Đồng xu trên miệng thiềm thừ bột đá có ba kiểu: xu đúc liền với môi cóc, xu rời cùng chất liệu đặt vào khe miệng, và xu kim loại gắn vào. Kiểu đúc liền bền nhất nhưng sứt thì khó sửa; xu rời dễ thay nhưng hay rơi; xu kim loại trông thật hơn nhưng có thể xỉn và để lại vết quanh miệng. Biết tượng mình thuộc kiểu nào giúp bạn chăm sóc đúng và không hoang mang khi đồng xu rơi ra.
Đồng xu là chi tiết nhỏ nhất nhưng cũng là chi tiết nhận diện của thiềm thừ, nên nhiều người khá lo khi nó lỏng hay mất. Trên thực tế, đây chỉ là chuyện kỹ thuật, xử lý được trong vài phút. Bài dưới giải thích ý nghĩa đồng xu theo quan niệm, so ba kiểu gắn, hướng dẫn gắn lại và chọn xu thay thế, kèm vài lưu ý an toàn.
Vì sao thiềm thừ ngậm đồng xu
Hình ảnh cóc ba chân ngậm tiền gắn với giai thoại Lưu Hải, nhân vật thường được vẽ tay cầm xâu tiền, đầu dây là con cóc vàng. Từ đó, đồng tiền trong miệng cóc trở thành dấu hiệu nhận ra thiềm thừ và mang ý nghĩa tiền bạc theo quan niệm dân gian. Có mẫu ngậm một đồng, có mẫu ngậm cả xâu tiền dài buông xuống đế.
Đồng xu trên tượng hầu như đều mô phỏng tiền đồng thời phong kiến: hình tròn, lỗ vuông ở giữa. Nhiều người giải thích hình dáng này theo quan niệm "trời tròn đất vuông" của văn hoá Á Đông. Đây là cách diễn giải phổ biến, còn lý do kỹ thuật thời xưa là lỗ vuông giúp xâu tiền thành chuỗi và cố định khi gia công rìa xu.
Mặt xu thường có bốn chữ Hán đúc nổi, mô phỏng kiểu tiền "thông bảo". Trên tượng bột đá, chữ thường chỉ là nét gợi hình, đúc mờ, không đọc được trọn vẹn. Điều này bình thường, không ảnh hưởng ý nghĩa của tượng. Nếu bạn thích đồng xu có chữ rõ, mẫu gắn xu kim loại là lựa chọn phù hợp hơn.
Ba kiểu đồng xu trên thiềm thừ bột đá
Bảng so sánh ba kiểu gắn xu theo những điểm người dùng quan tâm nhất. Lật tượng, nhìn kỹ khe miệng là biết tượng mình thuộc kiểu nào.
| Kiểu xu | Cách nhận ra | Ưu điểm | Nhược điểm |
|---|---|---|---|
| Đúc liền với miệng | Không có khe giữa xu và môi, cùng một khối | Không bao giờ rơi, chắc chắn | Sứt xu thì khó sửa không lộ vết |
| Xu rời cùng chất liệu | Xu nhấc ra được, cùng màu sơn với thân | Dễ thay, dễ lau khe miệng | Hay rơi khi dời tượng, dễ thất lạc |
| Xu kim loại gắn keo | Xu sáng ánh kim, nặng hơn, chữ rõ | Trông thật, chữ sắc nét | Có thể xỉn, rỉ xanh, bong keo |
| Xu kim loại để rời | Xu kim loại đặt hờ trong khe | Lấy ra đánh bóng được | Dễ rơi, cạnh xu cọ trầy sơn miệng |
Với người ít thời gian chăm sóc hoặc đặt tượng ở chỗ hay di chuyển, kiểu đúc liền là dễ sống nhất. Với người thích cảm giác cầm đồng xu thật, kiểu xu kim loại có ưu thế, đổi lại cần để ý lớp xỉn quanh miệng.
Khi đồng xu rơi ra hoặc bị mất
Đồng xu rời rơi ra là chuyện thường gặp nhất khi lau tượng, chuyển nhà hay khi có trẻ nhỏ, thú cưng chạm vào. Không có lý do gì để coi đó là điềm báo. Bạn chỉ cần nhặt lên, lau sạch, đặt lại đúng chiều. Nếu đồng xu rơi nhiều lần, có thể cân nhắc gắn cố định.
Khi mất hẳn đồng xu, bạn có ba cách. Cách thứ nhất là hỏi người bán xem có xu thay thế cùng mẫu không, nhiều nơi có sẵn. Cách thứ hai là mua đồng xu lỗ vuông bằng đồng loại dùng làm vật phẩm, chọn đường kính vừa khe miệng. Cách thứ ba là dùng tiền cổ thật nếu gia đình có sẵn, nhưng không nên dùng xu quý có giá trị sưu tầm vì sẽ bị keo và sơn làm hỏng.
Đo khe miệng trước khi mua xu thay. Dùng thước kẹp hoặc đặt một mẩu giấy vào khe rồi đánh dấu. Xu quá to sẽ chèn làm nứt môi cóc, xu quá nhỏ lọt thỏm và dễ rơi. Độ dày xu cũng cần vừa khe: xu dày hơn khe thì đừng cố ấn vào.
Nếu đồng xu đúc liền bị sứt hay gãy, việc phục hồi khó hơn. Bạn có thể giữ mảnh vỡ và gắn lại bằng keo hai thành phần rồi dặm màu, hoặc nhờ thợ sửa tượng nặn lại phần thiếu bằng bột trét.
Gắn cố định đồng xu rời vào miệng cóc
Gắn cố định giúp xu không rơi nữa. Nên chọn cách gắn có thể gỡ ra khi cần, như dùng keo silicon trong, thay vì keo cứng vĩnh viễn. Các bước:
- Lau sạch bụi ở khe miệng và hai mặt đồng xu bằng tăm bông khô; nếu có dầu tay, dùng khăn hơi ẩm rồi để khô hẳn.
- Đặt thử đồng xu vào khe, chọn chiều đẹp nhất, mặt có chữ quay ra phía trước theo cách nhiều người chọn.
- Lấy ra, chấm một lượng keo silicon trong rất nhỏ vào đáy khe miệng, không phết lên mép môi.
- Đặt đồng xu lại, ấn nhẹ, giữ vài giây. Lau ngay keo tràn ra bằng tăm bông.
- Để tượng nằm yên ít nhất một ngày cho keo khô hoàn toàn trước khi dời đi.
- Kiểm tra bằng cách chạm nhẹ: xu không xoay, không lung lay là được.
Keo silicon trong bám vừa đủ, khi cần thay xu có thể dùng dao rọc giấy cắt nhẹ để gỡ ra mà không làm hỏng miệng cóc. Keo hai thành phần hay keo dán nhanh chắc hơn nhiều nhưng gần như không gỡ được, và nếu tràn ra sẽ để lại vệt bóng trên lớp sơn.
Đồng xu kim loại: xỉn, rỉ và vết quanh miệng
Xu đồng xỉn là chuyện tự nhiên. Đồng và hợp kim đồng tiếp xúc không khí sẽ sẫm dần, gặp ẩm có thể nổi lớp xanh. Một số người thích vẻ cũ này vì nó giống tiền cổ thật.
Rỉ xanh có thể loang sang sơn. Ở chỗ ẩm, lớp rỉ xanh của đồng có thể làm ố vệt quanh môi cóc, nhất là trên tượng màu trắng ngà hoặc xanh nhạt. Định kỳ lấy xu ra lau khô, hoặc chọn xu có phủ lớp bảo vệ.
Đánh bóng xu tách khỏi tượng. Nếu muốn xu sáng lại, lấy xu ra khỏi tượng rồi mới dùng kem đánh bóng kim loại. Không đánh bóng khi xu còn trong miệng cóc vì hoá chất sẽ dính vào sơn bột đá.
Cạnh xu sắc dễ cọ trầy sơn. Xu kim loại để rời mỗi lần xoay, rút ra đều cọ vào mép môi. Lâu ngày lớp sơn quanh miệng mòn trắng. Lót một lớp keo silicon mỏng hoặc gắn cố định giúp hạn chế.
An toàn khi nhà có trẻ nhỏ và thú cưng
Đồng xu rời trên thiềm thừ, đặc biệt là xu kim loại cỡ nhỏ, có kích thước vừa miệng trẻ em. Trẻ nhỏ hay cầm đồ vật cho vào miệng, và đồng xu là một trong những dị vật trẻ nuốt phải thường gặp. Nếu nhà có trẻ dưới ba tuổi, nên gắn cố định đồng xu hoặc đặt tượng ngoài tầm với.
Thú cưng như mèo, chó cũng có thể gạt rơi xu khi đi qua kệ thấp, rồi tha đi chơi. Ngoài nguy cơ nuốt, xu lăn dưới gầm tủ cũng là chuyện mất công tìm. Đặt tượng ở kệ cao hơn tầm nhảy của thú cưng, hoặc chọn mẫu xu đúc liền.
Với tượng cỡ lớn đặt sàn, đồng xu thường to và nặng hơn, ít nguy cơ nuốt nhưng lại có thể rơi trúng chân khi trẻ nghịch. Gắn cố định là cách đơn giản nhất.
Một thói quen tốt là đếm đồng xu khi lau tượng định kỳ, nhất là nhà có nhiều thiềm thừ. Phát hiện mất sớm thì dễ tìm, và bạn yên tâm rằng không có đồng xu nào đang nằm ở chỗ trẻ có thể nhặt.
Đồng xu trong các thói quen dọn dẹp cuối năm
Nhiều gia đình nhân dịp dọn nhà đón Tết sẽ lau rửa toàn bộ vật phẩm trên kệ, trong đó có thiềm thừ. Đây là lúc thuận tiện để lấy đồng xu rời ra lau, kiểm tra keo gắn, đánh bóng xu kim loại và xem lại lớp sơn quanh miệng.
Có nhà thay đồng xu mới vào dịp này như một cách làm mới món đồ; có nhà giữ nguyên đồng xu cũ vì quý sự gắn bó. Cả hai đều là lựa chọn cá nhân, không có quy định nào. Nếu thay, nên cất đồng xu cũ ở chỗ gọn gàng thay vì vứt bỏ, nhiều người giữ lại làm kỷ niệm.
Khi đặt lại xu sau khi lau, kiểm tra để đồng xu nằm ngay ngắn giữa miệng, không chúi xuống hay lệch sang bên. Một chi tiết nhỏ ngay ngắn khiến cả tượng trông chỉn chu hơn, và đó cũng là cách đơn giản để thể hiện sự trân trọng với món đồ mình bày trong nhà.
Khi mua thiềm thừ bột đá: kiểm đồng xu ra sao
Đồng xu nhỏ nên hay bị bỏ qua lúc chọn mẫu, trong khi đây là chỗ hư hỏng sớm nhất. Trước khi chốt một con, bạn xem lần lượt những điểm sau:
- Xác định kiểu xu: hỏi người bán hoặc tự thử nhấc nhẹ. Biết là xu rời thì chuẩn bị tinh thần giữ gìn, biết là đúc liền thì kiểm kỹ vết nứt.
- Soi mép môi quanh xu: dưới đèn, mép môi phải liền, không có vết rạn chân tóc. Vết rạn ở đây sẽ lan dần mỗi lần xu bị chạm.
- Xem xu có cân giữa miệng không: xu lệch hẳn sang một bên hoặc chúi xuống là lỗi khuôn hoặc lỗi gắn, nhìn lâu sẽ thấy khó chịu.
- Với xu kim loại: xem keo gắn có tràn bóng ra sơn không, xu đã có dấu xỉn, rỉ chưa.
- Hỏi xu thay thế: người bán có sẵn xu rời cùng mẫu không, phòng khi thất lạc.
- Với hàng gửi xa: đề nghị gói đồng xu rời riêng trong túi nhỏ, chèn cạnh tượng, thay vì để trong miệng cóc suốt đường vận chuyển.
Chỉ cần thêm một hai phút cho đồng xu khi chọn mẫu, bạn tránh được phần lớn rắc rối về sau. Nhiều người mua về mới phát hiện mép môi đã rạn từ trước, lúc đó khó chứng minh không phải do mình làm hỏng.
Câu hỏi thường gặp
Đồng xu thiềm thừ rơi ra có phải điềm xấu không?
Không. Đồng xu rời rơi ra chỉ là chuyện kỹ thuật, thường do lau tượng, dời chỗ hoặc va chạm nhẹ. Bạn nhặt lên, lau sạch và đặt lại, hoặc gắn cố định nếu xu hay rơi. Không cần làm lễ hay lo lắng gì thêm.
Mặt nào của đồng xu nên quay ra ngoài?
Nhiều người chọn mặt có chữ quay ra phía trước hoặc hướng lên trên, vì đó là mặt đẹp và dễ nhìn. Đây là thói quen phổ biến chứ không có quy định thống nhất. Với xu đúc liền, chiều xu đã được cố định sẵn từ khuôn.
Có dùng tiền xu hiện hành thay đồng xu cổ được không?
Về kỹ thuật thì được nếu vừa khe miệng. Tuy nhiên đồng xu lỗ vuông kiểu cổ hợp với hình tượng thiềm thừ hơn, và nhiều người thấy đồng xu hiện hành không hài hoà. Đồng xu lỗ vuông làm vật phẩm khá dễ tìm.
Đồng xu đúc liền bị sứt một góc có sửa được không?
Được, với vết sứt nhỏ. Bạn dùng bột trét hai thành phần đắp vào chỗ sứt, chờ khô, mài nhẹ cho khớp dáng rồi dặm sơn cùng màu. Vết sứt lớn hoặc gãy rời cả xu thì nên giữ mảnh vỡ và nhờ thợ sửa tượng.
Xu kim loại làm ố miệng thiềm thừ thì xử lý thế nào?
Lấy xu ra, lau vệt ố bằng khăn ẩm vắt khô; nếu không sạch, có thể dùng tăm bông chấm chút nước pha xà phòng loãng rồi lau lại bằng nước sạch. Vết đã ngấm vào sơn thì cần dặm lại màu. Sau đó lau khô xu, có thể phủ một lớp sơn bóng trong mỏng cho xu trước khi đặt lại.
Thiềm thừ ngậm xâu tiền dài có khác ngậm một đồng không?
Về ý nghĩa, cả hai đều gắn với tiền bạc theo quan niệm, xâu tiền chỉ nhấn mạnh hình ảnh nhiều của cải. Về sử dụng, xâu tiền dài buông xuống đế là chi tiết mảnh, dễ gãy khi lau và bám bụi nhiều hơn, cần chăm chút hơn.