Cây đá quý chậu tụ bảo là cây đá được trồng trên một chiếc bồn hình bát miệng loe gọi là bồn tụ bảo, trong lòng bồn chất nguyên bảo, đồng xu, đá vụn, và quanh gốc thường có thêm tỳ hưu, thiềm thừ hoặc tượng nhỏ. Đây là kiểu cây "trọn bộ", gom nhiều biểu tượng cầu tài theo quan niệm dân gian vào một món, hay được chọn làm quà khai trương và bày ở quầy thu ngân.
Vì có nhiều chi tiết, cây chậu tụ bảo đẹp hay rối phụ thuộc nhiều vào cách phối. Nó cũng là kiểu cây khó lau nhất vì bụi đọng trong kẽ tượng, kẽ nguyên bảo và lòng bồn. Bài này giải thích từng thành phần theo quan niệm phổ biến, cách chọn một mẫu gọn mắt, chất liệu của bồn và các món nhỏ, rồi đi kỹ vào việc làm sạch. Phần cuối bàn chuyện chọn cỡ theo mặt quầy và chỗ đặt, vì đây là kiểu cây chiếm nhiều diện tích ngang hơn người mua thường hình dung khi chỉ xem ảnh.
Bồn tụ bảo là gì và vì sao cây đá hay đi kèm
Tụ bảo bồn, gọi theo tiếng Việt là bồn tụ bảo, là hình ảnh chiếc bồn gom châu báu trong văn hoá dân gian Trung Hoa. Có giai thoại kể về một chiếc bồn thần kỳ bỏ vào một thứ thì lấy ra được nhiều thứ, gắn với một phú hộ đời xưa; các bản kể khác nhau khá nhiều, nên chỉ nên coi đó là truyện dân gian. Từ giai thoại ấy, chiếc bồn đầy vàng bạc trở thành một biểu tượng cầu sung túc quen thuộc trên tranh Tết và vật phẩm.
Khi ghép với cây đá, bồn tụ bảo thay cho chiếc chậu. Ý tưởng là cây tài lộc mọc lên từ bồn của cải, hai biểu tượng chồng lên nhau. Về hình thức, bồn thường có dáng bát thấp, miệng loe hoặc miệng thắt, thân chạm hoa văn mây, rồng, chữ phúc, mạ vàng hoặc sơn đỏ.
Điểm khác biệt thực tế là bồn tụ bảo rộng và nông hơn chậu thường, nên có chỗ cho các món nhỏ quanh gốc. Cũng vì thế mà trọng tâm cây thấp, cây đứng vững hơn, nhưng mặt bồn lại là nơi tích bụi nhiều nhất. Chọn cây kiểu này là chọn một món trưng bày có tính "kể chuyện", và phải chấp nhận công lau chùi nhiều hơn cây đá chậu trơn.
Các món nhỏ quanh gốc và ý nghĩa theo quan niệm
Mỗi món trên bồn tụ bảo mang một lớp nghĩa riêng theo cách hiểu dân gian. Đây là những ý nghĩa biểu tượng được truyền miệng, không phải công dụng.
| Món | Hình dạng | Ý nghĩa thường được nói | Lưu ý khi chọn |
|---|---|---|---|
| Nguyên bảo | Thỏi vàng hình thuyền hai đầu cong | Của cải, tích luỹ | Thường là nhựa hoặc hợp kim mạ, dễ bong mạ |
| Đồng xu lỗ vuông | Xu tròn, lỗ vuông giữa | Tiền bạc lưu thông | Xu đúc mới, xếp hay rải trong lòng bồn |
| Tỳ hưu | Linh vật có sừng, ngồi hoặc phục | Theo quan niệm là giữ của | Nên quay mặt ra phía ngoài theo cách bày quen |
| Thiềm thừ | Cóc ba chân ngậm đồng tiền | Theo quan niệm là gọi tiền về | Thường quay vào trong theo tập quán phổ biến |
| Đá vụn phủ mặt | Thạch anh vụn nhiều màu | Đất trù phú | Đá rời dễ rơi, đá gắn keo dễ lau hơn |
| Ngọc trai giả, hạt châu | Hạt tròn bóng | Châu báu | Thường là nhựa phủ ánh trai |
Cách quay mặt tỳ hưu ra ngoài, thiềm thừ vào trong là tập quán bày biện được nhắc nhiều, nhưng không phải quy tắc thống nhất; có nơi làm khác. Nếu cây đi kèm cả hai, thường người làm đã đặt sẵn theo cách phổ biến, bạn chỉ cần giữ nguyên.
Chọn mẫu gọn mắt: ít món mà rõ ý
Đừng chọn cây có quá nhiều linh vật. Một cây vừa tỳ hưu, vừa thiềm thừ, vừa rồng, vừa cá chép, thêm cả Thần Tài nhỏ trên cùng một bồn trông chật chội, mỗi món nhỏ tới mức nhìn không rõ. Một hai linh vật, thêm nguyên bảo và đồng xu, đã đủ trọn ý.
Cân màu giữa tán và bồn. Bồn mạ vàng sáng đi với tán lá vàng sẽ thành một khối vàng rực. Bồn đỏ hoặc đồng giả cổ với tán vàng, hoặc bồn vàng với tán xanh ngọc, giúp hai phần tách nhau dễ nhìn.
Tỉ lệ bồn với tán. Đường kính miệng bồn thường bằng khoảng một nửa đến hai phần ba đường kính tán. Bồn quá nhỏ làm cây như sắp đổ, bồn quá to làm tán trông còi cọc.
Món nhỏ phải gắn chắc. Linh vật, nguyên bảo nên được gắn keo cố định vào mặt bồn. Món đặt rời sẽ bị xô lệch mỗi lần lau, dễ rơi vỡ, và trẻ nhỏ dễ cầm đi.
Chi tiết tượng nhỏ. Nhìn gần mặt tỳ hưu, thiềm thừ: đường chạm rõ, mắt mũi cân, không lem màu. Tượng nhỏ đúc ẩu làm cả cây trông rẻ dù tán đá đẹp.
Chất liệu bồn và các món trang trí
Bồn tụ bảo trên cây đá thường làm bằng nhựa composite hoặc bột đá đúc khuôn rồi mạ hoặc sơn màu, một số loại tốt hơn làm bằng đồng đúc hoặc gốm men. Bồn nhựa nhẹ, giá mềm nhưng dễ trầy lộ màu trắng bên dưới. Bồn bột đá nặng hơn, đứng vững, nhưng sứt cạnh thì lộ màu xám. Bồn đồng bền nhất, có thể đánh bóng lại khi xỉn, nhưng nặng và giá cao.
Nguyên bảo, đồng xu, tượng nhỏ cũng chia làm các loại tương tự. Món mạ vàng sáng thường là nhựa hoặc hợp kim kẽm, lớp mạ đẹp nhưng không chịu được chà xát. Món bằng đồng thau thật màu trầm hơn, cầm nặng tay, lau nhiều vẫn ra màu kim loại. Tượng tỳ hưu, thiềm thừ nhỏ bằng đá thật như thạch anh hay ngọc hoàng long thì đẹp và bền, nhưng ít khi đi kèm ở cây phổ thông.
Khi mua, hỏi rõ bồn làm bằng gì, các món nhỏ làm bằng gì, có gắn cố định không, tổng trọng lượng bao nhiêu. Bốn thông tin này quyết định cách bạn lau, chỗ bạn đặt và độ bền của món đồ hơn là cái tên mẫu. Một cây ghi chung chung "chậu tụ bảo mạ vàng cao cấp" mà không nói chất liệu thì nên hỏi lại cho rõ trước khi đặt mua.
Lau cây chậu tụ bảo: làm từ trên xuống, từ to tới nhỏ
Cây kiểu này có ba tầng bụi: tán lá, bề mặt bồn, và các kẽ nhỏ quanh gốc. Làm theo thứ tự dưới đây để bụi từ trên không rơi lại vào chỗ vừa lau.
- Trải một tấm khăn dưới cây để hứng đá vụn rơi, nhất là khi mặt bồn có đá rời.
- Phủi tán lá trước bằng cọ mềm, từ ngọn xuống gốc, để bụi rơi xuống bồn.
- Dùng bình thổi bụi hoặc ống hút bụi nhỏ để cửa hút cách mặt bồn vài phân, hút bụi trong lòng bồn và quanh gốc.
- Làm sạch kẽ tượng, kẽ nguyên bảo bằng cọ vẽ nhỏ đầu nhọn hoặc bàn chải đánh răng lông thật mềm, đi nhẹ theo chiều chạm khắc.
- Với món mạ vàng, chỉ lau khô bằng khăn mềm, không dùng chất đánh bóng; với món đồng thau thật, có thể lau bằng chút kem đánh bóng rồi lau sạch.
- Lau thân bồn bằng khăn hơi ẩm, lau khô ngay, chú ý mép bồn nơi bụi dính dầu tay nhiều nhất.
- Kiểm tra lại các món gắn keo; món nào lỏng thì gắn lại bằng keo hai thành phần, chờ khô qua đêm.
Cây ở quầy thu ngân chịu nhiều bụi và dầu tay hơn cây ở nhà, nên phủi tán hằng tuần và làm sạch kỹ cả bồn mỗi tháng. Không dùng nước rửa kính hay cồn cho bất kỳ phần nào, vì mạ, sơn, keo và đá nhuộm đều không chịu được.
Chọn cỡ cây chậu tụ bảo theo mặt quầy
Cây chậu tụ bảo chiếm diện tích ngang nhiều hơn cây chậu thường vì bồn rộng. Hãy đo mặt đặt trước khi chọn, rồi đối chiếu gợi ý dưới đây.
| Mặt đặt | Chiều cao cây | Đường kính bồn | Gợi ý |
|---|---|---|---|
| Quầy thu ngân nhỏ, bàn làm việc | 18–28 cm | 10–14 cm | Một linh vật, ít đá rời |
| Quầy thu ngân cửa hàng vừa | 28–40 cm | 14–20 cm | Một đến hai linh vật, bồn đồng trầm hoặc đỏ |
| Kệ trưng bày phòng khách | 35–50 cm | 18–25 cm | Có thể thêm đế gỗ chạm để nâng cây |
| Sảnh công ty, quầy lễ tân lớn | Trên 50 cm | Trên 25 cm | Bồn nặng, đặt cố định, xa lối đi |
Một mẹo thực tế cho quầy hẹp: đo khoảng trống còn lại sau khi đã đặt máy tính tiền, máy quẹt thẻ, hộp danh thiếp. Cây chậu tụ bảo quá to sẽ chiếm luôn chỗ khách đặt đồ, nhân viên phải dịch qua dịch lại mỗi ngày, và chính cây sẽ là món bị va đổ nhiều nhất.
Ngược lại, ở sảnh rộng, một cây quá nhỏ trên bồn thấp sẽ chìm hẳn. Khi đó kê cây trên đế gỗ hoặc đôn cao để nâng tầm mắt, thay vì mua cây lớn hơn mức cần.
Đặt cây chậu tụ bảo ở quầy và ở nhà
Theo quan niệm phổ biến, cây chậu tụ bảo hay được đặt ở quầy thu ngân, bàn làm việc của chủ cửa hàng, hoặc ở góc chéo với cửa chính trong phòng khách. Đây là những vị trí người ta gắn với việc giữ và đón tiền bạc theo tập quán; không có cách đặt nào bảo đảm việc buôn bán.
Trên quầy, cây nên nằm phía trong, cạnh máy tính tiền hoặc ngăn kéo, không sát mép nơi khách đặt hàng. Cây có nhiều món nhỏ dễ bị khách tò mò cầm lên xem rồi đặt lệch, hoặc trẻ nhỏ đi theo bố mẹ với tay gỡ. Mặt quầy hay bị lau ướt, nên kê cây trên một đế gỗ thấp để đáy bồn không ngấm nước.
Ở nhà, cây chậu tụ bảo trông hợp với phòng khách bày đồ gỗ, kệ trưng bày theo lối cổ. Trong căn hộ nội thất hiện đại, tối giản, kiểu cây nhiều chi tiết này dễ lạc tông; khi đó, chọn bồn màu đồng trầm, ít hoa văn, chỉ một linh vật, để món đồ không lấn át không gian.
Câu hỏi thường gặp
Cây đá chậu tụ bảo khác gì cây đá chậu thường?
Khác ở chỗ chậu là bồn tụ bảo hình bát, trong lòng có nguyên bảo, đồng xu, đá vụn và thường thêm linh vật quanh gốc. Cây chậu thường chỉ có cây và chậu trơn. Kiểu tụ bảo nhiều biểu tượng hơn, cũng khó lau hơn.
Tỳ hưu và thiềm thừ trên bồn nên quay hướng nào?
Theo tập quán phổ biến, tỳ hưu quay mặt ra ngoài, thiềm thừ quay vào trong nhà. Đây là cách bày được nhắc nhiều nhưng không thống nhất ở mọi nơi. Nếu tượng đã được gắn cố định theo cách đó, bạn chỉ cần giữ nguyên.
Có nên tự bỏ thêm tiền thật vào bồn tụ bảo không?
Một số người bỏ vài đồng tiền xu hay tờ tiền nhỏ vào lòng bồn theo thói quen. Điều này không cần thiết. Nếu làm, tránh tiền giấy vì dễ bám bụi, ẩm mốc và làm bẩn lòng bồn.
Nguyên bảo bị bong mạ có sửa được không?
Với nguyên bảo nhựa hay hợp kim mạ, lớp mạ bong không phục hồi được tại nhà. Có thể sơn lại bằng sơn nhũ vàng nhưng khó đều màu. Cách đơn giản hơn là thay nguyên bảo mới cùng cỡ và gắn lại bằng keo.
Cây chậu tụ bảo có hợp làm quà khai trương không?
Đây là món quà khai trương được chọn nhiều vì gom đủ biểu tượng cầu tài theo quan niệm. Nên chọn mẫu gọn, ít linh vật, cỡ vừa với quầy của người nhận, và nói lời chúc như một lời chúc thay vì hứa hẹn món quà mang lại doanh thu.
Mặt bồn có đá vụn rời, làm sao để không rơi vãi?
Có thể trộn đá vụn với một lớp keo trong mỏng rồi rải lại để đá dính thành mặt liền. Cách này làm lau dễ hơn nhiều. Nếu muốn giữ đá rời, đặt cây trên một đĩa lót rộng hơn bồn để hứng đá rơi.