Cửa hàng ở Việt Nam hay bày một đến ba món vật phẩm phong thuỷ: một con thiềm thừ hoặc tỳ hưu nhỏ ở quầy, một chiếc thuyền buồm hoặc cây đá quý ở kệ sau quầy, đôi khi thêm chuông gió ở cửa. Theo quan niệm dân gian, đó là những hình tượng gắn với buôn bán thuận lợi, giữ được tiền và đón khách. Còn nhìn bằng con mắt người bán hàng, chúng là món trang trí có câu chuyện, giúp quầy có điểm nhấn và tạo cảm giác chủ quán chăm chút.
Vật phẩm không làm thay việc chọn hàng, giữ giá và chăm khách. Bài này đi theo trình tự của một người đã bày hàng nhiều năm: tập quán hay chọn món gì và vì sao, chọn cỡ theo quầy và kệ, đặt chỗ nào để không vướng lối đi và không che lối thoát hiểm, chia ngân sách thành ba tầng, rồi kiểm hàng trước khi trả tiền.
Những món cửa hàng hay chọn và quan niệm đi kèm
Thiềm thừ (cóc ba chân ngậm tiền). Đây là món quen nhất ở quầy thu tiền. Quan niệm phổ biến cho rằng con cóc ngậm đồng xu tượng trưng cho tiền vào, nên nhiều người đặt nó cạnh nơi nhận tiền, đầu quay vào phía trong cửa hàng. Có nơi lại xoay đầu ra cửa ban ngày rồi quay vào lúc đóng cửa; đây là thói quen từng nhà, không có chuẩn chung.
Tỳ hưu. Hình tượng con thú có sừng, thân chắc, được truyền tụng là chỉ "nuốt vào" mà không "nhả ra". Cửa hàng thường đặt một con hoặc một đôi, đầu hướng ra cửa theo quan niệm đón tài. Với chủ tiệm, ý nghĩa thực tế hơn là lời nhắc giữ dòng tiền, tiêu chi phí có kỷ luật.
Thuyền buồm. Mang ý "thuận buồm xuôi gió". Người ta thường đặt thuyền trên kệ sau quầy, mũi thuyền hướng vào trong như hàng chở vào nhà. Thuyền gỗ dài từ 40 cm trở lên hợp cửa hàng có kệ sâu, còn quầy nhỏ chỉ nên chọn thuyền đồng hoặc pha lê cỡ một gang tay.
Cây đá quý tài lộc. Cây có thân đồng hoặc dây kim loại, tán gắn hạt đá thạch anh, mã não. Món này hợp kệ trưng bày, tủ kính, góc gần cửa sổ nhưng không nắng gắt. Ưu điểm là dễ nhìn từ xa và không cần chăm như cây thật.
Chuông gió, khánh treo ở cửa. Ngoài ý nghĩa tập quán, chuông có công dụng rất thật: báo có khách bước vào khi người bán đang ở trong kho. Chỉ cần treo cao khỏi tầm đầu và không quệt vào cánh cửa kính.
Bảng chọn nhanh: nhu cầu của cửa hàng → món hay chọn → lưu ý
Bảng dưới gom những tình huống hay gặp nhất khi chủ tiệm hỏi mua. Cột cuối là chỗ người mới hay sai, đọc kỹ trước khi chốt món:
| Nhu cầu, chỗ đặt | Món hay chọn | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|
| Quầy thu tiền nhỏ, mặt quầy dưới 1 m | Thiềm thừ, tỳ hưu cỡ 8–12 cm; đĩa tiền xu | Không đặt sát máy in hoá đơn, ngăn kéo tiền; đế chống trượt |
| Kệ sau quầy, khách nhìn thấy khi vào | Thuyền buồm, cây đá quý, tháp nhỏ | Cao không quá một phần ba chiều cao ô kệ; chèn chặt chống đổ |
| Tủ kính trưng bày hàng | Quả cầu thạch anh trên đế, cụm đá thô | Tránh nắng chiếu thẳng vào quả cầu vì tụ nhiệt; không lấn chỗ hàng bán |
| Cửa ra vào | Chuông gió, khánh nhỏ | Treo trên tầm đầu; không chạm cửa kính, không vướng rèm cuốn |
| Cửa hàng rộng, muốn một món làm điểm nhìn | Tỳ hưu đôi cỡ lớn, thuyền gỗ dài, tranh đá quý | Đặt trên bệ chắc, không chắn lối thoát nạn hay bình chữa cháy |
Nếu chỉ chọn một món, đa số chủ tiệm bắt đầu bằng thiềm thừ hoặc tỳ hưu nhỏ ở quầy, vì đó là nơi chủ ngồi mỗi ngày và món nhỏ ít tốn chỗ nhất. Thêm món thứ hai hay thứ ba nên chờ vài tuần, xem quầy đã gọn chưa rồi mới tính.
Chọn cỡ, chất liệu và màu theo đúng chỗ đặt
Sai lầm hay gặp nhất là mua theo cảm hứng ở cửa hàng vật phẩm, về đặt lên quầy mới thấy to quá. Trước khi đi mua, đo ba thứ: chiều sâu mặt quầy còn trống sau khi đã đặt máy tính tiền, chiều cao ô kệ định đặt và khoảng cách từ đó tới lối khách đi. Một quầy sâu 50 cm, đã có máy in và máy quẹt thẻ, thường chỉ còn một khoảng 15–20 cm cho vật phẩm, vừa đủ cho con thiềm thừ cao khoảng 10 cm.
Chất liệu nên chọn theo môi trường. Cửa hàng mặt đường nhiều bụi nên chọn đồng hoặc đá có bề mặt nhẵn, lau một lần là sạch; tượng chạm khắc nhiều khe nhỏ sẽ đóng bụi đen sau vài tháng. Cửa hàng ẩm, gần bếp hoặc ven sông nên tránh gỗ chưa xử lý và đồng mạ mỏng vì dễ mốc, bong lớp mạ. Pha lê và thạch anh đẹp dưới đèn nhưng dễ mẻ khi rơi, nên đặt chỗ ít người chạm.
Màu sắc trong quan niệm ngũ hành thường được chọn theo mệnh chủ cửa hàng, nhưng ở mức cửa hàng, người làm lâu năm còn nhìn màu theo hàng hoá: tiệm hàng tươi màu sắc rực rỡ thì vật phẩm tông đồng trầm cho đỡ rối, còn tiệm nội thất tông gỗ thì một món đá xanh hoặc thạch anh trong sẽ nổi hơn. Màu nào hợp mệnh nào là đề tài riêng, ở đây chỉ nên nhớ một nguyên tắc: vật phẩm phải hợp với cửa hàng trước, hợp mệnh sau.
Một mẹo của người bày hàng: cắt một tấm bìa đúng kích thước đế món định mua, đặt thử lên quầy hay kệ một ngày làm việc. Nếu trong ngày đó tấm bìa bị gạt lệch vài lần, bị khách đặt túi đè lên hoặc che mất bảng mã thanh toán, thì chỗ đó không hợp, hoặc món cần nhỏ hơn. Cách làm thô sơ này rẻ hơn nhiều so với mua về rồi để xó vì không có chỗ. Với món treo như chuông gió, buộc thử một sợi dây có vật nặng nhỏ ở đúng độ cao định treo, mở đóng cửa vài chục lần xem có quệt vào đâu không.
Ngân sách chia ba tầng và kiểm hàng trước khi trả tiền
Không nói giá cụ thể vì giá thay đổi theo chất liệu và tay nghề, nhưng có thể chia ngân sách theo tầng để dễ quyết. Tầng nào cũng cần kiểm hàng:
- Tầng món nhỏ: thiềm thừ, tỳ hưu bằng bột đá đúc hoặc đồng hợp kim cỡ dưới 12 cm, móc tiền xu, chuông gió. Hợp cửa hàng mới mở, quầy chật. Kiểm: đường khuôn đúc có lộ rõ không, lớp sơn giả đồng có bong ở đáy không.
- Tầng món trung: thiềm thừ, tỳ hưu bằng đá tự nhiên hoặc đồng đúc, thuyền buồm cỡ vừa, cây đá quý cao 30–40 cm. Kiểm: đá nhuộm thường có màu đậm đọng ở khe nứt; đồng thật nặng tay, không hút nam châm.
- Tầng món lớn: đôi tỳ hưu cỡ lớn, thuyền gỗ dài, tranh đá quý, cụm đá thô lớn. Món này cần tính chỗ đặt, chịu lực của kệ và đường vận chuyển vào cửa hàng. Kiểm: hỏi rõ chất liệu đế, khối lượng, có giấy kiểm định khoáng vật hay chỉ là phiếu của nơi bán.
- Chừa phần cho phụ kiện: đế gỗ, đế cao su chống trượt, keo dán mềm cố định, khăn lau mềm. Món tốt mà đế lỏng vẫn là món dễ vỡ.
Cách kiểm thật giả chi tiết cho từng chất liệu là chủ đề riêng; với cửa hàng, chỉ cần nhớ: món càng đắt càng phải hỏi chất liệu bằng câu cụ thể và xin ghi vào hoá đơn.
Đặt cho đúng mà vẫn an toàn, không vướng khách
Cửa hàng là nơi có người qua lại liên tục, nên an toàn quan trọng hơn hướng đặt. Lối đi chính và lối thoát nạn phải trống; không đặt chậu đá, tượng lớn hay kệ trưng vật phẩm chắn cửa thoát hiểm, tủ điện, bình chữa cháy hay đầu báo khói. Vật treo không được che đèn chỉ dẫn thoát nạn. Đây là những điểm đoàn kiểm tra phòng cháy chữa cháy thường nhìn, và cũng là chỗ khách vấp ngã nếu chủ tiệm sơ ý.
Đồ đá, đồ đồng nặng nên đặt thấp, cách mép kệ vài phân, có đế cao su chống trượt. Cửa hàng có trẻ em lui tới, như tiệm tạp hoá hay tiệm đồ chơi, không nên đặt tượng nặng trên kệ cao ngang tầm tay trẻ với. Nến thơm, đèn xông tinh dầu nếu dùng để tạo mùi cho cửa hàng thì đặt xa hàng dễ cháy như vải, giấy, và tắt khi đóng cửa.
Một số chủ tiệm mời người làm lễ khai quang vật phẩm trước khi bày theo tập quán. Việc này không bắt buộc; nếu làm thì vẫn nên lau sạch, đặt chắc và giữ món đồ gọn gàng như mọi món trang trí khác. Bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa là chủ đề bài trí riêng, không nằm trong phần chọn vật phẩm ở đây.
Vài món là đủ: giữ quầy gọn và để hàng hoá làm chính
Người bán hàng lâu năm thường nói vui rằng món vật phẩm hiệu quả nhất trong cửa hàng là quầy sạch. Khách nhìn thấy một con thiềm thừ bóng loáng bên cạnh máy tính tiền gọn gàng sẽ có cảm giác khác hẳn khi nó nằm giữa chồng hoá đơn, túi nilon và chai nước. Vì vậy, trước khi mua thêm món thứ tư, thứ năm, nên dọn quầy trước.
Ba món đặt ở ba tầng nhìn khác nhau là đủ cho đa số cửa hàng: một món nhỏ trên quầy ngang tầm tay, một món vừa ở kệ ngang tầm mắt, một món treo hoặc đặt gần cửa. Nhiều hơn dễ thành cửa hàng đồ phong thuỷ thay vì cửa hàng của bạn, khách sẽ hỏi giá vật phẩm thay vì hỏi hàng.
Lau vật phẩm định kỳ, khoảng mỗi tuần một lần với cửa hàng mặt đường, cũng là dịp kiểm đế có lỏng không, đá có nứt không. Món vỡ, sứt mẻ nên thay; tập quán cho rằng đồ vỡ không nên để, còn về thực tế thì cạnh vỡ dễ làm đứt tay. Các mẫu thuộc nhóm Thiềm Thừ Phong Thủy và Thuyền Buồm Thuyền Rồng có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng mới mở nên mua vật phẩm nào trước tiên?
Đa số chủ tiệm bắt đầu bằng một món nhỏ đặt ở quầy, như thiềm thừ hoặc tỳ hưu cỡ khoảng 10 cm, vì đó là chỗ chủ ngồi hằng ngày và tốn ít chỗ. Khi đã quen cách bày hàng, mới tính thêm thuyền buồm hay cây đá quý ở kệ sau quầy.
Đặt cả thiềm thừ và tỳ hưu trên cùng một quầy có được không?
Nhiều cửa hàng vẫn đặt cả hai, mỗi con một bên quầy. Điều cần tính là chỗ trống: hai món cạnh máy tính tiền dễ làm quầy chật. Nếu quầy dưới một mét, chọn một món là gọn hơn, món còn lại đưa lên kệ sau quầy.
Cửa hàng thuê có nên mua vật phẩm cỡ lớn không?
Cửa hàng thuê nên ưu tiên món dễ dời: cỡ vừa, có đế riêng, không phải khoan tường hay gắn chết. Món quá nặng khi chuyển mặt bằng vừa tốn công vừa dễ vỡ. Nếu thích món lớn, chọn loại tháo rời được phần đế.
Vật phẩm đặt trong tủ kính có cần lau không?
Có, nhưng thưa hơn. Tủ kính đóng kín vẫn lọt bụi mịn, nhất là cửa hàng mặt đường. Lau bằng khăn mềm khô mỗi tháng một lần là đủ; đá đánh bóng tránh lau bằng hoá chất tẩy kính vì có thể làm mờ bề mặt.
Vật phẩm có làm cửa hàng đông khách hơn không?
Theo tập quán, người ta bày vật phẩm với mong muốn buôn bán thuận lợi, nhưng đó là quan niệm, không phải điều được bảo đảm. Lượng khách phụ thuộc mặt bằng, hàng hoá, giá và cách phục vụ. Vật phẩm nên được xem là món trang trí có ý nghĩa và lời nhắc cho chủ tiệm.
Có cần chọn vật phẩm theo mệnh của chủ cửa hàng không?
Nhiều người có chọn màu và chất liệu theo mệnh chủ tiệm. Nếu không rõ mệnh hoặc cửa hàng nhiều người góp vốn, chọn món tông trung tính như đồng, gỗ, thạch anh trong là an toàn, rồi ưu tiên cỡ và chỗ đặt cho hợp cửa hàng.