Cây mai đá và cây đào đá là cây hoa trang trí có thân giả gỗ hoặc lũa, cành dây kim loại, cánh hoa làm từ đá mài mỏng hoặc đá vụn: mai thường dùng đá vàng, đào dùng đá hồng, kèm nụ đá tròn và đôi khi lá non bằng đá xanh. Nhiều gia đình bày cây hoa đá ngày Tết thay cành mai, cành đào thật, hoặc đặt cạnh để giữ không khí xuân lâu hơn sau rằm tháng Giêng.
Mai vàng gắn với Tết miền Nam, đào gắn với Tết miền Bắc, còn miền Trung có nơi chưng mai, nơi chưng đào. Cây hoa đá không thay được mùi hương và sự sống của cành thật, nhưng có lợi thế là dùng được nhiều năm, không rụng cánh xuống bàn thờ, không cần lo hoa nở sớm hay muộn. Bài này giúp bạn chọn một cây hoa đá trông có hồn, bày cho hợp và cất đúng cách sau Tết. Nội dung đi theo thứ tự một người mua thường gặp: nhìn cây, chọn cánh, chọn cỡ, mua lúc cận Tết, bày cùng đồ Tết, rồi cất đi chờ năm sau.
Cây hoa đá mô phỏng mai, đào thật đến đâu
Mai vàng thật (Ochna integerrima) có hoa năm cánh mỏng màu vàng tươi, nhị dài, mọc thành chùm trên cành gầy xù xì; người chơi mai thường tuốt lá trước Tết để hoa nở đồng loạt trên cành trơ. Đào thật có cánh hồng phấn đến hồng thắm, đào phai cánh đơn, đào bích cánh kép màu đậm, thân đào có vỏ nâu bóng với những mắt cành nổi.
Cây mai đá giỏi nhất ở phần cánh và nhị: cánh đá vàng mài mỏng, năm cánh xếp quanh nhị bằng dây đồng mảnh có đầu hạt. Cây đào đá khó hơn vì cánh đào thật mỏng và trong, đá khó làm ra độ trong ấy; người làm thường dùng thạch anh hồng mài dẹt hoặc đá nhuộm hồng, xếp nhiều lớp để giả cánh kép.
Chỗ cây hoa đá thường kém nhất là thân. Một cây mai đá cánh đẹp nhưng thân nhựa trơn bóng, mắt cành giống nhau như đúc, nhìn từ xa vẫn lộ là đồ giả. Cây làm kỹ dùng lũa thật hoặc thân đắp tay có vỏ xù xì, cành gầy cong như cành mai già. Khi chọn, nhìn thân trước, rồi mới tới hoa.
Cánh hoa đá làm từ gì và điểm cần xem
Cánh hoa là phần người mua chú ý nhất, cũng là phần dễ thấy chất lượng nhất khi nhìn gần.
| Loại cánh | Hay dùng cho | Ưu điểm | Điểm cần xem |
|---|---|---|---|
| Đá vàng mài dẹt (thạch anh nung, đá nhuộm vàng) | Mai vàng | Màu vàng rực, bóng dưới đèn | Cánh đều độ dày, không mẻ mép |
| Thạch anh hồng mài | Đào phai | Hồng phấn dịu, hơi trong | Dễ nhạt màu nếu phơi nắng lâu |
| Đá nhuộm hồng đậm | Đào bích | Màu thắm, rẻ hơn | Lau khăn ẩm xem có ra màu không |
| Đá vụn kết chùm | Mai, đào kiểu tán dày | Lấp lánh, dễ làm | Không ra hình cánh rõ, nhìn xa như chùm hạt |
| Thuỷ tinh, nhựa đúc hình cánh | Cả hai | Mỏng, giống cánh thật | Nhẹ, cánh giống hệt nhau, nên gọi đúng tên |
Một chi tiết ít người để ý là nụ. Cây mai, đào thật ngày Tết luôn có cả hoa nở, hoa hé và nụ. Cây hoa đá có thêm nụ bằng viên đá tròn nhỏ, phân bố ở đầu cành, sẽ trông tự nhiên hơn hẳn cây chỉ toàn hoa nở bung.
Chọn cỡ cây hoa đá theo chỗ chưng
Bàn thờ gia tiên. Cây nhỏ cao hai mươi đến ba mươi lăm phân, đặt một bên, không che bát hương, ảnh thờ và không đứng gần nến, đèn dầu. Nhiều gia đình chọn đặt cây hoa đá trên bàn thờ vì không có cánh rụng như hoa thật.
Kệ tivi, tủ phòng khách. Cây cao ba mươi đến sáu mươi phân, dáng xoè ngang để chiếm mảng kệ dài. Nếu kệ đã có bình hoa thật, chọn cây hoa đá cùng tông màu để hai thứ không tranh nhau.
Đặt sàn, góc phòng. Cây cao từ tám mươi phân trở lên, gốc to như gốc mai, đào thật. Cỡ này nặng, cần chậu lớn và chỗ đặt cố định, xa lối đi của trẻ con chạy nhảy dịp Tết.
Quầy cửa hàng, sảnh công ty. Cây cỡ vừa đến lớn, đặt nơi khách nhìn thấy khi bước vào nhưng không chắn đường. Cây hoa đá không cần nước nên không làm ướt sàn như chậu mai thật.
Bàn làm việc. Cây mini dưới hai mươi phân, một vài cành hoa, chậu nhỏ. Đủ để có chút không khí Tết trên bàn mà không vướng.
Mua cây hoa đá dịp cận Tết: những điều nên biết trước
Cây mai đá, đào đá bán chạy nhất trong khoảng một tháng trước Tết, đúng lúc người bán bận rộn và hàng về dồn dập. Vài lưu ý giúp bạn tránh nhận một cây không như ảnh:
- Đặt sớm, khoảng đầu tháng Chạp âm lịch, để còn thời gian đổi nếu cây gãy cành khi vận chuyển; sát Tết, nhiều nơi ngừng giao hàng hoặc giao chậm.
- Xin ảnh chụp cây thật đặt cạnh một vật quen như chai nước, để hình dung đúng chiều cao và độ xoè của tán.
- Hỏi cây có tháo được cành không; cây lớn tháo cành vận chuyển an toàn hơn, cất sau Tết cũng gọn hơn.
- Hỏi cánh hoa xỏ dây hay dán keo; cây mai đá nhiều hoa, chỉ cần một phần mười số cánh bong là đã thấy lỗ chỗ.
- Khi nhận, mở hộp ngay trước mặt người giao, quay video lúc mở để có bằng chứng nếu cánh gãy, chậu nứt.
- Chuẩn bị sẵn một tuýp keo dán đá trong, vài cánh rơi do vận chuyển là chuyện thường và tự gắn được.
- Đừng chọn cây chỉ vì màu vàng rực trong ảnh; đèn chụp làm đá nhuộm trông tươi hơn ngoài đời khá nhiều.
Mua trực tiếp ở cửa hàng có lợi thế là được nhìn thân cây tận mắt, lắc thử chậu, xem cánh hoa dưới ánh sáng ban ngày. Nếu có thể, hãy chọn cách này cho cây cỡ lớn đặt sàn, vì cây lớn đổi trả rất vất vả.
Bày cây hoa đá cùng mâm ngũ quả, cành thật và đồ Tết
Cây hoa đá đứng cạnh cành mai hay cành đào thật dễ bị so sánh. Cách khéo là để mỗi thứ một chỗ: cành thật đặt ở phòng khách, nơi có ánh sáng tự nhiên làm hoa tươi; cây hoa đá đặt ở bàn thờ, góc làm việc, phòng ngủ, nơi hoa thật khó giữ. Nếu đặt chung một kệ, hãy chọn cây hoa đá nhỏ hơn hẳn cành thật để nó làm vai phụ.
Trên bàn thờ, cây hoa đá nên đặt phía ngoài, đối xứng với bình hoa hoặc đĩa quả theo cách gia đình quen bày. Theo tập quán nhiều nơi, bàn thờ chuộng sự gọn và cân; cây hoa đá quá to, màu quá rực sẽ lấn mâm ngũ quả và ảnh thờ. Mỗi nhà có nếp riêng, nên theo nếp của gia đình mình.
Bao lì xì, câu đối giấy, đèn lồng thường được treo lên cây mai, cây đào thật. Với cây hoa đá, chỉ nên treo vài món nhẹ ở cành khoẻ, vì cành dây kim loại có thể trĩu và cánh đá dễ bị va gãy khi gỡ đồ treo. Đèn nháy điện quấn quanh cây hoa đá trông lấp lánh, nhưng nên dùng loại đèn nhỏ chạy pin, không nóng, và tắt khi đi ngủ.
Cất cây hoa đá sau Tết để năm sau dùng tiếp
Phần lớn cây hoa đá hỏng không phải lúc bày mà lúc cất: cánh gãy vì đè, dây xỉn vì ẩm, keo bong vì nóng. Sau khi hết Tết, thường là sau rằm tháng Giêng, hãy làm theo các bước sau.
- Gỡ hết đồ treo như bao lì xì, đèn nháy, dây kim tuyến; những thứ này để lâu trên cành làm cành cong vĩnh viễn.
- Phủi bụi kỹ bằng cọ mềm, sau đó lau nhẹ những chỗ bám dầu khói nhang bằng khăn hơi ẩm và lau khô ngay.
- Để cây ở nơi thoáng một ngày cho thật khô, nhất là khi Tết năm đó nồm ẩm như thường gặp ở miền Bắc.
- Bọc từng cụm cành bằng giấy mềm hoặc màng xốp mỏng, khép nhẹ cành vào trong, không ép mạnh làm gãy cánh.
- Đặt cây đứng trong thùng các-tông có giấy vò chèn quanh chậu, bỏ thêm vài gói hút ẩm, đóng thùng và ghi phía trên.
- Cất ở chỗ khô, không nằm dưới mái tôn nóng, không đặt vật nặng lên thùng.
- Năm sau mở ra trước Tết vài ngày, chỉnh lại cành, gắn lại cánh rụng nếu có, rồi mới bày.
Ví dụ giả định cho năm tới: Tết Đinh Mùi rơi vào ngày 6/2/2027 dương lịch, nên lấy cây ra kiểm từ khoảng cuối tháng Một dương lịch là kịp sửa những cánh bị bong trước khi bày.
Mai đá, đào đá và quan niệm ngày Tết
Trong tập quán Tết, mai vàng được xem là màu của sự sung túc, đào hồng gợi sức sống của mùa xuân và theo truyện dân gian còn gắn với việc trừ tà. Cây hoa đá mang hình ảnh của hai loài hoa ấy, nên người ta bày với cùng một mong muốn đón năm mới đầy đủ, ấm áp. Cánh làm bằng đá màu vàng còn được nhiều người gắn thêm với ý tài lộc theo quan niệm phong thuỷ.
Không có tập quán nào bắt buộc phải là hoa thật hay hoa đá. Nhiều gia đình vẫn chuộng cành thật vì cái thú đi chợ hoa, chọn cành, chờ hoa nở, và đó là một phần của Tết không thể thay thế. Cây hoa đá phù hợp với những nhà ở chung cư chật, người lớn tuổi không tiện đi chợ hoa, văn phòng nghỉ Tết dài không ai tưới, hoặc đơn giản là muốn giữ chút sắc xuân trên bàn quanh năm.
Khi chọn mua, đừng để chữ "đá quý" làm lạc hướng. Cây hoa đá là món trang trí; điều cần hỏi là cánh làm bằng gì, thân làm bằng gì, cánh có rời không, và cây có tháo cành để cất gọn được không. Có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so trước khi chọn.
Câu hỏi thường gặp
Bày cây mai đá trên bàn thờ có được không?
Nhiều gia đình bày cây hoa đá trên bàn thờ vì nó không rụng cánh, không cần thay nước. Tập quán mỗi nơi khác nhau, có nhà chỉ dùng hoa tươi để dâng. Bạn nên theo nếp của gia đình, và nếu bày thì chọn cỡ nhỏ, đặt cân đối, xa lửa nến.
Cây đào đá có hợp với Tết miền Nam không?
Hợp nếu gia đình thích. Theo thói quen, miền Nam chưng mai vàng, miền Bắc chưng đào, nhưng ngày nay nhiều nhà miền Nam vẫn bày đào và ngược lại. Cây đào đá màu hồng cũng dễ hợp với nội thất tông sáng.
Cánh hoa đá rụng có gắn lại được không?
Được. Với cánh xỏ dây, chỉ cần xỏ lại và xoắn chặt. Với cánh dán, cạo sạch keo cũ, dùng keo hai thành phần trong hoặc keo dán đá, giữ cánh đúng vị trí vài phút và để khô qua đêm trước khi chạm vào.
Cây hoa đá để quanh năm có được không?
Được, nhiều người để quanh năm như một món trang trí. Chỉ cần chú ý tránh nắng gắt làm phai cánh hồng, phủi bụi định kỳ, và nếu muốn đổi không khí thì cất đi sau Tết rồi thay bằng cây đá kiểu khác.
Thân lũa thật và thân nhựa, loại nào bền hơn khi cất hằng năm?
Thân nhựa nhẹ, không lo mối mọt, cất dễ hơn. Thân lũa đẹp và độc bản hơn nhưng cần giữ khô để không mốc, mọt. Nếu nhà ẩm và cất trong kho lâu, thân nhựa ít rủi ro hơn; nếu bày quanh năm trong phòng khô, thân lũa đáng chọn.
Có nên dùng đèn nháy quấn cây mai đá không?
Có thể, nếu dùng đèn nhỏ chạy pin, không toả nóng và quấn nhẹ tay. Không dùng đèn cắm điện loại cũ toả nhiệt vì keo gắn cánh có thể mềm ra. Nhớ tắt đèn khi ra khỏi nhà và khi ngủ.