Bình ngọc đựng bút đáng mua nhất là chiếc dùng được thật: cao khoảng hai phần ba cây bút dài nhất bạn hay dùng, miệng rộng 6–9 cm đủ cắm mười mấy cây, đáy nặng hoặc rộng để không đổ khi rút bút, lòng có lót để đầu bút khỏi gãy. Theo tập quán, bình bút trên bàn gợi chuyện học hành, văn chương, nên hay được đặt ở bàn học, bàn giám đốc, bàn của người làm nghề chữ nghĩa; nhưng ý nghĩa ấy chỉ trọn khi chiếc bình ngày nào cũng được dùng.
Bài này chọn bình bút theo công năng trước, ý nghĩa sau: đo bút, chọn miệng, chống đổ, lau rửa, và khi nào nên chọn bình bút thay vì tháp văn xương hay món để bàn khác.
Vì sao bình bút là một món vật phẩm được ưa
Trong thư phòng người xưa, ống cắm bút lông là một trong những món không thể thiếu trên án thư, cùng nghiên mực, giá bút, chặn giấy. Ống bút làm bằng tre, gỗ, sứ, ngọc, đá, có khi chạm khắc rất công phu, vừa là đồ dùng vừa là món để thưởng ngoạn. Từ đó, hình ảnh ống bút gắn với sự học, với người làm việc bằng chữ nghĩa.
Theo quan niệm phong thuỷ, bình bút đặt trên bàn làm việc, bàn học gợi sự chuyên cần, văn chương thông suốt; bình bằng ngọc, đá thì thêm vẻ quý và vững. Người ta hay tặng bình bút cho thầy cô, cho học sinh vào lớp mới, cho người được thăng chức, cho sếp mới nhận phòng. Món quà có ý chúc rõ, lại có công dụng thật, nên ít khi bị cất xó.
Bình bút không làm ai học giỏi hơn hay viết hay hơn. Cái nó làm được rất cụ thể: giữ bút gọn một chỗ, bàn bớt bừa, tay với là có bút. Một góc bàn gọn gàng có ích cho việc tập trung hơn bất cứ lời chúc nào.
Cũng vì là đồ dùng, bình bút là một trong số ít vật phẩm mà người không quan tâm phong thuỷ vẫn vui vẻ nhận và đặt lên bàn. Đó là lý do nó thường được chọn làm quà cho người mình chưa rõ quan niệm.
Đo trước khi chọn: ba con số cần biết
Phần lớn bình bút mua về không dùng là vì không vừa bút. Trước khi chọn, đo ba thứ:
- Chiều dài cây bút dài nhất bạn hay dùng. Bút bi thường khoảng 14 cm, bút máy 13–15 cm, bút chì nguyên cây khoảng 17–19 cm, bút lông viết thư pháp có thể trên 20 cm, thước kẻ, kéo dài hơn. Bình nên cao khoảng hai phần ba chiều dài đó để bút đứng vững mà vẫn dễ rút.
- Số bút muốn cắm. Đếm số bút, bút chì, bút dạ, kéo, thước bạn thật sự dùng. Miệng bình 6 cm cắm thoải mái khoảng mười cây bút thường; muốn cắm cả kéo, thước và vài cây bút dạ thì cần miệng 8–9 cm.
- Chỗ trống trên bàn. Đo góc bàn định đặt; đáy bình đá thường lớn hơn miệng một chút. Bàn hẹp thì ưu tiên bình tròn nhỏ đáy nặng, bàn rộng có thể chọn bình nhiều ngăn hoặc bộ bình kèm khay.
Ví dụ giả định: học sinh dùng bút chì nguyên cây 18 cm, thêm thước 20 cm. Bình cao khoảng 11–12 cm, miệng 8 cm sẽ vừa cả bút chì lẫn thước, mà khi rút ra không kéo theo cả bình.
Chất liệu bình bút và hợp với ai
Bình bút có nhiều chất liệu. Gợi ý theo người dùng:
| Chất liệu | Cảm giác, vẻ ngoài | Hợp với ai | Điều cần để ý |
|---|---|---|---|
| Ngọc, đá tự nhiên khoét lòng | Nặng, mát, sang | Bàn giám đốc, quà thăng chức, thầy cô | Nặng nên vững; rơi xuống nền gạch dễ mẻ |
| Đá mài ghép nhiều mảnh | Màu đá, giá vừa | Bàn làm việc, quà đồng nghiệp | Kiểm đường ghép, keo |
| Bột đá đúc | Nhẹ hơn, màu đều | Quà số lượng nhiều | Đáy nhẹ dễ đổ; nên lót chống trượt |
| Gỗ, tre chạm | Ấm, nhẹ | Bàn học trẻ em, người thích đồ mộc | Sợ nước; mực bút dạ thấm vào gỗ |
| Sứ men | Nhiều hoạ tiết | Bàn đọc sách, thư phòng | Dễ vỡ khi va |
Với bàn học của trẻ, bình gỗ hoặc bình đá nhỏ đáy rộng an toàn hơn bình ngọc nặng cao: trẻ hay kéo bút mạnh, một bình nặng đổ xuống chân là đau thật. Với bàn giám đốc, bình ngọc, đá nguyên khối cho vẻ chỉn chu và gần như không bao giờ đổ.
Chống đổ và giữ đầu bút
Trọng tâm thấp. Bình có đáy dày, nặng hơn phần miệng thì khi cắm bút cao lệch một bên vẫn không đổ. Cầm thử bình lên, cảm giác nặng ở đáy là tốt.
Đáy rộng hơn miệng hoặc bằng miệng. Bình miệng loe đáy nhỏ trông thanh nhưng dễ đổ khi rút bút. Với bình bột đá nhẹ, dán vài chấm đệm silicon dưới đáy cho bám mặt bàn.
Lót lòng bình. Đáy lòng bình đá cứng làm đầu bút máy, đầu bút chì gãy khi thả bút xuống. Một miếng nỉ tròn hoặc mút mỏng lót dưới đáy giữ đầu bút và giảm tiếng lạch cạch.
Ngăn riêng cho kéo, dao rọc giấy. Đồ sắc cắm chung với bút dễ cứa tay khi thò tay rút bút. Bình nhiều ngăn hoặc một ống nhỏ riêng cho đồ sắc là an toàn hơn, nhất là trên bàn học của trẻ.
Không chất quá đầy. Bình chật cứng bút thì mỗi lần rút một cây kéo theo cả chùm. Bình chỉ nên đầy khoảng hai phần ba miệng.
Đặt ở bàn nào, bên nào, cỡ nào
Gợi ý theo chỗ đặt. Chuyện đặt bên trái hay phải theo quan niệm Thanh Long – Bạch Hổ là đề tài bài trí riêng; ở đây ưu tiên tay thuận cho tiện dùng:
| Chỗ đặt | Cỡ bình hay chọn | Đặt ở đâu trên bàn | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| Bàn học trẻ em | Cao 9–11 cm, miệng 7–8 cm | Phía tay thuận, góc trong | Bình nhẹ, đáy rộng, ngăn riêng cho kéo |
| Bàn làm việc nhân viên | Cao 10–12 cm, miệng 6–8 cm | Phía tay thuận, sau bàn phím | Không đặt cạnh cốc nước |
| Bàn giám đốc | Cao 12–15 cm, miệng 8–9 cm | Góc bàn, có thể đặt trên khay cùng chặn giấy | Ngọc, đá nguyên khối |
| Quầy lễ tân | Cao 10–12 cm | Phía trong quầy, khách dùng bút ký thì để bút riêng | Bình khách với tới dễ bị lấy bút |
| Thư phòng, bàn viết thư pháp | Cao theo bút lông, 15 cm trở lên | Cạnh nghiên mực, giá bút | Lòng bình phải rửa được |
Đặt bình bút xa cốc nước, bình hoa là chi tiết nhỏ mà quan trọng: khi rút bút vội, tay quệt đổ cốc nước lên giấy tờ là chuyện xảy ra mỗi tuần ở nhiều bàn làm việc.
Bình bút, tháp văn xương hay cả hai
Nhiều người phân vân giữa bình bút và tháp văn xương khi chọn quà cho học sinh, thầy cô. Hai món đều mang ý chúc học hành theo tập quán, nhưng khác hẳn về công dụng. Tháp văn xương là món trưng bày thuần tuý, đứng yên một chỗ. Bình bút là đồ dùng hằng ngày, chạm vào nhiều lần, nên ý nghĩa của nó được nhắc lại thường xuyên hơn.
Với bàn học nhỏ của trẻ, nếu chỉ chọn một món, bình bút thường có ích hơn. Với bàn giám đốc rộng, phòng làm việc riêng của thầy cô, có thể đặt cả hai: tháp ở góc trong làm điểm nhìn, bình bút ở phía tay thuận làm đồ dùng. Chọn hai món cùng tông đá hoặc cùng chất liệu để góc bàn hài hoà.
Còn một lựa chọn khác là bộ để bàn gồm bình bút, chặn giấy, khay đựng danh thiếp cùng chất liệu. Bộ này hợp bàn giám đốc, bàn tiếp khách, nhưng chiếm chỗ; bàn hẹp thì chỉ cần chiếc bình.
Bình bút cho từng kiểu người dùng
Học sinh tiểu học dùng nhiều bút chì, bút màu, thước, gọt bút chì liên tục. Bình cho các em nên thấp, miệng rộng, có ngăn để tách bút màu khỏi bút chì, lòng dễ dốc ra đổ vụn gỗ. Học sinh lớn hơn, sinh viên dùng bút bi, bút dạ quang, bút xoá; một bình vừa với miệng chia hai ngăn là đủ.
Người làm văn phòng thường chỉ thật sự dùng ba bốn cây bút; phần còn lại là bút hết mực, bút quà tặng nằm im. Trước khi chọn bình mới, dọn bớt bút cũ, giữ lại những cây còn dùng. Chiếc bình nhỏ gọn với đúng những cây bút cần dùng giữ bàn sạch hơn một chiếc bình to chất đầy.
Người vẽ, người làm thiết kế dùng cọ, bút kỹ thuật, bút chì nhiều độ cứng. Họ cần bình cao hơn, có thể dùng hai bình: một cho cọ khô, một cho bút. Bình cho cọ ướt phải là chất liệu không thấm nước như sứ men hoặc đá đã đánh bóng kỹ. Người viết thư pháp thì bút lông nên treo trên giá khi còn ẩm, chỉ cắm vào ống khi đã khô hẳn, nếu không lông bút sẽ hỏng và lòng ống sinh mốc.
Nhu cầu nào chọn bình nào: bảng tổng hợp
Bảng tra nhanh:
| Nhu cầu | Món hay chọn | Lưu ý chọn |
|---|---|---|
| Bàn học của con | Bình gỗ hoặc đá nhỏ đáy rộng | Ngăn riêng cho kéo; lót đáy |
| Quà thầy cô | Bình đá vừa, kiểu dáng giản dị | Giá trị vừa phải, kèm thiệp |
| Quà thăng chức, sếp mới | Bình ngọc, đá nguyên khối | Miệng rộng 8–9 cm; hộp chắc |
| Bàn làm việc nhân viên | Bình cao 10–12 cm, đáy nặng | Xa cốc nước; không chất quá đầy |
| Người viết thư pháp | Ống cao, lòng rộng, rửa được | Đo bút lông dài nhất |
| Quà số lượng nhiều | Bình bột đá có đệm chống trượt | Kiểm đáy, lớp màu trên vài mẫu |
Bình bút ngọc, đá nhiều cỡ miệng có ở mục Bình Ngọc Đựng Bút của vatphamphongthuy.com; mang theo cây bút dài nhất bạn hay dùng mà ướm chiều cao là chắc nhất.
Nếu tặng mà không biết người nhận dùng loại bút gì, chọn bình cao khoảng 10–11 cm, miệng 7–8 cm; cỡ này vừa với phần lớn bút bi, bút máy và bút chì đã gọt bớt.
Kiểm hàng ngắn và lau rửa
Nhìn vào lòng bình: lòng khoét đều, đáy phẳng, không có vết nứt chạy từ miệng xuống. Vuốt ngón tay quanh miệng bình xem có cạnh sắc, mẻ nhỏ không; đây là chỗ tay chạm mỗi lần rút bút. Đặt bình lên mặt kính, đẩy nhẹ ở miệng xem có lắc không. Với bình đá ghép, xem đường keo có kín, có ố vàng không.
Lau rửa: đổ hết bút ra, dốc ngược bình gõ nhẹ cho rơi vụn chì, bụi tẩy. Bình đá, ngọc rửa nước ấm với chút xà phòng, dùng bàn chải nhỏ cho lòng bình, phơi khô hẳn rồi mới lót nỉ lại. Bình gỗ chỉ lau khăn hơi ẩm. Vết mực bút dạ trong lòng bình đá có thể lau bằng bông thấm cồn, thử ở chỗ khuất trước.
Khi tặng, gói bình trong hộp có chèn kín, miệng bình nhét giấy mềm để không có vật gì rơi vào lòng và va làm mẻ miệng trong lúc vận chuyển. Có thể kèm sẵn vài cây bút tốt trong bình để người nhận dùng ngay.
Câu hỏi thường gặp
Bình đựng bút nên cao bao nhiêu?
Khoảng hai phần ba chiều dài cây bút dài nhất bạn hay dùng. Với bút bi khoảng 14 cm, bình cao 9–10 cm là vừa; dùng cả bút chì nguyên cây hoặc thước thì cần bình 11–12 cm.
Miệng bình bút rộng bao nhiêu thì đủ?
Miệng khoảng 6 cm cắm thoải mái chừng mười cây bút thường. Muốn cắm thêm kéo, thước, bút dạ thì chọn miệng 8–9 cm, và chỉ nên cắm đầy khoảng hai phần ba miệng để rút bút dễ.
Bình ngọc đựng bút có hợp bàn học của trẻ không?
Bình ngọc nặng, cao có thể đổ vào chân khi trẻ kéo bút mạnh. Bàn học của trẻ hợp bình gỗ hoặc bình đá nhỏ đáy rộng, có ngăn riêng cho kéo và lót đáy để đầu bút chì khỏi gãy.
Nên tặng thầy cô bình bút hay tháp văn xương?
Bình bút là đồ dùng hằng ngày nên ý nghĩa được nhắc lại thường xuyên, thường có ích hơn. Chọn kiểu giản dị, giá trị vừa phải, kèm thiệp viết tay là đủ chu đáo.
Làm sao để đầu bút không gãy khi thả vào bình đá?
Lót một miếng nỉ tròn hoặc mút mỏng dưới đáy lòng bình. Lớp lót giữ đầu bút máy, đầu bút chì khỏi gãy và giảm tiếng va lạch cạch khi thả bút, nhất là với bình đá nguyên khối có đáy lòng cứng.
Rửa bình đựng bút bằng đá thế nào?
Đổ hết bút, dốc ngược gõ nhẹ cho rơi vụn, rửa nước ấm với chút xà phòng, dùng bàn chải nhỏ cho lòng bình, phơi khô hẳn rồi mới lót nỉ lại. Bình gỗ chỉ lau bằng khăn hơi ẩm.