Đồ đeo phong thuỷ cho người lớn tuổi nên nhẹ, khoá dễ mở bằng tay yếu, cỡ rộng hơn một chút vì khớp ngón và cổ tay to ra theo tuổi, chất liệu không gây ngứa và không có cạnh sắc trên làn da mỏng. Tập quán con cháu tặng ông bà, cha mẹ một chiếc vòng ngọc, một mặt đeo hay một chuỗi hạt gỗ như lời chúc bình an, sống lâu; còn món đó có được đeo hằng ngày hay nằm trong tủ là chuyện chọn đúng với sức tay và nếp sinh hoạt của người già.
Người bán lâu năm hay nghe chuyện: mua vòng kiềng ngọc tặng mẹ, mẹ không luồn được vì khớp tay to; tặng ba chiếc nhẫn đá to, ba bảo nặng tay không đeo; tặng bà chuỗi hạt thun, bà kéo đứt khi cố tháo. Bài này đi qua những điều nên tính khi chọn đồ đeo cho người cao tuổi, từ chất liệu, khoá, cỡ tới chuyện đi khám bệnh và nguy cơ khi ngã.
Người lớn tuổi đeo vật phẩm vì điều gì
Với nhiều ông bà, chiếc vòng ngọc hay mặt đeo là món kỷ niệm hơn là món trang sức. Nó gắn với dịp mừng thọ, với người con đi xa gửi về, với thói quen đeo từ thời trẻ. Theo quan niệm phong thuỷ dân gian, ngọc mát và "lành", chuỗi hạt gỗ thơm cho cảm giác thư thái, hình hồ lô, quả đào, hạc gắn với mong ước sống lâu. Đó là những biểu tượng chúc phúc, không phải thuốc và không thay việc khám sức khoẻ định kỳ.
Nhiều người cao tuổi còn có thói quen lần hạt, xoay chuỗi hạt trong tay khi ngồi nghỉ, xem tivi, chờ khám bệnh. Động tác đều đặn ấy giúp tay có việc, đỡ bồn chồn. Một chuỗi hạt cầm tay cỡ vừa, nhẹ, mặt hạt nhẵn là món quà thiết thực theo nghĩa đó.
Vì vậy khi chọn, nên hỏi ba điều: ông bà có quen đeo đồ không, tay còn khéo để tự tháo đeo không, và hằng ngày ông bà làm những việc gì bằng tay. Câu trả lời quan trọng hơn loại đá hay hình tượng.
Thay đổi của cơ thể theo tuổi và ảnh hưởng tới đồ đeo
Không cần là chuyên gia mới thấy những thay đổi này; con cháu để ý một chút là chọn đúng:
| Thay đổi thường gặp | Ảnh hưởng tới đồ đeo | Chọn thế nào |
|---|---|---|
| Khớp ngón tay to ra, chân ngón nhỏ | Nhẫn vừa khớp thì lỏng ở chân ngón và hay xoay | Nhẫn lòng bo tròn, mặt cân hai bên; nhẫn kim loại có thể gắn thêm vòng chặn bên trong |
| Khớp gốc ngón cái cứng, bàn tay khó chụm | Khó luồn vòng kiềng cứng | Vòng hạt dây thun mềm, vòng có khoá, vòng kiềng ni rộng |
| Da mỏng, khô, dễ trầy | Cạnh sắc, chấu nhọn làm xước da | Đồ mài tròn, mặt phẳng, không chấu lộ |
| Tay run, đầu ngón kém nhạy | Khó cài khoá móc nhỏ, khoá càng cua | Khoá nam châm to, dây thun, dây có nút trượt |
| Phù chân tay buổi chiều | Vòng, nhẫn chật vào cuối ngày | Chọn cỡ rộng, dây điều chỉnh, tháo khi tay sưng |
| Thăng bằng kém, dễ ngã | Vòng kiềng cứng có thể vỡ, cứa tay khi ngã | Ưu tiên vòng hạt, vòng có lõi mềm |
Bảng này không thay lời khuyên của bác sĩ. Nếu ông bà có bệnh lý về tuần hoàn, tiểu đường hay hay phù tay chân, nên hỏi thêm bác sĩ điều trị về việc đeo vòng, nhẫn thường xuyên; đồ đeo chật làm cản tuần hoàn là điều cần tránh.
Chất liệu nhẹ và lành cho người cao tuổi
Gỗ và gỗ thơm. Nhẹ nhất, ấm tay, không lạnh vào mùa đông, rơi không vỡ. Chuỗi hạt gỗ 8–10 ly là món dễ đeo nhất với người già. Nhược điểm: sợ nước, nên nhắc ông bà tháo khi tắm và rửa bát.
Ngọc. Mát, nhẵn, được nhiều người già quý. Vòng hạt ngọc nhẹ hơn vòng kiềng và an toàn hơn khi ngã. Nhẫn ngọc nên bản vừa, không quá dày.
Đá cứng cỡ nhỏ. Thạch anh, mã não hạt nhỏ 6–8 ly vừa nhẹ vừa bền. Tránh hạt to 12 ly trở lên vì nặng tay, đè cổ tay khi nằm.
Bạc và vàng. Dùng cho nhẫn, mặt đeo và khoá. Tránh kim loại mạ rẻ tiền vì da người già dễ kích ứng, ngứa đỏ khó lành.
Hổ phách. Rất nhẹ, ấm tay, hợp người không chịu được đồ nặng. Mềm và dễ trầy nên đeo vòng hạt chứ không đeo nhẫn.
Khoá, dây và cỡ: những chi tiết nhỏ quyết định ông bà có đeo hay không
Một chiếc vòng đẹp mà phải nhờ con cháu đeo hộ mỗi sáng thì sớm muộn sẽ nằm trong hộp. Những chi tiết nên kiểm:
- Dây thun: chọn thun nhiều sợi, không quá căng, để ông bà lăn qua bàn tay được mà không phải kéo giãn hết cỡ. Thun căng quá vừa khó đeo vừa hằn da.
- Khoá nam châm cỡ to: tự hút vào nhau khi đưa lại gần, hợp tay run. Không hợp người dùng máy tạo nhịp tim hay thiết bị y tế cấy trong người; hỏi bác sĩ nếu không chắc.
- Dây có nút trượt: kéo hai đầu là chỉnh được cỡ, hợp vòng tay và dây mặt đeo cổ.
- Không dùng khoá móc nhỏ, khoá càng cua mini với người tay yếu; đây là loại khoá khó thao tác nhất.
- Cỡ vòng: rộng hơn cổ tay khoảng 1,5–2 cm, đủ để xoay và để máu lưu thông khi tay phù buổi chiều.
- Cỡ nhẫn: đo vào buổi chiều, chọn ni vừa qua khớp; nếu nhẫn xoay ở chân ngón, tiệm có thể gắn vòng chặn bên trong.
Khi tặng, nên đeo thử cho ông bà ngay và nhờ ông bà tự tháo ra một lần. Nếu ông bà loay hoay, đổi sang khoá khác ngay trong tuần đầu, đừng để món quà thành gánh nặng.
Mặt đeo cổ và hình tượng hợp với ông bà
Mặt đeo cổ cho người già nên nhỏ và phẳng, cỡ 2–3 cm, đeo dây dù có nút trượt dài khoảng 55–60 cm để luồn qua đầu mà không cần mở khoá. Người lớn tuổi hay mặc áo cổ tròn, áo bà ba, áo len; mặt phẳng nằm êm trong áo, không cấn khi nằm. Tránh mặt to, nhiều góc như linh vật chạm thủng, vì vừa nặng vừa có cạnh đâm vào ngực khi cúi xuống làm việc nhà.
Về hình tượng, các gia đình hay chọn những hình gắn với lời chúc sống lâu, bình an theo tập quán: quả đào, hồ lô, đồng tiền, hoa sen, chim hạc, chữ phúc chữ thọ chạm nổi. Hình nào cũng được, miễn ông bà thích. Nên hỏi ý trước: có người thích ngọc trơn không hoạ tiết vì dễ lau, có người thích hình chạm để kể chuyện với con cháu.
Màu sắc thì người già thường thích màu dịu: xanh ngọc nhạt, trắng sữa, nâu gỗ, đỏ trầm. Màu quá sặc sỡ có khi làm ông bà ngại đeo ra đường. Dây đỏ là lựa chọn quen thuộc theo tập quán may mắn, nhưng với áo trắng thì nên chọn dây không ra màu.
Nhu cầu nào chọn món nào: bảng tổng hợp cho người cao tuổi
Gom các tình huống con cháu hay hỏi khi chọn đồ đeo cho ông bà, cha mẹ:
| Nhu cầu | Món hay chọn | Lưu ý chọn |
|---|---|---|
| Quà mừng thọ, muốn món có ý nghĩa lâu dài | Vòng hạt ngọc hoặc mặt ngọc hình đào, hồ lô | Nhẹ, mặt nhẵn, kèm thẻ ghi lời chúc |
| Ông bà thích lần hạt khi ngồi nghỉ | Chuỗi hạt gỗ thơm cầm tay 8–10 ly | Hạt nhẵn, dây chắc, không có tua dài |
| Bà quen đeo vòng ngọc từ trẻ | Vòng kiềng ni rộng hoặc vòng ngọc có khoá | Đo khuôn bàn tay chụm, thử luồn trước |
| Ông muốn một chiếc nhẫn | Nhẫn bạc hoặc vàng gắn đá mặt thấp, lòng bo | Không mặt cao, không cạnh sắc |
| Người già tay run, hay quên | Vòng thun mềm hoặc khoá nam châm to | Một món duy nhất, dễ nhận ra |
Ngân sách theo tầng: món nhỏ là chuỗi hạt gỗ, vòng đá phổ thông; món trung là vòng hạt ngọc chọn màu, nhẫn bạc gắn đá; món lớn là vòng kiềng ngọc tự nhiên có kiểm định, nhẫn vàng gắn ngọc. Với người già, món nhỏ đeo được mỗi ngày giá trị hơn món lớn nằm trong két.
Đi khám bệnh, nằm viện và khi ông bà bị ngã
Khi đi chụp X-quang, chụp cắt lớp, chụp cộng hưởng từ, làm thủ thuật hay phẫu thuật, nhân viên y tế sẽ yêu cầu tháo trang sức kim loại và thường cả vòng đá. Nên tập cho ông bà thói quen tháo đồ đeo ở nhà trước khi đi khám, cất vào túi vải có khoá kéo; đồ quý đừng mang theo vào bệnh viện để tránh thất lạc.
Khi nằm viện lâu ngày, tay chân có thể phù do truyền dịch hoặc nằm nhiều. Nhẫn và vòng chật lúc này cần được tháo ngay khi mới thấy chật, trước khi sưng to. Nếu nhẫn đã kẹt, báo nhân viên y tế; họ có dụng cụ cắt nhẫn an toàn.
Người cao tuổi hay ngã trong nhà tắm, cầu thang. Vòng kiềng ngọc cứng khi ngã chống tay có thể vỡ và cứa vào cổ tay. Với người đã từng ngã hoặc đi đứng không vững, nên đổi sang vòng hạt, vòng có lõi dây mềm. Đây là lý do thực tế nhiều gia đình cất vòng kiềng của bà để dành dịp lễ Tết, ngày thường đeo vòng hạt.
Kiểm hàng và giữ gìn giúp ông bà
Kiểm đá thật, đá nhuộm. Soi miệng lỗ hạt xem có màu đọng; áp hạt lên má xem có mát lâu; vòng kiềng soi đèn tìm vết nứt ngang. Đồ tặng ông bà nên có hoá đơn ghi đúng tên đá, để khi cần sửa hay xâu lại biết đá gì.
Kiểm cạnh và chấu. Vuốt tay quanh vòng, nhẫn, mặt đeo; chỗ nào gợn là chỗ sẽ xước làn da mỏng. Nhờ tiệm mài lại trước khi tặng.
Thay dây định kỳ giúp ông bà. Người già ít để ý dây thun mỏi, dây vải mục. Con cháu mỗi lần về thăm có thể kiểm, sáu tháng đến một năm mang đi xâu lại.
Vệ sinh nhẹ nhàng. Lau bằng khăn mềm ẩm rồi lau khô. Không ngâm hoá chất. Đồ gỗ để khô thoáng, tránh mốc trong mùa nồm.
Gợi ý nơi xem mẫu. Các mẫu thuộc nhóm Vòng Chuỗi Đeo Tay và Ngọc Bội Dây Treo có thể xem ở vatphamphongthuy.com.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn tuổi đeo vòng ngọc có tốt cho sức khoẻ không?
Đeo vòng ngọc là tập quán và sở thích, không phải biện pháp chữa bệnh. Cảm giác mát tay, sự gắn bó với món đồ có thể giúp ông bà vui, nhưng sức khoẻ cần được chăm bằng khám định kỳ, ăn uống, vận động phù hợp và lời khuyên của bác sĩ.
Bà bị tiểu đường có nên đeo vòng, nhẫn không?
Nên hỏi bác sĩ điều trị. Nhìn chung, đồ đeo không được chật, không có cạnh sắc gây trầy da, và cần tháo ngay khi tay chân sưng. Vết xước nhỏ ở người tiểu đường có thể lâu lành, nên chọn đồ thật nhẵn, nhẹ.
Ông bà quên tháo vòng khi tắm có sao không?
Đá cứng, ngọc không hại gì; vòng gỗ và dây thun sẽ mau hỏng. Nếu ông bà khó nhớ, chọn vòng chịu nước như hạt thạch anh trên dây sáp, hoặc treo một móc nhỏ cạnh bồn rửa để tháo vòng ở đó thành thói quen.
Vòng kiềng ngọc của bà không tháo ra được nữa thì sao?
Nếu bà không đau, không sưng thì có thể cứ để đeo, vì cố tháo dễ làm đau khớp và vỡ vòng. Khi cần tháo (đi phẫu thuật, tay sưng), đến tiệm có người làm quen tay hoặc cơ sở y tế. Không tự dùng kìm hay dầu để nạy.
Chuỗi hạt lần tay cho người già nên chọn cỡ nào?
Hạt 8–10 ly hợp phần lớn bàn tay người lớn tuổi, đủ to để cầm nắm, đủ nhẹ để không mỏi. Chọn hạt mặt nhẵn, dây chắc, không có tua dài vướng víu, chất liệu gỗ hoặc đá nhẹ.
Tặng ông bà đồ đeo có nên kèm lời giải thích ý nghĩa không?
Nên kèm một thẻ nhỏ ghi lời chúc và ý nghĩa tập quán của món đồ, chữ to dễ đọc. Ông bà thường thích kể lại cho người khác nghe món đồ này của ai tặng, có ý nghĩa gì; tấm thẻ giúp câu chuyện ấy rõ ràng hơn.