Khối và tượng hổ phách để bàn đẹp nhất khi được đặt ở chỗ sáng dịu, có ánh sáng đi xuyên qua từ phía sau hoặc bên cạnh, tránh nắng chiếu trực tiếp và nguồn nhiệt. Chọn cỡ thì ưu tiên khối vừa tay, đế chắc, hơn là khối to rẻ bất thường.
Khác với thạch anh hay bột đá, hổ phách nhẹ, mềm, ấm, và rất hiếm khi có khối lớn đủ trong để chạm tượng to. Vì vậy món bày bằng hổ phách thường là khối nhỏ đánh bóng giữ dáng tự nhiên, khối có cửa sổ mài phẳng để nhìn vào trong, hoặc tượng chạm cỡ lòng bàn tay. Bài này hướng dẫn chọn từng dạng, chọn đế, chỗ đặt trong nhà, cách chiếu sáng và giữ sạch.
Các dạng hổ phách để bày thường gặp
Khối thô đánh bóng toàn phần. Thợ giữ nguyên hình dạng tự nhiên của mảnh hổ phách, chỉ mài nhẵn và đánh bóng. Dạng này cho thấy rõ màu, vân và tạp chất bên trong, hợp người thích vẻ nguyên bản.
Khối giữ vỏ, mài cửa sổ. Một phần vỏ phong hoá sần đục được giữ lại, chỉ mài phẳng một hoặc vài mặt như cửa sổ để nhìn vào bên trong. Món bày có hai lớp tương phản: ngoài mộc, trong sáng, nhìn rất tự nhiên.
Tượng chạm nhỏ. Hình Phật Di Lặc, cá chép, hồ lô, tỳ hưu, con giáp cỡ vài centimét. Vì hổ phách mềm, nét chạm thường tròn, khối lớn, không sắc như ngọc. Tượng chạm từ khối nguyên trong suốt cỡ lớn là hiếm.
Mảnh có côn trùng, lá. Thường là khối nhỏ mài theo hình giữ trọn tạp chất, bày trên đế hoặc trong hộp kính nhỏ. Đây là món cần kiểm kỹ nhất, có bài riêng trong mục này.
Tranh, đĩa ghép hổ phách vụn. Mảnh vụn được ghép thành hoạ tiết trên nền gỗ hoặc kim loại. Đẹp và giá mềm hơn, nhưng là hàng ghép, nên đọc mô tả để biết rõ.
Chọn cỡ theo chỗ đặt
Hổ phách nhẹ, nên khối nhìn to vẫn không nặng như đá. Bảng dưới gợi ý cỡ theo không gian; số đo là chiều lớn nhất của khối, chưa kể đế.
| Chỗ đặt | Cỡ gợi ý | Dạng hợp | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bàn làm việc, bàn học | 3 đến 6 cm | Khối đánh bóng nhỏ, tượng chạm cỡ lòng bàn tay | Đặt xa mép bàn, xa cốc nước nóng |
| Kệ sách, tủ trưng bày | 5 đến 10 cm | Khối giữ vỏ mài cửa sổ, mảnh có tạp chất | Hợp nhất để chiếu đèn từ phía sau |
| Bàn trà phòng khách | 6 đến 12 cm | Khối lớn hình tự do, tượng chạm khối tròn | Tránh chỗ trẻ nhỏ với tới, chỗ dễ va |
| Quầy lễ tân, quầy thu ngân | 5 đến 10 cm | Khối đánh bóng có đế chắc | Tránh đèn chiếu nóng ở quầy |
| Tủ kính sưu tầm | Tuỳ món | Mảnh côn trùng, khối hiếm | Có thể kèm kính lúp, đèn LED nhỏ |
Khối hổ phách tự nhiên trên 10 cm đủ đẹp để bày là món hiếm và có giá trị cao. Một khối to, trong vắt, đều màu mà giá ngang đồ trang trí thông thường thì nhiều khả năng là nhựa, copal hoặc hổ phách ép; nên hỏi kỹ trước khi mua.
Kiểm một khối hổ phách trước khi mang về
Khối bày thường to hơn hạt vòng, nên vừa dễ kiểm hơn, vừa đáng kiểm hơn. Bạn có thể xin người bán cho xem hoặc gửi video những điểm sau.
- Trọng lượng so với kích thước. Hổ phách chỉ nặng hơn nước một chút. Ví dụ giả định: một khối cỡ bao diêm lớn, thể tích khoảng 50 cm khối, chỉ nặng chừng 55 gam; cùng cỡ ấy bằng thuỷ tinh nặng khoảng 125 gam, bằng đá thạch anh khoảng 130 gam.
- Cảm giác khi cầm. Hổ phách ấm tay ngay, không mát lạnh kéo dài như đá hay thuỷ tinh. Nhựa cũng ấm, nên đây chỉ để loại đá và thuỷ tinh.
- Soi ngược sáng. Tìm bọt khí tròn nhỏ, vân dòng chảy, mảnh vụn thực vật. Khối trong vắt tuyệt đối, đều màu, không một gợn ở kích thước lớn là điểm cần hỏi thêm.
- Vỏ phong hoá. Với khối giữ vỏ, vỏ thật thường sần, đục, có vết nứt mạng nhện mịn; vỏ giả do phun hay sơn thường đều, có khi bong thành mảng.
- Đáy và các chỗ khuất. Tìm đường nối khuôn, vết keo, lớp sơn khác màu, dấu hiệu khối ghép từ nhiều mảnh.
- Mùi. Khối mới mà có mùi hoá chất nồng là dấu hiệu nên dè dặt. Hổ phách nguội gần như không mùi.
Chọn đế: gỗ, đá hay kim loại
Hổ phách nhẹ, mặt đáy thường không phẳng vì giữ dáng tự nhiên, nên đế không chỉ để trang trí mà còn để giữ khối khỏi lật, khỏi lăn. Đế gỗ là lựa chọn phổ biến nhất: gỗ ấm màu, hợp tông vàng nâu của hổ phách, có thể khoét lòng theo đúng dáng đáy khối. Khi chọn đế gỗ, kiểm mặt tiếp xúc đã được đánh nhẵn và không có dầu bóng chưa khô, vì lớp sơn dầu còn dính có thể bám vào bề mặt hổ phách.
Đế đá như đá cẩm thạch, đá đen mài hợp không gian hiện đại, tạo tương phản màu. Đá nặng nên giữ khối chắc hơn, nhưng mặt đá cứng có thể làm xước đáy hổ phách nếu khối bị xê dịch; nên lót một miếng nỉ mỏng. Đế kim loại kiểu móc kẹp, chân ba cạnh thường dùng cho mảnh dẹt dựng đứng; kiểm các ngàm kẹp có bọc nhựa mềm hay không.
Với tượng chạm, nhiều tượng có đáy phẳng sẵn và không cần đế, nhưng một đế nhỏ vẫn giúp tượng được nâng lên, nhìn trang trọng hơn và tránh tiếp xúc trực tiếp với mặt bàn ẩm, bụi. Với mảnh dẹt mỏng có côn trùng, giá dựng nghiêng hoặc hộp kính có đáy lót nhung là cách bày gọn và an toàn.
Chỗ đặt trong nhà và những nơi nên tránh
Chỗ đặt lý tưởng cho hổ phách là nơi có ánh sáng dịu, nhiệt độ ổn định, ít bị va chạm. Kệ sách, tủ trưng bày có cửa kính, góc bàn làm việc xa cửa sổ đều hợp. Theo quan niệm phong thủy phổ biến, vật phẩm màu vàng nâu như hổ phách hay được gợi ý đặt ở hướng Tây Nam hoặc Đông Bắc, những hướng được gán với hành Thổ; đây là quy ước của một số trường phái, bạn có thể tham khảo khi bố trí, nhưng lý do thực tế như ánh sáng, an toàn vẫn nên đặt trước.
Nơi nên tránh: bệ cửa sổ có nắng chiếu trực tiếp, vì tia cực tím và nhiệt làm hổ phách sẫm nhanh và có thể rạn bề mặt; cạnh bếp, lò vi sóng, ấm siêu tốc; dưới đèn sợi đốt hoặc đèn halogen nóng; ngay trước cửa gió máy lạnh, vì khối bị lạnh rồi nóng liên tục. Phòng tắm ẩm và có hơi hoá chất từ sữa tắm, nước hoa cũng không phải chỗ hợp.
Nếu nhà có trẻ nhỏ hoặc thú cưng, đặt khối hổ phách ở độ cao trẻ không với tới. Hổ phách nhỏ cỡ đầu ngón tay có nguy cơ bị nuốt; khối lớn rơi từ trên cao xuống sàn gạch có thể vỡ cạnh. Ở vùng có gió mạnh hay nhà gần đường lớn hay rung, đế chắc và miếng lót chống trượt là cần thiết.
Chiếu sáng để thấy được bên trong hổ phách
Hổ phách để nguyên dưới đèn trần thường trông khá tối. Ánh sáng đi xuyên qua mới làm hiện màu mật ong, vân và tạp chất. Vài bước sau giúp bày đẹp mà an toàn.
- Chọn đèn LED ánh vàng ấm, công suất nhỏ. LED gần như không toả nhiệt ra phía trước, an toàn cho hổ phách hơn đèn sợi đốt và halogen.
- Đặt đèn phía sau hoặc chếch bên cạnh khối, cách vài centimét, sao cho ánh sáng đi xuyên qua phần mỏng nhất hoặc qua cửa sổ mài.
- Với tủ kính, có thể dùng đế có đèn sẵn chiếu từ dưới lên. Kiểm đế không nóng lên sau vài giờ bật.
- Tránh đèn có tia cực tím mạnh bật liên tục. Đèn cực tím chỉ nên dùng ngắn để xem phát quang, nhất là với hổ phách xanh.
- Bật đèn theo giờ, không cần sáng suốt ngày đêm. Vừa tiết kiệm điện, vừa giảm tác động của ánh sáng lên bề mặt hổ phách trong thời gian dài.
Một cách thử nhanh: đặt khối trước màn hình điện thoại để chế độ trắng sáng, phía sau khối. Bạn sẽ thấy ngay khối có trong không, có vân, bọt khí, côn trùng ở đâu, từ đó quyết định xoay mặt nào ra ngoài khi bày.
Lau bụi và giữ khối hổ phách lâu năm
Hổ phách bày lâu chủ yếu bám bụi. Cách lau đơn giản: dùng chổi lông mềm hoặc khăn sợi nhỏ khô phủi nhẹ, rồi lau bằng khăn hơi ẩm nước sạch và lau khô lại ngay. Không dùng nước lau kính, cồn, khăn ướt có tẩy rửa; nhiều loại có dung môi làm bề mặt hổ phách mờ hoặc dính.
Với khối có vỏ phong hoá sần, bụi bám trong kẽ có thể dùng cọ vẽ mềm khô quét. Không chà bằng bàn chải cứng vì vỏ phong hoá dễ bong, làm mất vẻ tự nhiên. Với tượng chạm có nhiều khe, dùng cọ mềm và thổi bụi bằng quả bóp tay, không dùng máy nén khí mạnh sát bề mặt.
Theo năm tháng, bề mặt khối hổ phách sẽ sẫm màu và có thể giảm độ bóng; đó là quá trình tự nhiên. Nếu muốn khôi phục độ bóng, nhờ thợ quen làm hổ phách đánh nhẹ, không tự dùng giấy nhám hay kem đánh bóng kim loại. Khi chuyển nhà, gói từng khối bằng giấy mềm rồi lớp xốp, đặt vào hộp riêng, không để chung với đồ nặng. Muốn so các dạng khối và tượng trước khi chọn, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy.
Câu hỏi thường gặp
Khối hổ phách to giá rẻ có phải hàng thật không?
Khối hổ phách tự nhiên lớn, trong và đẹp là món hiếm, có giá trị cao. Khối to, đều màu, trong vắt mà giá ngang đồ trang trí thông thường thì nên nghi là nhựa, copal hoặc hổ phách ép. Hãy hỏi rõ vật liệu, tình trạng xử lý và xin giấy giám định nếu có.
Nên đặt khối hổ phách ở hướng nào?
Theo quan niệm phong thủy phổ biến, vật phẩm màu vàng nâu như hổ phách hay được gợi ý đặt ở hướng Tây Nam hoặc Đông Bắc vì gán với hành Thổ. Đây là quy ước của một số trường phái. Về thực tế, chỗ sáng dịu, mát, ít va chạm quan trọng hơn hướng.
Để khối hổ phách gần cửa sổ có sao không?
Nắng chiếu trực tiếp qua cửa kính mang theo nhiệt và tia cực tím, làm hổ phách sẫm màu nhanh hơn và có thể gây rạn nhỏ trên bề mặt. Nếu muốn đặt gần cửa sổ, chọn vị trí không có nắng chiếu vào hoặc có rèm che vào giờ nắng gắt.
Tượng hổ phách có bền như tượng đá không?
Không. Hổ phách mềm, chỉ khoảng 2 đến 2,5 trên thang Mohs, dễ xước và sứt cạnh khi rơi hoặc va. Bù lại nó nhẹ, ít gây hư hại đồ xung quanh nếu đổ. Đặt tượng trên đế chắc, xa mép bàn và ngoài tầm với của trẻ nhỏ là đủ giữ bền lâu.
Có nên chiếu đèn liên tục cho khối hổ phách không?
Không cần chiếu suốt ngày đêm. Đèn LED ánh ấm công suất nhỏ khá an toàn, nhưng ánh sáng kéo dài nhiều năm vẫn góp phần làm hổ phách sẫm dần. Bật đèn khi có người ngắm hoặc vào buổi tối là đủ, kiểm định kỳ để chắc đèn không nóng lên.
Lau khối hổ phách bằng gì cho an toàn?
Dùng chổi lông mềm hoặc khăn sợi nhỏ khô phủi bụi, sau đó lau bằng khăn hơi ẩm nước sạch và lau khô ngay. Tránh cồn, nước lau kính, khăn ướt có chất tẩy và kem đánh bóng kim loại vì có thể làm bề mặt mờ, dính hoặc rạn.