Gợi ý chung: tượng tỳ hưu đá dài khoảng 8–15 cm hợp bàn làm việc cá nhân, 15–25 cm hợp kệ sách, tủ trưng bày và bàn lớn, 25–40 cm hợp bàn console hay góc phòng khách; tượng lớn hơn nên có đôn hoặc bệ riêng. Con số chính xác phụ thuộc mặt bàn, độ sâu ngăn kệ và khoảng cách bạn nhìn tượng, nên đo chỗ bày trước rồi mới chọn cỡ.
Với tượng ngọc và đá quý, cỡ còn quyết định cân nặng, mà cân nặng quyết định chuyện an toàn: một con tỳ hưu đá dài ba mươi phân có thể nặng vài ký. Bài này đưa ra bảng cỡ theo chỗ bày, cách ước cân nặng theo loại đá, cách tính chiều cao cả đế và những lỗi chọn cỡ hay gặp.
Bảng cỡ gợi ý theo chỗ bày
Kích thước trong bảng là chiều dài thân tượng, chưa tính đế. Đây là gợi ý thẩm mỹ và thực tế, không phải quy chuẩn; bạn điều chỉnh theo không gian thật của mình.
| Chỗ bày | Chiều dài tượng gợi ý | Lý do |
|---|---|---|
| Bàn làm việc cá nhân | khoảng 8–15 cm | Không chiếm chỗ giấy tờ, máy tính; nhìn gần vẫn rõ nét |
| Bàn làm việc lớn, bàn tiếp khách | khoảng 15–25 cm | Cân với mặt bàn rộng, nhìn từ ghế đối diện vẫn nổi |
| Ngăn kệ sách, tủ trưng bày | khoảng 12–25 cm | Phụ thuộc độ sâu và chiều cao ngăn, cần chừa khoảng thở |
| Bàn console, kệ tivi phòng khách | khoảng 25–40 cm | Nhìn từ xa vài mét, tượng nhỏ sẽ bị lạc |
| Quầy thu ngân, quầy lễ tân | khoảng 10–20 cm | Không vướng tay giao dịch, không che khách |
| Đôn, bệ riêng ở sảnh | từ khoảng 40 cm trở lên | Tượng là điểm nhấn chính, cần bệ vững và không gian quanh |
Cách kiểm nhanh nhất là cắt một tấm bìa đúng kích thước tượng định mua, đặt vào chỗ bày rồi lùi ra chỗ bạn hay ngồi, hay đứng nhìn. Nếu tấm bìa trông lọt thỏm hoặc chiếm hết mặt kệ, bạn biết ngay cỡ đó chưa hợp. Bước này mất vài phút nhưng tránh được việc mua về rồi không biết để đâu.
Đo chỗ bày: ba con số cần có trước khi chọn
Con số đầu tiên là chiều rộng mặt bàn hoặc mặt kệ. Theo kinh nghiệm bày biện, một món trang trí đứng riêng trông cân đối khi chiếm khoảng một phần ba đến một nửa chiều rộng khoảng trống dành cho nó. Mặt kệ rộng sáu mươi phân, nếu chỉ đặt một con tỳ hưu, tượng dài hai mươi đến ba mươi phân sẽ vừa mắt; đặt cạnh sách, bình hoa thì chọn nhỏ hơn.
Con số thứ hai là độ sâu. Tượng tỳ hưu thường dài hơn rộng, nhưng phần đầu, phần đuôi, đế gỗ có thể làm chiều sâu tăng lên. Ngăn kệ sâu hai mươi lăm phân mà đặt tượng có đế sâu hai mươi phân thì gần như chạm mép, dễ bị quệt rơi. Nên chừa ít nhất vài phân mỗi bên trước và sau.
Con số thứ ba là chiều cao. Với ngăn tủ có tầng trên, chiều cao tượng cộng đế nên thấp hơn khoảng hai phần ba chiều cao ngăn để không trông chật. Trên bàn làm việc, tượng quá cao có thể che màn hình hoặc chắn tầm nhìn khi nói chuyện với người đối diện. Ba con số này ghi vào điện thoại, lúc xem tượng ở cửa hàng hay trên mạng bạn sẽ chọn nhanh hơn nhiều.
Ước cân nặng tượng tỳ hưu đá theo loại vật liệu
Cân nặng tỉ lệ với tỉ trọng. Cùng một hình dáng và kích thước, tượng phỉ thúy (tỉ trọng khoảng 3,33) nặng hơn tượng thạch anh, mã não hay Hoàng Long (khoảng 2,6) chừng một phần tư; tượng serpentine (khoảng 2,5–2,6) gần bằng thạch anh; tượng bột đá ép keo thường nhẹ hơn đá nguyên khối; tượng nhựa nhẹ hơn hẳn.
Cách ước nhanh. Lấy chiều dài nhân chiều rộng nhân chiều cao của tượng (đơn vị phân), được thể tích khối hộp bao quanh. Tượng tỳ hưu chạm thường chỉ chiếm khoảng một nửa khối hộp đó. Nhân tiếp với tỉ trọng là ra số gam gần đúng.
Ví dụ giả định. Một con tỳ hưu thạch anh dài 20 phân, rộng 8 phân, cao 12 phân có khối hộp 1.920 phân khối. Lấy một nửa là khoảng 960 phân khối, nhân 2,65 được khoảng 2,5 ký. Cùng cỡ bằng phỉ thúy thì khoảng 3,2 ký. Con số thực tế lệch tuỳ dáng nằm hay đứng, chạm thủng nhiều hay ít.
Dùng con số để kiểm tra người bán. Nếu người bán báo một con tỳ hưu "ngọc" dài 20 phân chỉ nặng vài trăm gam, đó có thể là tượng rỗng, nhựa hay bột ép. Nếu báo nặng hơn hẳn mức ước, có thể kích thước đã tính cả đế. Hỏi lại cân nặng tượng không đế là cách rõ ràng nhất.
Cỡ tượng theo khoảng cách nhìn và ánh sáng
Cùng một con tỳ hưu mười lăm phân, đặt trên bàn làm việc cách mắt nửa mét thì thấy rõ từng lớp vảy, nhưng đặt trên kệ tivi cách sofa ba mét thì gần như chỉ còn là một mảng màu. Vì vậy ngoài kích thước chỗ bày, bạn nên nghĩ đến khoảng cách mà mình và khách thường nhìn tượng. Chỗ nhìn xa cần tượng lớn hơn, dáng rõ khối; chỗ nhìn gần thì tượng nhỏ, chạm kỹ lại đáng giá hơn.
Ánh sáng cũng ảnh hưởng đến cảm giác về cỡ. Tượng màu sáng như thạch anh trắng, Hoàng Long vàng nhạt trông to hơn thực tế khi đặt trên nền tối. Tượng màu đậm như phỉ thúy xanh đậm, thạch anh tím đậm, obsidian trông nhỏ và chìm hơn, nhất là trong góc thiếu đèn. Với tượng đá màu đậm, bạn có thể chọn lớn hơn một chút hoặc bổ sung một nguồn sáng dịu bên hông.
Đá trong và bán trong như thạch anh, Hoàng Long, phỉ thúy loại tốt đẹp nhất khi có ánh sáng đi xuyên qua một phần. Đặt những con này ở chỗ có ánh sáng bên hông hoặc phía sau, cỡ vừa phải là đủ nổi bật. Tượng đá đục như serpentine đậm, mã não đen thì dựa nhiều vào hình khối, nên cỡ và dáng quan trọng hơn.
Tượng nặng và chuyện an toàn trong nhà
Một con tỳ hưu đá vài ký đặt trên kệ cao là thứ có thể gây thương tích nếu rơi. Kệ treo tường bằng ke mảnh, kệ kính, kệ có chân yếu không phải chỗ hợp cho tượng nặng. Trước khi đặt, nên ấn thử vào mép kệ, xem kệ có rung, có võng không. Tượng lớn trên ba bốn ký nên đặt ở kệ thấp, bàn console chắc chân hoặc đôn riêng.
Nhà có trẻ nhỏ hay vật nuôi cần chú ý hơn. Trẻ hay níu kéo khăn trải bàn, mèo hay nhảy lên kệ. Đặt tượng xa mép, dùng đế có lót chống trượt, và với bàn có khăn trải thì không để tượng nặng trên khăn. Nhà ở vùng hay rung do xe tải đi qua cũng nên lót đế chống trượt và kê tượng sâu vào trong.
Theo tập quán, nhiều gia đình không đặt tỳ hưu trên sàn nhà, mà kê lên bàn, kệ hoặc đôn. Về thực tế, điều này cũng hợp lý: tượng trên sàn dễ bị đá vào, bị lau nhà va phải, bụi bám nhiều. Nếu bày tượng lớn ở sảnh, một chiếc đôn gỗ vững chãi vừa đẹp vừa an toàn.
Tính cả đế khi chọn cỡ
Đế gỗ thường đi kèm tượng tỳ hưu đá và làm thay đổi kích thước tổng. Vài điều nên nhớ:
- Đế thường làm tượng cao thêm khoảng 2–5 phân, với đế chạm cầu kỳ có thể hơn. Cộng cả đế khi đo chiều cao ngăn tủ.
- Đế thường rộng và dài hơn thân tượng một chút để tạo cảm giác vững. Chiều sâu tổng phải tính theo đế.
- Đế làm vừa khít chân tượng, lót nỉ, không dán keo chết là tốt nhất, vì bạn nhấc tượng ra lau dễ dàng.
- Đế màu tối như gỗ trắc, gỗ mun làm nổi tượng màu sáng; đế màu sáng hợp tượng tím, xanh đậm.
- Với tượng đặt đôi, hai đế nên cùng kiểu, cùng cao để cặp tượng ngang tầm.
- Đế xoay hoặc đế có đèn LED phải xem nguồn điện, dây cắm và độ nóng của đèn khi bật lâu.
Nếu tượng không có đế, bạn có thể đặt một miếng lót nỉ hoặc cao su mỏng dưới đáy để chống trượt và chống xước mặt bàn. Đá cứng như thạch anh có thể để lại vết xước trên mặt kính, mặt gỗ sơn. Ngược lại, tượng đá mềm như serpentine đặt thẳng lên mặt đá granite lâu ngày cũng có thể mòn đáy. Một lớp lót mỏng giải quyết cả hai chuyện.
Những lỗi chọn cỡ hay gặp
Chọn theo ảnh mà không xem số đo. Ảnh chụp cận làm tượng nhỏ trông to và hoành tráng. Luôn đọc kích thước, tốt nhất là xem ảnh tượng đặt cạnh một vật quen như bàn tay, cốc nước.
Chọn quá to cho bàn làm việc. Tượng to trên bàn làm việc nhìn ấn tượng hôm đầu, nhưng lâu dài vướng tay, vướng giấy, dễ bị va. Nhiều người sau vài tuần lại chuyển tượng lên kệ.
Chọn đôi mà không đo chỗ cho cả hai. Một đôi tỳ hưu cần chỗ cho hai con và khoảng hở giữa chúng. Kệ vừa một con thì đặt đôi sẽ chật.
Chọn tượng to nhưng chất đá mềm cho chỗ hay đụng. Tượng serpentine hay Thọ Sơn cỡ lớn có giá dễ chịu, nhưng đặt ở quầy, ở bàn tiếp khách nơi nhiều tay chạm thì chỉ sau ít tháng đã thấy mờ, mẻ ở sừng và tai. Với chỗ hay đụng, nên chọn nhỏ hơn một cỡ nhưng bằng đá cứng như nephrite, Hoàng Long, thạch anh.
Quên chỗ bày có thay đổi. Chuyển văn phòng, đổi bàn, sắp lại phòng khách là chuyện thường. Tượng vừa phải, dễ di chuyển sẽ linh hoạt hơn tượng rất to, rất nặng. Khi phân vân giữa hai cỡ, bạn có thể xem mẫu có ghi rõ chất liệu, kích thước tại Vật Phẩm Phong Thủy để so cùng lúc.
Câu hỏi thường gặp
Tỳ hưu để bàn làm việc nên dài bao nhiêu?
Với bàn làm việc cá nhân, tượng dài khoảng 8 đến 15 phân là vừa: đủ thấy rõ nét chạm khi nhìn gần mà không chiếm chỗ giấy tờ, máy tính. Bàn lớn hoặc bàn tiếp khách có thể dùng con 15 đến 25 phân.
Có quy tắc kích thước tượng theo thước Lỗ Ban không?
Một số người chọn kích thước theo các cung trên thước Lỗ Ban như một tập quán. Đây là quan niệm dân gian, không bắt buộc. Nếu gia đình bạn theo tập quán này, có thể kết hợp với số đo thực tế của chỗ bày để chọn cỡ vừa cả hai.
Làm sao biết cân nặng tượng trước khi mua online?
Hỏi người bán cân nặng tượng không kèm đế. Bạn cũng có thể tự ước: nhân dài, rộng, cao (phân), lấy khoảng một nửa, nhân tỉ trọng của loại đá. Con số chênh quá nhiều so với lời người bán là lý do để hỏi lại.
Tượng tỳ hưu đá lớn đặt trên kệ treo tường có an toàn không?
Chỉ an toàn nếu kệ được bắt vít chắc vào tường đặc và chịu được tải. Kệ ke mảnh, kệ kính không hợp với tượng vài ký. Tượng nặng nên đặt ở kệ thấp, bàn chắc chân hoặc đôn riêng, xa tầm níu kéo của trẻ nhỏ.
Đặt một đôi tỳ hưu thì mỗi con nên cỡ bao nhiêu?
Hai con nên cùng cỡ, cùng kiểu đế để ngang tầm. Tổng chiều dài cả hai cộng khoảng hở giữa chúng nên vừa với khoảng trống bạn dành ra. Kệ chỉ vừa cho một con lớn thì chọn đôi nhỏ hơn thay vì chen hai con lớn.
Tượng tỳ hưu ở quầy thu ngân nên chọn cỡ nào?
Khoảng 10 đến 20 phân thường vừa, không vướng tay khi thao tác, không che khách và máy tính tiền. Nên đặt sâu vào trong, có đế chống trượt, vì quầy là nơi nhiều người qua lại, dễ bị quệt.