Bắp cải ngọc, cây đá quý, thuyền buồm, tranh đồng nhỏ đặt văn phòng đầu năm. Với người làm cơ quan nhà nước, quy định phòng, chống tham nhũng hạn chế nhận quà liên quan công việc; quà Tết nên là món nhỏ mang tính lễ tiết hoặc chỉ là lời chúc. Với đối tác người Hoa, bắp cải ngọc, tỳ hưu được hiểu ngay; với đối tác phương Tây, kèm thẻ giải nghĩa tiếng Anh.
Người làm ăn buôn bán thường quý tiền xu treo két, thiềm thừ nhỏ cho quầy, vì đầu năm là lúc họ sắp lại quầy hàng. Người làm công việc văn phòng hợp món để bàn: quả cầu nhỏ, bình bút đá, bắp cải ngọc mini.
Món bày nhà ngày Tết: chỗ đặt và an toàn khi nhà đông người
Mấy ngày Tết nhà đông khách, trẻ con chạy nhảy, bàn ghế dịch chuyển liên tục. Món bày Tết nên đặt ở chỗ cao vừa tầm mắt người ngồi, đế vững, xa mép bàn. Bàn trà phòng khách đã có khay mứt, ấm chén, đĩa hoa quả; một bắp cải ngọc hoặc đĩa thất tinh nhỏ là đủ, không nên chất thêm nhiều món.
Bình hoa mẫu đơn, hoa cúc đá cao dễ đổ khi trẻ kéo khăn bàn. Đặt tủ thấp có lưng tựa vào tường, hoặc dùng đế chống trượt. Dây tiền xu treo cửa nên treo cao hơn tầm với của trẻ nhỏ, vì đồng xu rời là vật trẻ có thể nuốt.
Ngày Tết nhà nhiều nhang, nến, đèn trang trí. Đừng đặt món gỗ, món có tua vải đỏ sát bàn thờ đang thắp nhang hoặc sát nến. Quả cầu thạch anh trong suốt đặt cạnh cửa sổ có nắng đầu xuân có thể tụ nắng lên rèm, khăn bàn. Những chuyện nhỏ này dễ quên trong mấy ngày bận rộn.
Sau Tết, nhiều món bày theo mùa như linh vật năm, hoa đá có thể cất lại hộp. Giữ hộp gốc có mút định hình, gói lại sau Tết, năm sau lấy ra vẫn nguyên.
Linh vật năm mới: chọn chất liệu, cỡ và cất sau Tết
Linh vật của năm là món bày theo mùa, nên chọn sao cho dùng được nhiều năm hoặc dễ cất. Tượng đồng, tượng đá bền nhưng nặng; tượng gỗ, tượng gốm nhẹ hơn và hợp không khí Tết ấm cúng. Cỡ 10–20 cm vừa bàn trà, tủ phòng khách; tượng lớn hơn hợp sảnh văn phòng, cửa hàng.
Nhiều gia đình sưu tầm đủ mười hai con giáp qua từng năm, mỗi Tết thêm một con cùng chất liệu, cùng cỡ. Nếu biếu cho gia đình có nếp này, hỏi họ đang sưu tầm loại nào để món mới khớp với bộ cũ; một con dê đồng lạc giữa mười một con gốm sẽ bị đặt riêng.
Sau Tết, linh vật của năm có thể vẫn bày tiếp cả năm hoặc cất lại. Không có lệ bắt buộc nào. Nếu cất, lau sạch, để khô, gói trong hộp có mút; đồng nên bọc thêm giấy chống ẩm để không xỉn trong mùa nồm.
Món nên tránh dịp Tết
Ngày Tết người ta kiêng nhiều hơn ngày thường. Một số món nên tránh khi biếu:
- Vật sắc nhọn, dao kéo, kiếm trang trí: kiêng "cắt đứt" ngay đầu năm.
- Đồng hồ với người giữ nếp Hoa: kiêng vì đọc gần "tiễn đưa".
- Món màu trắng toàn bộ, màu đen toàn bộ: ngày Tết chuộng đỏ, vàng, xanh ngọc.
- Món vỡ, sứt, nứt: đầu năm kiêng đồ vỡ; kiểm kỹ trước khi biếu.
- Bộ bốn món với người Hoa, người Nhật, người Hàn: số bốn đọc gần "tử".
- Món quá giá trị cho người có chức vụ đang giải quyết việc của mình: quà Tết dễ thành chuyện khác.
- Món dễ cháy treo gần bàn thờ: tua vải, đồ giấy, gỗ khô.
Với linh vật năm mới, một số người kiêng con giáp xung với tuổi mình. Chuyện tuổi xung là chủ đề riêng; nếu không chắc, chọn món trung tính như bắp cải ngọc, hồ lô, hoa đá.
Bảng chọn nhanh vật phẩm dịp Tết
Người nhận hoặc chỗ bày, món hợp và lưu ý:
| Người nhận, chỗ bày | Món hay chọn | Lưu ý |
|---|---|---|
| Ông bà, cha mẹ | Hồ lô, bình hoa cúc đá, Tam Đa nhỏ | Nhẹ, đế vững; bàn trà ngày Tết đã chật |
| Họ hàng, hàng xóm | Tiền xu treo, hồ lô mini | Một mẫu đồng loạt; kèm bánh trà |
| Sếp, đối tác | Bắp cải ngọc, cây đá quý, thuyền nhỏ | Đúng mực; thẻ giải nghĩa nếu là người nước ngoài |
| Chủ cửa hàng | Tiền xu treo két, thiềm thừ nhỏ | Hợp quầy; dịp sắp lại quầy đầu năm |
| Phòng khách nhà mình | Đĩa thất tinh, bắp cải ngọc, linh vật năm | Ít món, đặt xa mép bàn, xa nến nhang |
| Cửa ra vào | Dây tiền xu treo, đôi kỳ lân nhỏ | Treo cao, xa tầm trẻ |
Mua sớm trước Tết hai ba tuần thường có nhiều mẫu hơn và đủ thời gian đổi nếu lỗi; sát Tết hàng đẹp hết, giao hàng chậm.
Hộp, thẻ, ngân sách, kiểm hàng và lúc biếu
Hộp. Hộp màu đỏ, vàng, xanh ngọc hợp không khí Tết. Hộp cứng có mút, vì quà Tết hay được xếp chồng trong xe, trong nhà.
Thẻ. Một câu chúc năm mới gắn với món: "Bắp cải ngọc – chúc gia đình năm mới đủ đầy". Viết tay nếu biếu ít người; in sẵn nếu biếu nhiều, nhưng ký tay tên.
Ngân sách theo tầng. Món nhỏ: tiền xu treo, hồ lô mini, móc khoá đá. Món trung: bắp cải ngọc 10–15 cm, bình hoa đá nhỏ, cây đá quý vừa. Món lớn: tranh đồng, thuyền lớn, bắp cải ngọc khối lớn. Lập danh sách người biếu theo tầng trước khi mua.
Kiểm hàng. Bắp cải "ngọc" giá rẻ thường là bột đá đúc hoặc nhựa nhuộm xanh; kiểm vân có tự nhiên không, có đường ráp khuôn không. Tiền xu kiểm dây buộc chắc, xu không gỉ sét. Hoa đá kiểm cánh có dính chắc vào cành.
Lúc biếu. Biếu trước Tết, từ khoảng rằm tháng Chạp đến trước giao thừa, là lúc phổ biến. Đầu năm đi chúc Tết thì mang món nhỏ cầm tay. Trao bằng hai tay, kèm lời chúc ngắn.
Đặt mua số lượng cho quà Tết
Doanh nghiệp, gia đình biếu nhiều người nên đặt cùng một lô để màu đá, kiểu dáng đồng đều, và giữ thêm vài suất dự phòng. Ghi lại danh sách đã biếu món gì, để năm sau không biếu trùng cho cùng một người. Lô đặt nên chốt mẫu bằng một món thật trước, không chỉ bằng ảnh, vì đá tự nhiên mỗi lô một màu và ảnh chụp đèn vàng thường đẹp hơn món thật.
Các mẫu thuộc nhóm Tiền Xu, Tiền Cổ và Bắp Cải, Cù Lạc Sâm có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Nếu gửi quà Tết qua chuyển phát, tính trước lịch nghỉ Tết của đơn vị giao hàng; quà đến sau mùng mười thì đã thành quà muộn, mất nhiều ý nghĩa. Món đá nặng đóng hai lớp, ghi hàng dễ vỡ, và chọn món khối đặc thay vì món có cành lá mảnh. Người nhận ở xa nên được nhắn trước để có người ở nhà nhận hàng những ngày cuối năm, khi nhiều gia đình đã về quê.
Câu hỏi thường gặp
Bắp cải ngọc có ý nghĩa gì mà hay được biếu Tết?
Chữ "bắp cải" trong tiếng Hoa đọc gần với "bách tài", nghĩa là trăm thứ của cải, nên bắp cải ngọc thành lời chúc năm mới đủ đầy. Đây là chơi chữ theo tập quán, người Hoa và người Việt gốc Hoa hiểu ngay. Với người không biết, có thể giải thích trên thẻ.
Có nên biếu tượng linh vật của năm cho người tuổi xung không?
Một số người kiêng con giáp xung với tuổi mình, một số không quan tâm. Nếu không biết người nhận nghĩ thế nào, chọn món trung tính như bắp cải ngọc, hồ lô, hoa đá. Linh vật năm hợp để nhà mình bày Tết hơn là để biếu người không rõ quan niệm.
Treo tiền xu cổ ở đâu ngày Tết?
Nhiều nhà treo ở cửa chính, cửa hàng, két tiền theo tập quán. Treo cao hơn tầm với của trẻ nhỏ vì đồng xu rời nguy hiểm khi nuốt. Treo trong xe thì treo chỗ không che tầm nhìn người lái và không đung đưa va kính.
Quà Tết vật phẩm cho đối tác bao nhiêu là vừa?
Theo mặt bằng của ngành và quan hệ, không có mức chung. Nên chia tầng theo mức quan hệ, mỗi tầng một mẫu thống nhất. Với đối tác ở cơ quan nhà nước, quà nên là món nhỏ mang tính lễ tiết hoặc chỉ gửi thiệp chúc Tết.
Bày vật phẩm ngày Tết bao nhiêu món là đủ?
Phòng khách ngày Tết đã có hoa, mâm quả, khay mứt, nên một hai món vật phẩm là đủ: một bắp cải ngọc hoặc đĩa thất tinh trên bàn trà, một bình hoa đá trên tủ. Bày nhiều món làm phòng rối và dễ va đổ khi nhà đông khách.
Mua vật phẩm Tết sớm hay sát Tết?
Sớm hơn tốt hơn: trước Tết hai ba tuần nhiều mẫu, còn thời gian đổi trả, giao hàng chưa quá tải. Sát Tết hàng đẹp hết, giá có thể cao hơn và rủi ro giao muộn. Món cần khắc chữ, đặt theo lô cần đặt sớm hơn nữa.